Op naar een gezonde economie! – deel I
It is well enough that people of the nation do not understand our banking and monetary system, for if they did, I believe there would be a revolution before tomorrow morning.
Bijna niemand lijkt te weten waar ons geld vandaan komt. Deze animatiefilm van de kunstenaar Paul Grignon legt uit waar het vandaan komt. Hij duurt drie kwartier en bestaat uit een reeks filmpjes op youtube. Hier kun je het eerste deel er van zien (je kan deze film ook later bekijken als je liever eerst mijn blogpost leest! 
Hoe ben ik bij deze film uitgekomen? Ik vroeg aan mezelf: waarom gaat het toch zo slecht in mijn leven? En dan kwam ik er bij uit dat ik steeds een vaag angstgevoel ervaar als ik bij andere mensen ben. Ik ben bang van mensen! Huuuu!
Dit is wel een serieus iets. Ik lijd daar onder. En daarom wilde ik dus weten waar die angst vandaan kwam. Bij de zoektocht in mezelf kwam ik er op: ‘Ik ben bang van andere mensen omdat ik elk moment verwacht dat ze me van iets zullen beschuldigen’. Dat is een duidelijk inzicht. Waar ik bang voor ben is dat als andere mensen iets voor mij doen, die mensen ook iets van mij zullen vragen. Dat op zich is normaal en geen probleem. Maar waar ik dan bang voor ben is dat ik in gebreke zal blijven – ofwel omdat ik geen zin heb om iets terug te geven, ofwel omdat ik daarin zal mislukken. Met andere woorden: mijn grootste angst is faalangst en met die angst is een schuldgevoel verbonden.
Wat ik wel vaker doe bij zulke innerlijke onderzoekingen is dan het gevoel waar ik op uitkom in google ingeven. Klinkt wat raar? Maar mijn ervaring is dat dit soms waardevolle teksten of filmpjes oplevert over het onderwerp waar ik mee bezig ben. En op die manier kwam ik dan uit op iets met als titel Geld als Schuld – de Duitstalige versie van de boven gelinkte animatie.
Het effect van deze film op mijn gemoed was desastreus. Ik was er kapot van. Compleet geshoqueerd. Ik wist dit niet. Niet bewust, in ieder geval Maar het is dus zo: onze economie is niet gezond en dit komt door een ‘fout’ in ons geldsysteem. Een bug zou je het ook kunnen noemen. Banken lenen niet het geld uit dat ze werkelijk hebben, maar creëren zelf het geld dat in de omloop is. En wij kunnen over dit geld beschikken, maar dan enkel door ons diep in de schulden te steken.
Mijn eerste reactie was kwaadheid. Diepe, intense, primitieve kwaadheid. Ik voelde mij ook als iemand die een ontdekking gedaan had die zo shoquant was, alsof ik net ontdekt had dat het geloofssysteem, waar iedereen in gelooft, in feite bijgeloof is. Ik vraag me nu af of de eerste mensen, die een aantal eeuwen terug begonnen in te zien dat het grootste deel van de religie bijgeloof is, zich ook zo gevoeld hebben.
Ik herinner mij een professor die over de verlichting eens het volgende zei: ‘Vanaf je ontdekt dat een spelletje, dat je tot dan toe vaak en misschien zelfs met plezier gespeeld hebt, zo in elkaar zit dat degene die begint ook altijd wint, wil je op slag dat spelletje nooit meer spelen’. Inderdaad; verbijsterd kijk je dan naar wat je al die jaren gedaan hebt (en eventueel leuk vond). Je vindt het niet meer plezierig. De lol is er op slag vanaf. Daarmee kan je de verlichting, die plaats vond in de 17de-18de eeuw, vergelijken. En voor mij lijkt het zien van dit filmpje wel een beetje op mijn verlichting over ons geldwezen.
Tegelijk voelde dit aan als bevrijding. Ik ben de laatste jaren veel met geld bezig geweest. Vooral met het verlangen dan, veel geld te verdienen en rijk te worden. Toch was er ook steeds het gevoel dat daar iets mis mee is. Ik had het gevoel dat er iets mis is met ons geldsysteem zelf (niet met rijk zijn), wat maakte dat ik dit spel niet wilde spelen omdat ik denk dat het nooit tot een bevredigende verdeling en schepping van de rijkdom leidt. En nu weet ik dat, net als bij iene miene mutten, waar gewoon degene die ‘begint’ ook altijd wint (niet omdat die er zo goed in is, maar gewoon door de logische aard van het spel), bij ons ‘geldspel’ de bankier, die een monopolie heeft op de creatie van het geld, steeds ‘wint’ terwijl de mens en de natuur er bij verliezen. En dit niet omdat wij allemaal slecht of onvermogend zijn, maar gewoon uit onwetendheid.
