Merijn Fagard » behoeften

Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I

Merijn Fagard — Thu, 17 May 2012 09:04:26 +0000

Begin deze week was ik bij een debat met twee eminente pleitbezorgers van het basisinkomen. Roland Duchâtelet en Philippe Van Parijs, niet de minsten, als het op dit onderwerp aankomt… Van begin tot het einde was ik geboeid. Hier een samenvatting.

(Tijdens het betoog heb ik geen notities genomen. Jammer, dat wel en dit is dus een verslag uit het geheugen… Het kan dus fouten bevatten, ook al is mijn geheugen – uiteraard – fenomenaal! >>> Volgende keer, echter, neem ik een camera mee. En een bandopnemer…)

Roland Duchâtelet

Hij begon bij zijn inleiding eerst met te zeggen dat het basisinkomen een idee is om onze economie te reorganiseren die echter op dit moment, spijtig genoeg, nog niet is gerealiseerd ook al zou de realisering daarvan wel beter zijn…

Daarna startte hij meteen met de presentatie van een belangrijk basisfeit. De productiviteit van onze economie is er de voorbije eeuwen drastisch op vooruit gegaan. Waar twee à drie eeuwen geleden nog 50% van de bevolking in de landbouw werkte, is dat door de invoering van het paard, de ploeg, de tractor, leasing van het land, etc. nu in België bijvoorbeeld nog maar 1,5% ofzo (pin me nu niet vast op dit cijfer want dat ben ik vergeten… Maar ‘t is weinig!) Daarbij zei Duchâtelet ook nog dat je zou kunnen aanvoeren dat België toch ook heel veel landbouwproducten invoert en dat wij dus teren op het werk van buitenlanders in Argentinië enzo, maar zijn antwoord daarop was dat België, en bijvoorbeeld bij uitstek St. Truiden – waar D. vandaan komt! – toch ook heel veel uitvoert – appelen en peren enzo – en dat invoer en uitvoer hier dus in evenwicht zijn…

Daarop zei Duchâtelet iets schokkends (en, hou u vast, dit is géén cijfer dat ik vergeten ben!): Wat betreft de sectoren van:

de landbouw,
de industrie,
de bouw

is het vandaag zo dat slechts 10% van de bevolking hier al het nodige werk doen! Met andere woorden: we kunnen eten en drinken, comfortabel leven én wonen – wij, allemaal – door slechts 10% van onze bevolking voltijds aan het werk te zetten!

Is dat niet zot?! Denk effe na: 10% van de bevolking kan zorgen voor onze drie belangrijkste levensbehoeften! Daar moet ge echt, echt ne keer diep over nadenken (nota; deze paragraaf is voor mijn rekening en hoort niet bij de samenvatting.)

Daarop stelde Duchâtelet de vraag wat dan die andere 90% van de mensen eigenlijk doen… Daar zijn uiteraard de gepensioneerden bij, de kinderen, de zieken en andere mensen die om de ene of de andere reden niet kunnen of willen werken. Maar er zitten ook de diensten in, mensen die dus hun tijd, expertise en vaardigheden ter beschikking stellen van anderen om hen te helpen. Deze diensten zijn uiteraard ook belangrijk, soms zelfs levensbelangrijk (denk: geneeskunde) en ze vormen dus nu ook het grootste deel van onze tewerkstelling…

Eigenlijk volgt uit het bovenstaande schokkende feit dat het basisinkomen zich gewoon opdringt. Als ge al met 10% van de bevolking alles kunt produceren wat ge nodig hebt, buiten de diensten dan, dan lééf je eigenlijk in een welvaartstaat waarin het heel erg gemakkelijk zou moeten kunnen zijn om er voor te zorgen dat niemand iets te kort komt en er dus ook geen armoede meer bestaat. Want produceer gewoon alles wat ge nodig hebt, verzamel het geld en keer een deel daarvan gewoon uit aan alle mensen in de vorm van een basisinkomen en voilà, ge hebt geen armoede meer!

Deze idee is zo simpel, dat veel mensen niet willen geloven dat het zo eenvoudig kan zijn en daarom misschien het basisinkomen wantrouwen. Maar logisch gesproken, als je werkelijk het bovenstaande basisfeit in ogenschouw neemt, is dit toch een werkbaar model, een model dat onze economie juist beter zou kunnen doen draaien en onze samenleving een boost zou geven… Want niet alleen zorgt het basisinkomen er voor dat er geen armoede meer is (het hoeft geen hoog inkomen te zijn, maar het kan wél armoede voorkomen), ook zorgt dit er voor dat de koopkracht bij de bevolking voldoende hoog blijft – wat uiteraard belangrijk is – en het basisinkomen zou ook gebruikt kunnen worden als regelknop om de inflatie te beheersen – wat overigens een betere regelknop is dan de index, die namelijk verschillende economische waarden moet regelen, maar een regelknop die meer dan één waarde regelt is uiteraard een slechte regelknop aangezien je enkel goed iets kan besturen indien je voor elke waarde een aparte regelknop hebt. Met andere woorden: door het basisinkomen lichtjes te laten stijgen en dalen kan ook de inflatie efficiënter worden beheerst.

Hoe ga je dit basisinkomen betalen?

Dat is natuurlijk een belangrijke vraag en er zijn verschillende modellen. Het zal echter in ieder geval door belastingen moeten gebeuren. Daarbij stelde Duchâtelet dat er goede belastingen zijn en slechte. Hij voerde aan dat je misschien de vraag kan stellen of er dan wel goede belastingen zijn – zijn alle belastingen niet per definitie slecht?! – maar die zijn er wel degelijk. Een belasting is goed wanneer ze aan de volgende drie criteria beantwoordt:

Ze moet goed zijn voor het milieu en voor de samenleving. Met andere woorden de belasting moet mensen stimuleren om op een milieuvriendelijke en maatschappelijk verantwoordde wijze hun leven in te richten,
De belasting moet moeilijk te ontduiken zijn. Wanneer een belasting gemakkelijk te frauderen valt, dan is het uiteraard van te voren te voorspellen dat dit een fiasco gaat worden, zeker als er verder ook weinig maatschappelijk draagvlak voor bestaat,
De kost van het innen van de belasting in verhouding tot de totale som die het heffen van de belasting opbrengt moet laag zijn. Bijvoorbeeld in het oude Egypte was die kost 20% ofzo, wat eigenlijk best wel hoog is omdat je natuurlijk ook de ambtenaren enzo moet betalen die de belasting innen en die contrôle uitoefenen.

Dat zijn de drie criteria die Duchâtelet aanvoerde om een belasting op te beoordelen. Welke belastingen voldoen hier nu aan? Hij gaf zelf het voorbeeld van een belasting op electriciteit. Electriciteit, maar energie in het algemeen, is een goed dat we minder gaan moeten gebruiken. Energiebesparing moet worden aangemoedigd, omwille van ecologische redenen. Verder is het uiteraard heel moeilijk om een belasting op electriciteit te ontduiken, want de meterstand is ondubbelzinnig en gemakkelijk te controleren. Tenslotte is de kost van de inning ook vrij klein, omdat de inning vrijwel automatisch kan gebeuren. Dit zal mensen er dus toe aanzetten om electriciteit te gaan besparen én de opbrengsten van de belasting zullen rendabel zijn.

De staat maakt het de mensen moeilijk om elkaar te helpen!

Vervolgens gaf Roland Duchâtelet ook een voorbeeld van een slechte belasting: namelijk die op arbeid. Hij werd kwaad en de verontwaardiging bleek groot toen hij zei dat de overheid het nu de mensen moeilijk maakt om elkaar te helpen. “Als mijn buurman graag in zijn tuin werkt en ik goed in wiskunde ben dan ligt het voor de hand dat hij mij vraagt om zijn dochter te helpen met wiskunde en ik hem om mijn gras te komen afdoen. Nu is het echter zo dat de staat, die zich bijna overal mee moeit zodat je bijna niets in dit land nog goed kan doen, dit bemoeilijkt door te eisen dat beide partijen elkaar betalen, bv. € 10 per uur, om daar dan nog eens € 15 per uur aan belastingen bovenop te kunnen doen… Het zou verboden moeten zijn dat de staat het de mensen moeilijk maakt om elkaar te helpen!”