Henry Ford schijnt gezegd te hebben: ‘Het is duidelijk dat de mensen niet weten hoe het geld ontstaat en hoe ons monetaire systeem funktioneert. Want zouden ze het weten, er zou – denk ik – een revolutie zijn vóór het krieken van de dag! (vrij vertaald – zie boven! ).
Republikeinen verwijten Obama nu dat hij, in zijn pogingen het land te redden, het land in de schulden stort. Zij vinden dat hij beter een goede boekhouding zou kunnen voeren, want door de grote schulden verliest Amerika zijn vrijheid. En ook onze eigen Bart De Wever was destijds tegen de verkiezing van Obama en voor Mc Cain, omwille van de reden dat hij vond dat Obama het land in de schulden zou storten. En daar valt iets voor te zeggen: iemand die zich schuldig voelt, kun je manipuleren zoals je maar wilt. Zo iemand wil het graag goedmaken, is geobsedeerd door deze gedachte, en rent zich voor jouw dus de benen onder het lijf. Onafhankelijkheid en vrijheid gaan niet samen met een grote schuldenlast.
Maar aan de andere kant heb ik steeds gevoeld dat Barack Obama ergens toch juist is, als hij ‘onverantwoordelijk’ veel geld ontleent. Het systeem is niet belangrijker dan de mensen en in feite zou ik het normaal vinden als de Amerikaanse regering het systeem zelfs zou veranderen, aangezien het voor de meeste mensen toch niet echt goed schijnt te werken… Het is in feite raar dat Obama zich laat doen door zo iets ‘abstracts’ als een financiële ‘schuld’ van 1000 miljard (die in feite ook niet terugbetaalbaar is). In de praktijk leiden dergelijke schulden echter tot spanningen tussen landen en mensen, iets wat de economie ook niet ten goede komt en misschien zelfs tot oorlog leidt.
Een van de stellingen in de bovenstaande animatie over geld als schuld is dat er te weinig geld is om de economie gezond te doen draaien. Er wordt gezegd dat al het geld dat nu in omloop is in de economie binnen gekomen is doordat mensen ooit dit geld van een bank hebben geleend. Mensen zoals u en ik, maar ook bedrijven, organisaties en, last but not least, regeringen (niet alleen de Amerikaanse overheid, ook onze eigen Belgische – en vrijwel elke andere overheid ter wereld – zit diep in de financiële schulden). Daarbij putten de banken niet uit geldreserves die ze al hebben, maar wordt het geld door de bank gewoon gecreëerd! Uit het niets. Creatio ex nihilo! Ja, je hebt het goed gelezen: Geld dat de bank niet op voorhand zelf al heeft, maar gewoon een nummertje, dat bij in de boeken wordt geschreven. Een bank mag namelijk een hoop meer geld uitlenen, dan ze zelf in bezit heeft, en onthoud: niet een beetje meer, maar héééél veel.
Geld, om in de economie te kunnen komen, moet worden geleend. Zo is het tenminste nu. Om de bank dan gerust te stellen dat haar ‘lening’ zeker zal worden terugbetaald, wordt een bepaald goed borg gesteld: het huis dat je gekocht hebt, de auto, bepaalde bezittingen of rechten van het bedrijf of de organisatie, etc. Alleen de staat lijkt zo een garantie niet echt te moeten geven, wat dan tot gevolg heeft dat vooral staten veel geld geleend hebben (maar daardoor op onrechtstreekse wijze ook elke burger, natuurlijk). En dan begint het betalen. Elke maand opnieuw. En dat is ‘schuld’.
Maar er is meer. De bank leent het geld namelijk niet zomaar uit. Ze vraagt er ook iets voor terug: rente. En dan stelt zich de vraag: Waar moet die rente vandaan komen? Al het geld in omloop is namelijk geld dat ooit door iemand geleend werd van de bank. Dat geld dat we met z’n allen ontleend hebben is al het geld dat in omloop is. Hoe anders komt geld in de omloop? Alleen bepaalde banken creëren namelijk het geld. En die brengen het vervolgens in de economie door het uit te lenen. Tegen een bepaalde rente. Ooit gehoord van een bank die gratis geld weggeeft? Ah!