Dit is dus een slechte belasting omdat ze in strijd is met het eerste criterium. Want wat is het gevolg? Ik dacht dat Duchâtelet zou zeggen dat wij die belasting natuurlijk ontduiken door in het zwart te gaan werken, maar in de plaats daarvan zei hij: “Ja, wij doen dat niet hé!” – elkaar helpen dan… En dat is waar natuurlijk, want hoe veel mensen zouden er niet al snel kleine zelfstandige geworden zijn, als de belastingen op arbeid niet zo hoog zouden zijn en hoeveel mensen zouden er ook niet van die diensten gebruik maken als de prijs voor die diensten niet kunstmatig hoog gehouden zou worden – zoals nu het geval is – door deze exuberant hoge belasting op arbeid, die het netto loon van de dienstenverlener zowaar overschrijdt! Ik heb zelf een tijd bijles gegeven aan kinderen van de middelbare school die het nodig hadden. In het wit, via een erkende organisatie. De klanten die ik had waren echter bijna allemaal de rijkere families, gewoon omdat een uur bijles in het wit inderdaad om en bij de € 25 kostte… En dat terwijl ik er daar maar € 10 ofzo van kreeg… Dat is dus een triest verhaal want zo kunnen de rijken zich zaken veroorloven, die ik ook graag aan de minder rijken had aangeboden… Dat is een bedenking van mij, Duchâtelet heeft dit niet gezegd, maar het sluit wel aan bij de verontwaardiging die hij uitsprak. De staat zou het niet mogen verhinderen dat de mensen elkaar helpen! In een gezonde en warme maatschappij, die bovendien ook nog zóó rijk is dat als we elkaar geen diensten konden leveren 90% van de mensen niet eens zouden kunnen deelnemen aan het economische leven – ook niet als ze dit zouden willen – is dat alleen al op ethische gronden gewoon onaanvaardbaar…

Tenslotte hekelde Duchâtelet ook nog het feit dat nu de belasting op arbeid in de horeca-sector verstrengd wordt gecontroleerd. Hij rekende voor dat als een kelner netto € 10 verdient, de patron echter € 25 voor dat uur moet betalen, een pintje € 0,50 aan de patron opbrengt, de kelner dan dus per uur minstens 50 pintjes moet serveren om break-even te draaien en dan zitten daarin nog niet eens de andere kosten van het café. Met andere woorden, Duchâtelet voorspelde dat door de invoering van de ‘slimme kassa’ die nu het onmogelijk zal maken dat een kelner nog in het zwart werkt, er een belangrijk stuk van ons erfgoed zal verdwijnen want er zullen zeker cafés de deuren ten gevolge van deze maatregel moeten sluiten… Bovendien betaalt de staat nu straathoekwerkers, duurbetaalde jobs waarbij de uitvoerders daarvan zich tussen de hangjongeren moeten begeven – en daar dan vaak ook meehangen – terwijl je in de cafés sociale werkers hebt die de staat niet moet betalen en die véél en véél gemotiveerder zijn. Dit om ook maar eens te illustreren hoe fout de belastingen op arbeid zijn.

Verhoging van de BTW (Belasting op Toegevoegde Waarde)

Uit de discussie achteraf bleek dat Duchâtelet bijvoorbeeld ook de BTW (de belasting op toegevoegde waarde) als een goede belasting ziet. Inderdaad lijkt het er op dat deze belasting aan de drie bovenstaande criteria voldoet:

We moeten met z’n allen duurzamer gaan leven, dat betekent dus ook: minder en slimmer consumeren. Een belasting op consumptie kan hiervoor zorgen.
Verder is dit ook weer een belasting waar fraude moeilijk is, omdat je hier wél met vrucht slimme kassas zou kunnen verplichten die precies bijhouden wat een bedrijf aan geld binnen krijgt.
Tenslotte is dit ook een goedkoop te innen belasting omdat je naast contrôle ook hier weer het proces automatisch zou kunnen doen verlopen…

Naast deze redenen, die ik nu zelf bedenk omdat D. ze niet expliciet vernoemd heeft, voegde hij er nog aan toe dat dit een belasting is die bedrijven niet kunnen ontwijken door naar het buitenland te verhuizen, want zowel bijvoorbeeld een Belgisch als een Chinees bedrijf moeten deze belasting betalen en bovendien, als men tegelijk met het verhogen van de BTW de belasting op de lonen zou verlagen, dan verkleint ook de loonhandicap – wat dringend nodig is…

Duchâtelet pleit er dus voor om enerzijds de belasting op arbeid te verlagen, anderzijds de BTW te verhogen. Verder ook om de belastingsinkomsten te verdelen over de mensen in de vorm van een basisinkomen. Dat betekent echter niet dat het basisinkomen onze bestaande sociale zekerheid in haar geheel zou vervangen: uiteraard moet daarnaast de klassieke gratis ziekteverzekering blijven bestaan en ook eventuele andere, maar dan voorwaardelijke uitkeringen, die ook met belastingsgeld worden betaald.

Dit vergt een totale re-engineering van onze economie, maar die is dan ook dringend nodig. We zitten nu nog met structuren uit de jaren ’50 van de vorige eeuw, die toen werkten, maar nu niet meer. Duchâtelet vergeleek dit met de auto, die als product ook verschillende keren, om tegemoet te kunnen komen aan nieuwe technologie, vanaf nul terug gere-engineerd is. Met de maatschappij daarentegen is dit jammer genoeg tot nu toe nog niet of te weinig gebeurd, maar mensen moeten ook eens gaan begrijpen dat wat vroeger werkte dat nu wellicht niet meer doet. Het is daarbij niet voldoende hier en daar aan het bestaande wat te sleutelen. Door dat te doen hebben we nu een zo ingewikkelde wetgeving, dat niemand er nog aan uit kan en dat is één grote merde.

Mijn impressie

Duchâtelet is een gedreven spreker. Bovendien denkt hij als een ingenieur en een ondernemer. Zijn betoog klonk vooral heel erg praktisch. Duchâtelet staat met zijn twee voeten op de grond en redeneert vanuit heel alledaagse situaties.

De grootste ‘zwakte’ van zijn betoog lijkt mij te zijn dat iedereen hier eigenlijk iets ingewikkelds en genuanceerds verwacht, terwijl Duchâtelet zelf geen blad voor de mond neemt en eigenlijk een heel simpele idee presenteert. Als luisteraar krab je in het haar en denk je: Zou het nu echt zo eenvoudig zijn? Maar ik heb het gevoel dat als je Duchâtelet bijvoorbeeld de leiding over ons land zou geven hij het land daadwerkelijk zo zou organiseren en dat dit dan nog mogelijk zou blijken ook!

Voor zo ver ik kan zien is de basis van zijn idee namelijk gezond en als je het daar niet mee eens bent bedenk dan dat in ieder geval het feit dat het werk tegenwoordig er niet meer is omdat we met 10% van de bevolking aan het werk enkel de diensten zouden moeten missen (die niet de basis vormen van ons bestaan), ons er nu eigenlijk toe verplicht de economie anders te gaan denken. En dat in ieder geval politici, die vandaag de dag blijven geloven in het fantoom van de volledige tewerkstelling en die daarbij in sommige gevallen zelfs met het moraliserende vingertje durven te zwaaien, hun hoofd verloren zijn. Hoe kun je iedereen aan het werk willen in een economie die als maar efficienter wordt?! Dat gaat er bij mij niet in. Alleen al dit basisifeit is het waard om een grondige maatschappelijke discussie op te openenen.

Verder nog een woordje over de financiering van het basisinkomen. Roland Duchâtelet stelt dus voor om de belasting op arbeid te verlagen en de BTW te verhogen en dan daarmee het basisinkomen, maar ook de andere sociale maatregelen te betalen. Ik heb de kritiek gehoord daarop dat dit de koopkracht van de mensen zou verlagen, aangezien producten nu duurder zullen worden. Dit is volgens Duchâtelet niet het geval. Wat hij namelijk wil doen is het ene door het andere compenseren, waardoor bijvoorbeeld een brood door deze dubbele maatregel niet duurder zou worden, enkel de kostenstructuur zou veranderen (wat vooral een voordeel heeft voor de zelfstandige bakker, die nu minder (vaste) loonkosten heeft).

Nu weet ik zelf momenteel niet of dit voldoende zal zijn om een basisinkomen mee te betalen. De cijfers die Duchâtelet gebruikte ken ik namelijk zelf niet en ook heb ik (voorlopig) geen inzicht in ons ingewikkelde belastingsysteem. (Nu, het schijnt héél erg ingewikkeld te zijn en dus zal ik dat misschien wel nooit krijgen )… Maar ik weet nu dus ook niet of het inderdaad wel zo eenvoudig en pijnloos zal zijn, een belasting op arbeid te vervangen door een hogere BTW. Het zou kunnen van niet, het zou kunnen van wel…

Duchâtelet stelde tijdens de discussies ook dat een basisinkomen niet zo heel veel meer aan de staat zou kosten dan het huidige systeem van werkloosheidsuitkeringen, kindergeld, OCMW-leeflonen, etc. In feite hebben de meeste mensen nu al een gegarandeerd inkomen vanwege de staat, alleen is dat niet onvoorwaardelijk. Dit betekent ook dat er slechts een kleine groep mensen (in België) bij zou komen die ook recht hebben op een inkomen van de staat, als het basisinkomen wordt ingevoerd naast de mensen die nu al een uitkering, kindergeld, pensioenen etc. van de staat genieten…

Zelf kan ik echter over dit soort zaken momenteel dus niet zo goed oordelen. Ik heb begrepen dat er meerdere modellen zijn die een berekening aanvoeren van hoe het basisinkomen kan worden gefinancierd – naast de rest van onze sociale zekerheid. Voor mij, als leek, is het echter moeilijk oordelen welke van die modellen nu werkzaam zijn en welke niet. Ook ken ik ze nog niet allemaal… Hoewel ik dus vóór de invoering van het basisinkomen ben en het ook eens ben met Duchâtelets vaststelling dat dit volgt uit onze gestegen productiviteit (denk ‘automatisering’ en ‘betere verdeling van het beschikbare werk zodat we met z’n allen minder kunnen gaan werken zonder aan welvaart in te boeten’), heb ik dus voorlopig nog geen mening over de vraag wat het beste plan is om zo een basisinkomen – en onze sociale zekerheid in het algemeen – te financieren. In de nabije toekomst zal ik mij met dit thema zeker dieper uiteenzetten, maar voorlopig acht ik het dus nog te vroeg om hier een gefundeerde mening over te formuleren…

De geldcreatie

Eén element dat hier volgens mij ook nog een rol speelt, en dat Duchâtelet niet heeft vernoemd, is de manier waarop tegenwoordig in ons economisch-financiële systeem ons geld wordt gecreëerd. Ik heb daar twee blogposts over geschreven, die je hier en hier kan terugvinden… Het is echter zo dat de creatie van het geld nu het privilege is van de Europese Centrale Bank (ECB) en de andere Banken. Zij kunnen geld uit het niets creëren en het vervolgens tegen betaling van rente aan de overheid en de andere banken en bedrijven uitlenen. Die rente steken ze dan in eigen zak, maar die is dus gewonnen op geld dat zomaar gecreëerd is, zonder dat hier echte waarde tegenover staat! Dat zo een geldcreatie ergens in het systeem moet gebeuren is logisch, want het geld groeit – jammer genoeg – niet aan de bomen… Met andere woorden: het is een menselijke uitvinding en dus moeten mensen het ook zelf in het leven roepen. Het is echter niet eerlijk dat één instantie dit mag doen en bovendien zo dat het gevolg daarvan is dat alle andere instanties (regeringen, bedrijven, gezinnen, …) daardoor vanaf het moment dat ze geld gaan gebruiken daar iets voor moeten doen (werken) of in de schulden raken (lenen) terwijl de bankier ondertussen enkel wat cijfertjes in moet geven in een computer en verder de rest van zijn tijd aan de Côte d’Azur kan gaan liggen (om maar een voorbeeld te geven!). Dat zouden de anderen ook best wel wat meer willen doen, denk ik…

Er zijn mensen die zeggen dat zo lang regeringen moeten lenen bij banken tegen een bepaalde rente, het basisinkomen nooit zal kunnen betaald worden omdat door al deze leningen en de rente die daarop betaald moet worden hun schuldenberg te snel groeit. Dat is dus ook weer één element van de discussie en ook hier kan ik, als leek, voorlopig geen voldoende onderbouwde mening presenteren, maar de redenering dat er iets mis iets met onze geldcreatie omdat bepaalde (private en van de politiek onafhankelijke – de ECB is van de politiek onafhankelijk én privaat en de andere banken uiteraard ook) instanties hier een privilege hebben dat eigenlijk aan alle burgers toekomt, lijkt me wel erg pertinent. Als dit werkelijk de situatie is, dan denk ik dat er meerdere redenen zijn waarom we dit moeten veranderen dan enkel omdat we zo misschien het basisinkomen (en bij uitbreiding onze gehele sociale zekerheid) niet meer zullen kunnen betalen… In dat geval zou het veel wijzer en ook veel eerlijker, de geldcreatie bijvoorbeeld te democratiseren (dit zou bij uitstek kunnen gedaan worden door middel van de toekenning van een onvoorwaardelijk basisinkomen) of toch op zijn minst dit recht bij de overheid in plaats van bij private instanties te leggen, die zo privileges krijgen die eigenlijk eerder doen denken aan het ancien régime van vóór de Franse Revolutie dan aan een maatschappij die is georganiseerd op het gelijkheidsbeginsel…

Dit zijn dus enkele commentaren die ik heb bij Duchâtelets verhaal, samen met het voornemen dat ik dit alles in de toekomst zeker verder zal bestuderen… Want onze maatschappij en onze sociale zekerheid zijn te belangrijk, om zomaar alleen aan zogenaamde ‘specialisten’ over te laten!

Wordt vervolgd: stay tuned voor deel II…Gelijkaardige posts:

De naïviteit van een fysicus

Merijn Fagard — Thu, 26 Apr 2012 10:13:44 +0000

Onlangs zag ik een aandoenlijk en schoon-wreed stukje televisie. Lieven Scheire, mediawatcher van de week, stelde in de zevende dag zijn top tv-momenten van de week voor. Daaronder een deeltje uit een reportage over de huidige leegstand van woningen in Spanje. Hij vermeldde er bij dat hij dit, als exacte wetenschapper, ‘nog gekker vond’ dan hij het ook als mens al vond.

Een architect legde uit dat er momenteel in Spanje nieuwbouw woningen (en andere gebouwen) leeg staan en verkrotten omdat er geen kopers zijn die deze woningen kunnen betalen. Nochtans zijn er in Spanje wel degelijk mensen die een woning nodig hebben en die dus deze woningen zouden kunnen gebruiken. Dat ‘zouden kunnen’ is daarbij het gekke, want het betekent dat de woningen toch gewoon blijven leegstaan en wellicht nooit zullen verkocht worden.

Een gekke situatie

Na vertoning van het fragment vroeg Indra Dewitte van de zevende dag aan Scheire waarom hij dit als exacte wetenschapper nu precies nog eens extra gek vond. Zijn antwoord was opmerkelijk.

Voor een exacte wetenschapper – fysica, in zijn geval – geldt eigenlijk enkel dit: als er, aan de ene kant, van een bepaald goed een bepaalde hoeveelheid is (bijvoorbeeld een bepaalde hoeveelheid huizen) en, aan de andere kant, een bepaald aantal mensen die dit goed nodig hebben, dan zijn er fysisch gezien eigenlijk maar drie mogelijke situaties denkbaar:

Er is te weinig,
er is net genoeg of
er is te veel

van het goed aanwezig, gemeten aan het aantal mensen die het goed nodig hebben.

Wanneer we dit toepassen op de situatie van de woningen in Spanje, dan betekent dit dat eigenlijk enkel de volgende drie situaties mogelijk zijn:

Sommige mensen hebben een woning , andere daarentegen niet – er zijn dus te weinig woningen voorhanden,
iedereen die een woning nodig heeft, heeft ook een woning (uiteraard van voldoende kwaliteit) – dan zijn er dus net genoeg woningen voorhanden,
Iedereen heeft een woning en er staan bovendien nog woningen leeg – dan zijn er dus te veel woningen voorhanden.

Als we dit bekijken dan zien we dat er van deze drie mogelijke situaties, maar één situatie is waarbij er woningen leeg staan. Dit is bovendien niet een situatie waarbij er tegelijkertijd nog mensen zijn die een woning nodig hebben. Toch is dat momenteel de situatie in Spanje, want (a) niet iedereen heeft een woning (van voldoende kwaliteit) terwijl er (b) woningen (van goede kwaliteit) leeg staan. Daarom is dit ‘nog gekker’ voor een fysicus dan dit sowieso al is, zoals Scheire zegt. Vanuit fysisch standpunt bekeken is de huidige situatie namelijk helemaal niet mogelijk!