Maar stel je nu eens dit scenario voor: iedereen met schulden neemt zich vandaag voor, die schulden direct terug te betalen. Stante pede. Dat kan natuurlijk niet, want ze hebben dit geld zelf niet! Maar laat dat geen probleem zijn en stel je nu voor dat alle andere mensen, die geen schulden hebben (maar wel geld), deze mensen mét schulden zouden willen helpen door hen al het geld te geven dat voor de terugbetaling nodig is. Al het geld dat voor de terugbetaling nodig is, dat is dus het ontleende geld + de rente! Het ontleende geld is echter al het geld dat er is! Al het geld dat er is, al het geld dat in de omloop is, is namelijk geleend geld. Er is geen ander geld in de omloop dan geld dat ooit door iemand van een bank geleend werd.
De conclusie is deze: ook als iedereen die geldschulden heeft zou besluiten om deze schulden terug te betalen en daarbij bovendien geholpen zou worden door alle andere mensen met geld, dan nog zou het niet mogelijk zijn om MET AL HET GELD DAT ER IN OMLOOP IS alle schulden terug te betalen. Het zou lukken om het ontleende geld terug te betalen. Dat is namelijk gelijk aan al het geld dat in omloop is. En dan zou gelijk al het geld dat in de omloop is ook op zijn. Maar wat niet mogelijk zou zijn is dit: de rente betalen! Er zou namelijk geen geld meer te vinden zijn in heel het economisch systeem – ook niet in de kous van mijn betovergrootvader – om een enkele cent van de afgesproken rente aan de bank te betalen.
Als je dit beter wilt begrijpen bedenk dan dat die rente nooit in het economische systeem gebracht is. Niemand heeft het ooit meegemaakt, een lening bij de bank aangegaan te zijn en dan de rente er als een cadeautje bij te krijgen! De rente op een lening, willen we die ook kunnen aflossen (niet terugbetalen, want de rente is geen deel van het ontleende geld en moet dus niet worden terug betaald, maar is in feite de PRIJS die je betaalt voor de lening), kunnen we enkel afsnoepen van anderen. Dit ‘afsnoepen’, overigens, leidt er dan toe dat bepaalde mensen met mathematische zekerheid NOOIT hun ontleende geld + rente zullen kunnen inlossen, tenzij er nieuw geld in de economie gepompt wordt, wat, overigens, alleen maar kan door nieuwe leningen waaraan dan ook weer nieuwe rentebedragen gekoppeld zijn (waardoor het fenomeen ontstaat van rente op rente).
Dit betekent dat ons huidige geldsysteem uitsluit dat ooit iedereen rijk zal worden in geld. Er zullen altijd mensen (of regeringen en organisaties) met geldschulden zijn. Niet omdat er iets mis is met deze mensen (of regeringen en organisaties), maar omdat er iets mis is met het hele spel. Er zit een fout in onze spelregels rond geld, die maakt dat nooit iedereen kan winnen. Er zullen winnaars zijn, maar met grotere zekerheid ook: verliezers. In feite niet met grotere zekerheid, maar met absolute zekerheid. Denk aan een stoelendans! Als er een stoel te weinig is, MOET iemand, wie dat ook zij, verliezen.
Nu is het mijn grootste wens dat iedereen in onze economie zijn verlangens kan vervullen. En dat kan, wij kunnen met z’n allen voldoende en voldoende diverse goederen produceren om voor iedereen de waarde te scheppen die die nodig heeft en/of verlangt. We kunnen dat overigens op onze sokken en ook hoeven we daar de aarde niet voor te belasten. De grote uitdaging is, nu, om een geldsysteem te creëren dat er voor kan zorgen dat die waarde verdeeld wordt, over alle mensen.
Voor mij is de economie een ‘spel’ waarvan ik verlang dat zij iedereen voedt: jong en oud, wit en zwart, groot en klein, vermogend en onvermogend. Zelf rijk worden is leuk, maar iedereen in rijkdom zien is nog leuker, zo lang die rijkdom maar niet ten koste gaat van anderen. We kunnen onze economie organiseren als een stoelendans. En ja, dan zullen er verliezers zijn! Maar we kunnen onze economie ook organiseren als een ruimte waarin het geld er voor zorgt dat elke mens en elk wezen een vervuld leven kan leiden… 
Dit wordt vervolgd… In mijn volgende post spreek ik over de website joytopia en over het dankkonto dat ik daar gisteren geopend heb! Stay tuned…