Fysica én filosofie

En nu komt het aandoenlijke. Scheire zei: “Stel dat er plotseling een komeet inslaat die een hele hoop fabrieken wereldwijd zou vernietigen, dan kan ik het, als fysicus, begrijpen dat daardoor ook de productie zou verminderen en dus onze welvaart. [Die laatste gevolgtrekking durf ik te betwijfelen, maar, enfin... Dat is een opmerking mijnerzijds.] Dat nu echter, bij gelijk blijvende, fysische productiecapaciteit enkel en alleen omwille van het geldspelletje plots onze welvaart vermindert, daarmee heb ik het, als fysicus, moeilijk”. Met andere woorden: als de goederen er zijn, waarom is het dan zo dat we er plots met z’n allen, enkel en alleen door het geldspelletje, minder van kunnen genieten? Voor een fysicus is dat in feite onbegrijpelijk!

Zelf vind ik dit als mens ook best een gekke situatie. Maar als filosoof, ook al is het waar dat ik als filosoof over alles verwonderd zou moeten zijn, verbaast mij dit eigenlijk niet (echt meer). Het geldspelletje, waar Scheire het over heeft, heeft te maken met onze menselijke psyche. Kijk maar naar de beurs, die ook allesbehalve rationeel fluctueert. Ik ben daarbij geneigd te denken dat dit spel met het geld een uitdrukking is van een zeer diep geworteld en irrationeel verlangen tot zelfbehoud dat iedereen kenmerkt en dat kan leiden tot situaties als die in Spanje. Deze hele bovenbouw, die 100% psychisch is, wordt door de fysicus uiteraard niet gezien, maar vanuit de menswetenschappen gezien is dit een gegeven – en een vraag! – dat net zo sterk in acht moet worden genomen als de wetten van de natuur (en ontdekt door de fysica), die Lieven Scheire aanhaalt.

Het einde van de ‘grote verhalen’

Dat deze bovenbouw onoverkomelijk is blijkt uit de lotgevallen van het communisme. De communisten maakten namelijk een gelijkaardige redenering als Scheire door er van uit te gaan dat men voor een rechtvaardige maatschappij eerst (1) een inventaris moet maken van de behoeften, dan (2) de invulling van deze behoeften collectief en centraal gestuurd moet produceren waarna vervolgens (3) het er enkel nog op aan komt iedereen gratis dat te geven wat hij of zij nodig heeft. Het geldspelletje wilden de communisten daarmee dus afschaffen en inderdaad was dit in eerste instantie ook Lenin zijn plan (een plan dat hij echter al vrij snel weer moest intrekken). Ook de religie, die toch op zijn minst ook een psychisch fenomeen is, wilden de communisten daarbij ook afschaffen. En de vrijheid van meningsuiting, persoonlijke privicy en ga zo maar door… Het lijkt er op dat die mensen alles wat exclusief tot het psychische leven van de mens behoort wilden beknotten. Ook kunst mocht alleen maar als het in dienst stond van de officiële propaganda.

Wat de communisten met hun maatschappijmodel enkel bereikt hebben is dat op een nog monsterlijker manier de achterliggende egoistische psychologie van de mens zich heeft doen gelden dan nu ook het geval lijkt te zijn, met het ‘geldspelletje’. We kennen allemaal de gruwelen van de totalitaire, Stalinistische maatschappij. Ook al staat dit ver van Scheires bedenking, het blijft desondanks naief, zij het een interessant gedachte experiment, om heel onze psyche buiten beschouwing te willen laten.

Aanzet tot inzicht in onszelf én liefde voor onszelf

Het lijkt een open deur, maar: je kan de maatschappij niet begrijpen met fysica alleen. Een geïntegreerde benadering van fysica en psychologie, op zijn minst, kan wellicht eerder inzicht geven in dit wonderlijke gedrag van de mens, ons gedrag! Binnen de zogenaamde menswetenschappen (econonomie, sociologie, psychologie, filosofie, …) zoekt men een dergelijk inzicht. Daarbij zie ik deze wetenschappen (nog) als zoektochten, omdat ze (nog) niet, zoals de fysica, op vaste grond gestoten zijn, dat wil zeggen op wetmatigheden die zonder meer blijken te gelden – wat misschien ook niet nodig is, de mens is per slot van rekening geen machine!

Ook al ben ik geneigd te denken dat er in de mens een egoistische grondtoon aanwezig is, toch denk ik niet dat dit per se moet leiden tot wreedheden of tot onrechtvaardigheden zoals nu onder andere in Griekenland en Spanje te zien is. Dit egoïsme is namelijk niet slecht, maar wij mensen weten gewoon nog niet echt goed wie precies wij zijn en dus wat onze behoeften allemaal omvatten (daar is de communistische visie al de mist in gegaan: te denken dat de menselijke behoeften van tevoren in kaart gebracht kunnen worden). Nog maar al te vaak reduceren we onszelf tot een gedeelte van onszelf, waardoor andere gedeelten die minstens zo belangrijk zijn, onderdrukt worden. We staan dus voor een proces van bewustwording…

Oplossing voor een diepe frustratie…

Uiteraard denk ik dat Lieven Scheire dit allemaal goed bedoelt (kun jij je voorstellen dat Lieven Scheire iets ooit niet goed zou bedoelen? ). Ik ben ook blij dat hij het woord ‘geldspelletje’ heeft gebruikt, want dat herkende ik.

Tegelijkertijd heeft zijn opmerking me ook aan het denken gezet en voorgoed doen beseffen dat, zoals de fysicus doet, het onaanvaardbaar is de maatschappij te willen bekijken zonder rekening te willen houden met onze ziel. Ook als dit psychische in ons er nu nog vaak voor zorgt dat we geconfronteerd worden met situaties in onze maatschappij waarbij we met z’n allen moeten kotsen (zoals in Griekenland en Spanje), dan kan de oplossing er niet in bestaan dat gedeelte van de mens dan maar te amputeren. We moeten het begrijpen, we moeten ons meer en meer inleven in onszelf, we must wrap our head around this en op die manier pogen, de situaties die ons nu zo frustreren, van binnenuit aan te gaan. Het gedachte experiment van Scheire, zoals ik het maar zal noemen, toont voor mij te duidelijk aan dat eerder dit een weg met toekomst is…

Hoe onbegrijpelijk, hoe irrationeel, hoe wreed onze psyche soms ongetwijfelkd ook is, ik denk dat we hier achter moeten zien te komen én dat we dit kunnen. Enfin, ik wil héél, héél graag in een maatschappij leven, waarin iederéén leven kan en waarin mensen elkaar het leven gunnen, in plaats van elkaar – nu middels een geldspelletje - figuurlijk, maar misschien toch ook niet zo héél figuurlijk, naar de keel te staan!

Waartoe een stukje op tv met de naïeve – da’s een compliment hé kijk van een fysicus allemaal niet kan leiden…Gelijkaardige posts:

De jongen die zich verschool

Merijn Fagard — Wed, 22 Jun 2011 21:35:55 +0000

Voor een gezamenkijke opdracht met een tijdslimiet, moesten we onder andere een gedichtje schrijven. Dat wilde ik wel doen! Maar omdat er stress bij kwam kijken bij mij, wist ik niet zeker of het zou lukken…

Dit rolde er uit; recht uit de ziel, recht uit het onderbewustzijn:

De jongen die zich verschool
ging niet zo graag naar school

Hij hield veel meer van bloemen
en van de bijtjes die zoemen

Uren kon hij turen
hoe hij zijn leven zou besturen!

Met liefde en beleid
maar niet graag op tijd

Zo vulde hij zijn dagen
met klagen en met zagen
want naar die school wilde hij
niet meer graag!

© Merijn Fagard, 20 juni 2011

Oh ja, en het moest nog rijmen ook!Gelijkaardige posts:

De aarde als kapitaal

Merijn Fagard — Thu, 19 May 2011 16:19:11 +0000

Van alle soorten economie is vooral nog het kapitalisme overgebleven. In sommige landen vrij radicaal (bijvoorbeeld de VS), in andere landen getemperd door een sociale zekerheid (bijvoorbeeld België). Maar het is en blijft kapitalisme, met een zo vrij mogelijke markt en het kapitaal (grote geldsommen) als mogelijkheid om te produceren.

Bovendien is dit kapitalisme, dat grotendeels het communisme heeft overleefd (ok, er zijn nog een paar communistische landen, zoals bijvoorbeeld Cuba en Noord-Korea), de laatste decennia wereldwijd geworden. Dat is een enorme verandering. Waar vroeger economieën vooral lokaal en/of protectionistisch werden georganiseerd, is er nu een wereldwijde vrijhandel ontstaan, waar alle bewoners van deze aardbol ook op zijn aangewezen…

Verschillende soorten mensen…

Slechts weinigen kunnen zich onttrekken aan de macht van de economie. Slechts diegenen die hun economische behoeften weten te minimaliseren, door zo veel mogelijk zelfvoorzienend te leven, kunnen dat misschien. Er zijn wereldwijd enkele mensen die het experiment zijn aangegaan om deftig te proberen leven zonder geld. En hier is een voorbeeld van iemand die het heel slim heeft aangepakt en die door slechts 5 jaar te werken, daarbij rigoureus te sparen en zijn geld te investeren er in geslaagd is op zijn 33ste al met pensioen te gaan! en zich zo met behulp van het systeem er buiten te plaatsen. En dan zijn er ook de hele rijken, die gebruik maken van het systeem en zo kapitaal vergaren en macht kunnen uitoefenen… De meerderheid echter werkt voor zijn geld, is blij met dat ze het nog relatief goed hebben en heeft af en toe oprecht medelijden met degenen die uit de boot vallen. Want die zijn er ook: de paria’s, in het beste geval loonslaven, maar vaak ook mensen die het moeten doen met minder dan een schamele 1,25 dollar per dag; mensen die dus in de huidige economie er zelfs niet in slagen hun meest basale behoeften te voldoen…

Deze mensen die ‘uit de boot vallen’ zijn veeltallig. Om een idee te geven: op dit moment sterven er jaarlijks 40.000.000 mensen van de honger. Veertig miljoen! Ok, dat is ‘maar’ een dikke halve procent van de voltallige wereldbevolking (eind dit jaar ondertussen al 7.000.000.000 mensen groot – zeven miljard!), maar bedenk dan ook dat er momenteel niet alleen jaarlijks 40miljoen mensen sterven van de honger, maar ook 1 miljard mensen in chronische ondervoeding leven en dat is dan al 1/7de van de mensen die de aarde tegen het einde van dit jaar zal tellen… Oftewel een kleine 14% van de mensen die uit de boot lijken te vallen met betrekking tot een basale menselijke behoefte zoals voeding…

Het streefdoel binnen de huidige economie

Is dat de schuld van het kapitalisme? Nee. Ik ben eerder geneigd om te denken dat dit van niemand de schuld is (ook al is dat misschien wel zo!) Maar wat ik wel wil zeggen is dat het kapitalisme als systeem duidelijk faalt alle monden te voeden, wat overigens niet alleen geldt met betrekking tot de basale behoefte van voeding, maar ook nog geldt voor andere waarden zoals scholing, veiligheid en andere.

Als dat al het objectief is! Ik bedoel: het lijkt er niet op dat het ‘voeden’ van alle monden, ofwel een vervullend leven mogelijk maken voor iedereen, op dit moment het overheersende streefdoel is in de huidige economie. De economen zien de homo economicus als: Het individu dat door zijn participatie in de economie er naar streeft zijn of haar winst te maximaliseren. Als dat zo is dan zijn een aantal mensen momenteel heel goed bezig, en een groter aantal mensen helemaal niet.

Kritiek op het communisme

Het communisme wordt bekritiseerd omdat het bepaalde fouten in zich had, waardoor het uiteindelijk ook aan zichzelf te gronde is gegaan. Zo wordt het communisme vaak verweten dat het niet efficiënt werkt, aangezien iedereen toch evenveel krijgt en mensen dus niet gemotiveerd worden om echt hun best te doen. Daardoor daalt dan de productie en daarmee ook de te verdelen goederen, waardoor er een tekort ontstaat. De voormalige Soviet-Unie bijvoorbeeld slaagde er wel in zich te gedragen als een supermacht maar de gemiddelde levensstandaard van haar bevolking lag toch een pak lager dan die in de Westerse landen, ook al was de rijkdom dan wel gelijker verdeeld (er was bijvoorbeeld binnen het communistische Oostblok een totale tewerkstelling, wat betekent dat iedereen een job had en daarmee ook een inkomen).

Verder is gebleken dat het communisme het slechte in mensen naar boven haalt, wat vooral te zien is aan leiders die bereid waren tot machtsmisbruik en zo misdaden tegen de menselijkheid begingen. Schendingen van mensen hun privicy, strafkampen en andere misdaden behoorden tot de orde van de dag.

Vergelijking met het kapitalisme

Gelden dergelijke zaken echter ook niet voor het kapitalisme? Gedeeltelijk, zou ik zeggen. Een economisch systeem waarin 1/7de van de populatie een belangrijke economische basisbehoefte zoals voeding niet kan vervullen, lijkt me toch een teken dat de efficiëntie niet optimaal is. Misschien niet als het doel is om de winst van bepaalde individuen te maximaliseren (in geld dan) en iedereen toe te staan dat zelf ook te proberen… Maar als je dit meet met een menselijke maat, hoeveel beter is dan deze situatie als je dat vergelijkt met de hongersnoden die Stalin heeft veroorzaakt?

Ik denk dat onze blik vernauwd wordt door het feit dat in de westerse landen de mensen het nog redelijk goed hebben. Die landen zijn ook trots op het kapitalisme en zien de vrije markt als een belangrijk ideaal (cfr. de Europese Unie die er op toeziet of de vrije markt wel voldoende gerealiseerd wordt en die bijvoorbeeld monopolistische markten probeert tegen te gaan). Maar het feit dat de economie nu wereldwijd is geworden maakt ook dat we onze blik dienen te verwijden: de problemen van hongersnood in de wereld nu zijn net zo intern aan de huidige kapitalistische economie als de problemen van hongersnood in de voormalige Soviet-Unie intern waren aan de communistische manier van productie en handeldrijven. Het gaat niet op te zeggen: wij zijn toch welvarend, dus het werkt! Als het maar voor 6/7de van de wereldbevolking echt werkt (en dan schat ik het wel héél positief in! – er zijn nog andere problemen), dan kan je niet zeggen dat het bevredigend werkt. Niet als je vind dat iedereen recht heeft op een vervullend leven.

Efficiënt is het kapitalisme dus eigenlijk toch ook niet echt; waarbij ik eigenlijk zeg omdat we met zijn allen wel ergens lijken te denken dat dit wel zo is. Het kapitalisme is echter efficiënt in de maximalisatie van de winst, in geld – echter niet in het voeden van alle monden. En dat denk ik al helemaal niet meer na het zien van deze reportage…

Het kapitalisme lijkt wel het beste in mensen (en leiders) naar boven te halen. Min of meer dan, afgezien in ieder geval van de corruptie in het Europees parlement, hoewel, het moet gezegd, corruptie die in de communistische staten nog weliger tierde. In Europa wordt er wel wat aan gedaan.

Wat ook hoopvol stemt is dat de echt succesvolle ‘kapitalisten’ zoals een Bill Gates, of een Andrew Carnegie, (en de lijst stopt daar niet) uiteindelijk het toch heel goed lijken te menen met hun minder bedeelde medemensen. Zij geven hun geld weg. Ik denk dat dit een bewijs is van het feit dat mijn belang uiteindelijk jouw belang is (uiteraard nadat ik eerst mijn belang heb gediend, haha) en dat elke ook maar een beetje sensitieve mens uiteindelijk zal voelen dat het voor hem/haar een behoefte is als water en brood dat niet alleen wijzelf als ‘individu’ gelukkig zijn, maar dat iedereen dat uiteindelijk is. Nu kan geld geen geluk kopen en al helemaal niet het geluk van een ander, wat ook de reden is waarom de inspanningen van een Bill Gates misschien als ‘paternalistisch’ omschreven moeten worden: hij beslist wel nog altijd wat hij met zijn geld doet, hoe en aan wie en waarvoor hij het uitgeeft. Maar tegelijk geeft dit de mensen die er van profiteren ook wel kansen om zelf een succesvol leven op te bouwen…

Een belangrijke bedenking

Dit leidt er toe dat het kapitalisme misschien niet volmaakt is (dat is het zeker niet), maar het biedt wel een uitweg naar een volmaaktere samenleving. Voor je mij beschuldigt van utopisme: ik bedoel daarmee een samenleving waarin de economie al haar leden dient, en niet enkel degenen die het meest succesvol in staat zijn bezit op te bouwen. Daarbij wil ik ook graag de volgende bedenking ontvouwen.

Een leuk bijeffect van het bezitten van veel geld (een kapitaal) is dat dit in ons huidige systeem op zich al een inkomen, ander geld dan het basisbedrag, opbrengt. We weten allemaal dat mensen met een grote spaarpot niet meer voor geld hoeven te werken. En dat overigens niet omdat ze die spaarpot zelf opsouperen. Maar nee, ze leven van de rente! Het zijn rentenieren…

Dus kapitaal is een belangrijke factor voor het genereren van welvaart! En omdat dit zo is kunnen mensen die over kapitaal beschikken rustig leven, zonder zelf extra concrete welvaart – met hun blote handen of hersens – te moeten genereren. Ze worden, zoals de volksmond zegt, slapend rijk.

Dus dat is de kracht van kapitaal! Maar wat is kapitaal echt? Want laat ons wel wezen, geld is misschien een essentieel instrument om de economie soepel te doen draaien, maar het is zelf op zich geen waarde. Het is al vaker gezegd – in den beginne door enkele bijna uitgestorven indianen: geld kun je niet eten, niet drinken, je kunt er niet in wonen, er op slapen, er mee rijden, etc. Maar pas als de laatste vis gevangen is en de laatste boom is omgehakt zullen we ontdekken dat je geld inderdaad niet kan inademen of kan eten. Je kunt er dan wel weer je gat mee afvegen, maar enfin, daar is het dan wel weer te waardevol voor zeker?!

Dus allez, geld is op zich niets. Maar wat is het dan wel? Het vertegenwoordigt in ieder geval waarde. En dat betekent: iemand die beschikt over geld, bij voorkeur grote sommen (dat is kapitaal) krijgt toegang tot grondstoffen, technologie en… zelfs, menselijke arbeid. En omdat elk bedrijf al deze dingen nodig heeft om te kunnen draaien en van start te kunnen gaan, is geld zo belangrijk. Het is een soort sleutel, een pasmunt inderdaad, die de deur opent naar… nee, niet de grotten van Ali Baba, maar wel iets nog veel waardevoller: Onze aarde.

Onze aarde

Ik zeg met opzet onze aarde, omdat ik denk dat dit ook zo is. Wij worden allemaal naakt geboren. En als we sterven nemen we niets van deze aarde naar het eventuele hiernamaals mee. Dus wat geeft dan de ene mens méér recht dan de andere, aanspraak te kunnen maken op de bronnen van de aarde: kopermijnen, waterbronnen, zonlicht, lucht, etc? De aarde is ons kapitaal!

Het is ons kapitaal. Het is ons geboorterecht. Daarentegen gaat het in onze huidige kapitalistische economie (die is ook van ons, ja. En daarom kunnen we ze misschien ook veranderen) al van bij het prille begin meteen al fout: we gaan er niet van uit dat de aarde van ons allemaal is. Nee, we gedragen ons veel dommer en zeggen vol overtuiging, tegen ons eigen hart in: het is de eerste vinder die recht heeft op de gevonden bronnen in de aarde! Met andere woorden: als ik morgen een kopermijn vind ergens in een nog onontdekt continent (jaja, jullie hebben allemaal slecht gekeken hoor! ) dan is die bron en alles wat ze te bieden heeft van mij en mag ik ze verkopen voor – kapitaal! We hebben toegestaan dat bij elke waardevolle bron die de aarde te bieden heeft een wachtertje heeft plaatsgenomen en in plaats van dit wachtertje de opdracht te geven er voor te zorgen dat die bron duurzaam beheerd wordt en dus grotendeels intact blijft, knikken we religieus en roepen we schijnheilig dat het toch dit wachtertje zijn volste recht is, deze bron zo uit te buiten dat zijn/haar (meestal een hij, wees maar gerust hoor) persoonlijke winst daardoor het sterkste groeit. Winst, uitgedrukt in geld dan…

De ondernemer als exploitant

Het is niet voor niets dat ondernemers vooral goede exploitanten moeten zijn om succesvol te kunnen worden in een kapitalistische economie: niet alleen exploitanten van natuurlijke bronnen, maar ook van persoonlijke bronnen zoals de verlangens, de dromen, de arbeid, de intelligentie, ja zelfs de creativiteit van mensen en dus niet alleen maar van kopermijnen en af en toe eens een regenwoudje of onze, eindige, oliebronnen (tiens, stopt dat soms ooit?!).

Dat is niet de ondernemer zijn fout, aangezien die daar ook min of meer toe gedwongen wordt, wil zijn onderneming kunnen overleven en aangezien er ook voldoende wanhopige mensen zijn, bereid om voor een weinig geld voor hem te werken. Dit drijft de ondernemer er toe, naast zijn winstbejag, zijn onderneming draaiende te houden op kap van de natuur en van zijn medemensen. Steeds meer en meer echter worden we er ons met zijn allen van bewust dat niet het geld ons ware kapitaal is, maar de aarde samen met al onze persoonlijke hulpbronnen. En iedereen weet dat een goede kapitalist iemand is die zijn kapitaal goed investeert/spaart en voor de rest van de rente leeft. Zou hij/zij het kapitaal beginnen op te eten, dan zou hij vroeg of laat even arm eindigen als de sukkelaars die wel moeten gaan werken voor hun geld, of misschien wel nog armer, want hij zou, na jaren van niet werken, misschien nauwelijks nog in staat zijn om te werken… (Wat niet betekent dat een kapitalist/rentenier niets nuttig kan doen.)

Het verhaaltje van de notenboom

Maar als de aarde ons kapitaal is, hoe zit het dan daarmee? Ten eerste: van wie is dit kapitaal dan? Wie is de rechtmatige eigenaar? En ten tweede: Hoe dient het beheerd te worden? Wat kunnen we doen om dit kapitaal in stand te houden, zodat het mogelijk wordt van de ‘rente’ te leven? Op die tweede vraag kan het antwoord makkelijk gegeven worden. Net zoals het de rentenier zijn eerste zorg is om het kapitaal dat hij heeft verzameld intact te houden, zo dient het ook de eerste zorg te zijn van de ‘beheerders’ van de aarde, dat die aarde zelf intact blijft en dat wij van de rente gaan leven. Duurzaam beleid is dus de oplossing. Wat weliswaar makkelijker gezegd is dan gedaan, maar toch mogelijk!

Een verhaaltje. Afgelopen herfst heb ik heel veel noten geraapt. En de gedachte kwam toen bij mij op: ‘Een notenboom betaalt een beter dividend dan geld op de bank! Elk jaar levert deze notenboom de bezitter er van noten! Die noten blijven maar komen, zeker eenmaal de boom volwassen is en zo lang hij niet sterft. Daarvoor dient de beheerder van de notenboom de boom slechts minimaal te verzorgen (aan de meeste notenbomen is niet zo veel werk). Notenbomen bieden een passief inkomen avant la lettre. En toch wordt een notenboom niet zo gewaardeerd als een aandeel op de bank en het dividend dat het betaalt. De notenboom waar ik noten ging rapen stond in het wild, en er was niemand die de moeite nam om hem te bewaken/beheren. Bij een andere notenboom, die wel van iemand was, mocht ik zomaar gratis een grote zak noten vullen. Stel je voor dat ik Euro’s had gevraagd van de dividenden uit de aandelen die deze mensen misschien hebben! Men zou niet zo welwillend zijn geweest denk ik. Toch was ik blijer met deze noten dan met het equivalente geld. Ik weet hoe duur noten verkocht worden op de markt, door mensen met Eurotekentjes in hun ogen… Gratis noten zijn voor mij bovendien een echte waarde (ze zijn gezond en ik eet ze graag), geld daarentegen representeert die waarde alleen maar – ik bezit liever een notenboom dan een aandeel: dat is gemeend: als ik geld zou hebben ik zou het investeren in een notenboom!

Economie: de kunst van het duurzame investeren

Mijn conclusie is: het is helemaal zo gek nog niet de aarde (en andere bronnen) te zien als ons ware kapitaal en er vervolgens naar te streven een economie op te bouwen waarin dit kapitaal met uiterste zorg wordt beheerd (conservatief bijna), zodat de gehele mensheid uiteindelijk kan leven van de rente – het dividend. Verorberen we meer dan dat, zoals nu gebeurt, dan zitten we straks met zijn allen zonder kapitaal – nadat er eerst een pijnlijke afvalkoers is gehouden uiteraard waarin eerst de zwakkeren, en langzaamaan vervolgens ook de rijkeren één voor één uit het aardse spel van het leven worden gekegeld – de mens blijft, ondanks alles toch een homo economicus, right? Wie uiteindelijk overblijft, de laatste mens, die mag met zijn lantarentje tenslotte rondkijken of er nog iets van waarde overblijft (arme wraak).

Houden we ons daarentegen aan deze code van duurzaamheid dan kunnen we al onze kennis, creativiteit en verlangens botvieren op het proces een redelijke winst te genereren: de kunst is lang, het leven kort en aan de beperkingen kent men de meester! Het is namelijk zo dat de aarde (de natuur, ook de menselijke natuur) vruchten te bieden heeft en dat een juist beheer die vruchten jaar na jaar, cyclus na cyclus, kan garanderen. Als onze grondstoffen dan het kapitaal zijn en de menselijke arbeid (fysiek zowel als emotioneel en intellectueel, …) dat kapitaal voor ons kan doen werken, net zoals het planten en verzorgen van een notenboom uiteindelijk de natuur voor ons doet werken en noten genereert, dan worden we inderdaad mensen die de aarde enkel dienen te beheren en ondertussen het kapitaal van deze aarde voor zich kunnen laten werken; ondertussen genietend en met voldoende tijd ook om onszelf te realiseren – los van de economische druk (de zogenaamde rat-race die we nu kennen)…

De rechtmatige eigenaar

Dan ook de eerste vraag: als de aarde (en alle andere bronnen) het ware kapitaal zijn, wie is dan de rechtmatige bezitter ervan?

We worden allemaal naakt geboren en kunnen niets meenemen als we sterven en daarom denk ik dat niemand op deze aarde meer recht heeft om aanspraak te maken op het bezit er van dan de andere. Daarom denk ik dat elke persoon die op de aarde vertoeft en leeft, een gelijk deel van het kapitaal bezit dat deze aarde (en bij uitbreiding ook andere bronnen) is. Met andere woorden: 1/7miljardste van die kopermijn is van mij! 1/7miljardste van al het water dat er op de aarde is, is van mij! Net zoals mijn lichaam van mij is, 1/7miljardste van de lucht, etc.

Als we dan de economie in zijn geheel als één groot bedrijf zien, dat gebruik maakt van de grondstoffen die de aarde te bieden heeft, dan betekent dit dat 1/7miljardste van het beginkapitaal van deze onderneming door mij aan deze onderneming als startkapitaal is uitgeleend! Ok, bedrijven mogen dit startkapitaal in mijn plaats gebruiken (ik sta het af, leen het uit, ben hier de geldschieter, de ‘aandeelhouder’), maar dan wil ik in ruil ook wel 1/7miljardste van de winst die deze bedrijven op basis daarvan genereren. Met andere woorden: ik ben mede-eigenaar van het startkapitaal van de economie en heb dus recht op een bepaalde compensatie. Zonder dat ik daar iets voor moet doen. Zonder dat ik daar voor werk. Eenvoudig omdat ik kapitaal ter beschikking stel, net zoals ook een investeerder rente verdient op het geld dat hij uitleent als startkapitaal voor een bedrijf, of een dividend ontvangt als compensatie voor het feit dat hij het risico heeft genomen om zijn geld in het bedrijf te investeren.

Het verschil tussen waarde en potentie

Let wel, het gaat er dus niet om dat ik, zoals het communisme zegt, 1/7miljardste van alle gegenereerde economische waarde bezit. Economische waarde ontstaat namelijk pas als mensen hun energie, inzet, verstand en andere kwaliteiten verenigen met beschikbare grondstoffen van de aarde op een productieve manier, dus zo dat anderen of zijzelf er iets waardevols bij winnen. Het lijkt me daarbij logisch en fair dat mensen die meer tot dat proces bijdragen dan anderen, daarvoor ook overeenkomstig beloond worden. Maar een basis van leven op deze planeet moet voor iedereen gecreëerd worden, gewoon omdat iedereen een deel van de beschikbare grondstoffen bezit, ook als die door anderen worden gebruikt om – op een duurzame manier dus – waarde te genereren. Het is per slot van rekening namelijk toch ook zo dat degene die meer produceert doorgaans ook meer verbruikt en anders dan dat nu de verhandelaars van grondstoffen – de wachtertjes – alle compensatie daarvoor ontvangen, is het toch logisch dat dit geld zou gaan naar de gehele populatie – ook de hongerende mensen in Zwart-Afrika.

De idee van het basisinkomen

Dat is zowat de basisidee. Een mogelijke (en misschien wel de meest voor de hand liggende) uitdrukking van deze basisidee is de distributie over alle mensen van een onvoorwaardelijk basisinkomen dat mensen in staat stelt tenminste op een menselijke manier te overleven (men zou hiervoor bijvoorbeeld de mensenrechten kunnen nemen als ijkpunt – zonder dat men evenwel verplicht dat individuen hun geld ook aan bepaalde waarden spenderen, dat dient hun eigen keuze te blijven – het gaat niet om de uitbetaling van een basisloon in natura!). Maar wat dit creëert is dat niemand meer uit de boot van het leven – en daarmee van de aarde – valt omdat men niet eens een inkomen van meer dan 1,25 dollar te besteden heeft. Het gaat er dus om een basislijn van gelijkheid te creëren, gebaseerd op ons natuurlijk recht op een deel van de bronnen van de aarde.

Die bronnen op zich zijn niet eetbaar, drinkbaar, draagbaar, bewoonbaar, etc. Natuurlijke bronnen worden voor ons mensen namelijk pas concreet waardevol in conjunctie met een inspanning van onze kant: zelfs de spreekwoordelijke kersen die laaghangen moeten we ook nog wel plukken willen we die ons uiteindelijk eigen kunnen maken en zo onze behoefte vervullen (bovendien hangen de meeste kersen niet laag, dus je moet ook nog eens leren klimmen!). Maar net zoals de rentenier zit op zijn basiskapitaal en recht heeft op de opbrengst ervan (het rendement, in banktermen), heeft ieder van ons recht op een gelijk deel van het potentieel van de aarde, dat tot leven gewekt wordt door arbeid, maar dat er wel is, onafhankelijk van de toegewijde vinder die het als eerste gevonden heeft – en daar natuurlijk voor beloond moet worden, maar niet met het bezit van de gehele bron! Dat is waanzin.

Het basisinkomen hoeft dus niet alleen gezien te worden als een uitdrukking van onze menselijke waardigheid (de mensenrechten), maar heeft mijns inziens ook een heel logische grondslag eens je inziet dat niemand echt méér recht heeft op bepaalde bronnen dan de ander, en dat we, wat deze beschikbare bronnen betreft, dit recht dus dienen te verdelen om alle mensen die aanwezig zijn – en ja, dat gaat over de generaties heen…

Geld als motivatie

Het voordeel van dit systeem is dat iedereen er op een menselijke manier in kan leven, maar dat competitie en beloning naar inzet, slimmigheid en andere kwaliteiten er een deel van blijft – uiteraard zo lang de business een duurzaam gebruik maakt van grondstoffen (een richting die we sowieso toch uit moeten). Hoewel men in deze economie dus niet meer moet werken om op een menselijke manier te kunnen overleven/leven, zullen veel mensen dat toch doen omdat ze zo méér kunnen verdienen!

Mij maakt het niet uit dat er rijke mensen zijn en minder rijke mensen. Uiteindelijk: geluk kun je niet kopen en mensen die meer willen moeten die kans kunnen krijgen. Maar wat mij tegen de borst stuit is dat in het huidige systeem ook onmenselijke armoede tot de mogelijkheden behoort en dat, met alle respect, zelfs een Bill Gates met al zijn miljarden dit niet lijkt te kunnen oplossen. Een basisinkomen kan dit daarentegen wel en is bovendien niet paternalistisch, zoals de schenkingen van gevoelige rijken dat onvermijdelijk wél zijn en ook niet voorwaardelijk, zoals het sociale vangnet waar mensen in de huidige sociaal-democratieën tegenwoordig op kunnen terugvallen. Die twee hoeven niet meer als we erkennen dat iedereen economische rechten heeft in deze wereld, die voortvloeien uit ons gezamenlijke bezit van de aarde, ons belangrijkste kapitaal.

Een opstapje om dit ook echt zo te voelen kan daarbij de realisatie zijn dat mijn geluk uiteindelijk jouw geluk is, waardoor het instellen van een rechtvaardige economie naar aloude kapitalistische traditie ook gezien kan worden als een vergroting van mijn winst. Dit is nochtans géén communisme, omdat in het communisme alles collectief bezit is. In het hier voorgestelde systeem is er geen collectief bezit van geproduceerde goederen, maar is er enkel een basislijn van gedeeld bezit waarboven het economische spel van vraag en aanbod zijn gang moet blijven gaan om de efficiëntie en de persoonlijke ambitie en vrijheid van mensen te vrijwaren. Het gaat er alleen om, in de structuur in te bouwen, dat armoede door sociale factoren niet meer mogelijk is. Tussen rijkdom en net kunnen leven als mens is echter een hele kloof die de ondernemer altijd wakker zal houden en dat blijft ook, zelfs met een wereldwijd basisinkomen.

Daarbij dient dit basisinkomen hoog genoeg te zijn om als mens te kunnen leven. Mensen die niet zo materialistisch zijn, of mensen die even een pauze willen, etc. kunnen hiervan leven. En dit niet omdat het sukkelaars zijn. Maar omdat we allemaal mensen zijn met gelijke rechten op de bronnen van de aarde: ons echte kapitaal!

Deze gedachte moet natuurlijk nog verder in detail bekeken worden. Of het mogelijk is, en hoe! In ons land is er zelfs een politieke partij die het onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen verdedigt! Het lijkt mij een interessante piste naar een mondiale samenleving waarin het bevrijdende morgenrood meer kan gaan doen dan enkel gloren…

Een laatste bedenking…

Er is iets in de religie wat mij altijd heeft aangesproken, naast andere zaken die me tegenwoordig bij de religie jammer genoeg een beetje weghouden. En dat is het besef dat wij mensen voor de vervulling van onze behoeften, noden, verlangens niet alleen zelf iets genereren, maar ook iets *krijgen*. De dankbaarheid in de religie voor het leven moet niet schijnheilig worden (het komt ook weer niet als manna uit de hemel vallen hé en we moeten onze menselijke waardigheid er niet voor opofferen), maar er is een kern van waarheid in de erkenning dat wij mensen wat we consumeren werkelijk van de aarde, of van God (in een bredere zin misschien), ontvangen. Heidegger stelde een filosofische basisvraag als volgt: ‘Waarom is er iets en niet veeleer niets?’ Daarin zit de vaststelling dat er dus wel degelijk iets is, maar tegelijk ook dat dit heel veel verwondering wekt. En aangezien het zijn van de dingen ons aangaat lijkt het me daarom ook juist van de religie dat een gevoel van dankbaarheid hier kan ontstaan.

Het neo-liberalisme, dat een rush op de grondstoffen van de aarde aanmoedigt in naam van het verdienen van geld – dat is het genereren van persoonlijke economische waarde zonder rekening te houden met de gevolgen voor anderen – staat haaks op deze waarde van een gevoel van dankbaarheid. Het claimt dat alles waar de mens zijn ‘arbeid’ mee vermengt, rechtmatig van hem is. Men vergeet echter dat die arbeid vermengd wordt met iets, en dat dit iets net zo goed van mij als van jou is.

De religie schat naar mijn aanvoelen juist in dat wat wij als mensen ook doen, de resultaten nooit helemaal onze eigen verdienste zijn, omdat ze uitgaan van een ongekende x, een soort van potentie aan energie en meer concreet aan grondstoffen die misschien niet onderscheiden mag worden van onze eigen prestaties, maar die daar wel een kader toe biedt. Deze potentie, deze mogelijkheid tot welvaart en vrijheid verdient respect en niet de uitbuiting onder de vlag van ‘het recht tot winstmaximalisatie’ dat we nu kennen… Het zal nog een lange weg zijn naar vrijheid en welvaart voor iedereen, maar het lijkt me leuk hier aan te werken omdat het uiteindelijk veel fijner is in een samenleving te leven waarin iedereen zich vrij kan ontwikkelen, dan in een samenleving die is blijven steken in de ideeën van de 19de en de 20ste eeuw…

Wat denk jij? Ben jij ook iemand die het ‘beheer’ heeft over 1/7miljardste van de aardse grondstoffen? Laat het mij en iedereen weten en reageer in de comments… Alvast bedankt! Gelijkaardige posts:

Zelfwaardering en een leuke collage!

Merijn Fagard — Mon, 27 Dec 2010 13:13:58 +0000

Hier is een leuke collage die ik overlaatst gemaakt heb:

Een tijdje geleden heb ik de school voor zelfvertrouwen bezocht. Dit is een drie-daagse training waar je kunt leren om zelfvertrouwen op te bouwen. Naar aanleiding van de tweede trainingsdag was ik de uitdaging aangegaan een collage te maken die niet mooi mocht zijn maar wel met ‘passie’ als thema…

En dit is dus het resultaat!

Het grappige is dat ik er veel van geleerd heb, vooral dan over allerlei taboe’s die in mijzelf aanwezig zijn! Dat was interessant!

Zonder de school voor zelfvertrouwen zou deze collage er zeker nooit gekomen zijn. Het ding is dat ik voordien altijd vond dat ik niets mocht doen dat ‘nutteloos’ is; en in mijn ogen is het maken van een collage als deze inderdaad volslagen nutteloos!

Daarbij reiken de docenten/trainers van de school voor zelfvertrouwen een techniek aan om dit soort van blokkades op te heffen. Van deze techniek heb ik bij het maken van deze collage veelvuldig gebruik gemaakt

Het was fijn om deze collage te maken! Mijn zelfvertrouwen begint er van te groeien… Geniet van deze collage en van een 2011 met veel zelfvertrouwen! Gelijkaardige posts:

Op naar een gezonde economie! – deel II

Merijn Fagard — Fri, 24 Dec 2010 12:52:30 +0000

Als we zo doorgaan, leven tegen 2015 nog altijd bijna een miljard mensen in extreme armoede. Vorig jaar steeg het aantal mensen dat chronisch honger heeft, voor het eerst ook boven het miljard. Ondanks enige vooruitgang is nog altijd 1 op 4 kinderen in ontwikkelingslanden ondervoed. In Afrika neemt het aantal armen nog toe – meer dan de helft van de Afrikanen leven onder de armoede grens.

Dat lees ik op de website www.detijdloopt.be over de millenniumdoelstellingen. Dit betekent dat nog altijd ongeveer 1/6de van de mensen op aarde in extreme armoede leven.

Een persoon in extreme armoede heeft minder dan 1,25 dollar te besteden per dag. Dat is duidelijk niet voldoende om de basisnoden te vervullen die iedere mens om op aarde te kunnen leven heeft.

Toch is er iets vreemds aan de hand. De grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zijn ruim toereikend om de behoeften van alle mensen te vervullen. Nu is het wel zo dat de mensen wat moeten doen om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo om te vormen dat die ook echt voor consumptie in aanmerking komen… Daarom is er de economie!

Waarom economie?

Zoals ik het zie heeft het economische leven twee belangrijke taken. De ene is om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo aan te pakken dat bruikbare producten worden geproduceerd. Aarde op zich is niet eetbaar. Zaad op zich wel, maar is niet voldoende voorhanden. De landbouwer, die zaad opkweekt en de wetenschapper, die het zaad veredelt zodat er voldoende eetbare levensmiddelen groeien voor de mens, leveren een creatieve en productieve bijdrage aan de economie. Want ze zorgen er voor dat bepaalde verlangens van mensen ingevuld worden. Dit geldt voor elke sector en er is een immense creativiteit, innovatie, durf en volharding nodig geweest om hier betekenisvolle resultaten te bereiken.

En die zijn bereikt! Als ik nu de technologie, de wijsheid, het inzicht en de durf zie waartoe mensen vandaag de dag collectief gekomen zijn, dan kan ik me niet van de indruk ontdoen dat we op dit moment in staat zijn op onze sokken voldoende goederen en diensten te scheppen om alle verlangens van alle mensen te vervullen.

Toch gebeurt dit niet. Zou dit wel gebeuren, dan zouden er op deze mooie, wondervolle planeet aarde geen arme mensen meer leven…

Een tweede taak van het economische leven is namelijk om de gecreëerde goederen zo te verdelen dat alle mensen daardoor in staat zijn in de eerste plaats hun basisnoden te voldoen en in de tweede plaats natuurlijk al hun verlangens. Dit moet bovendien zo gebeuren dat daarbij de vervulling van de verlangens van de ene persoon (of groep van mensen) niet de vervulling van de verlangens van de andere persoon (of groep van mensen) verhindert. Vervuiling bijvoorbeeld hindert in de meeste gevallen wel degelijk andere mensen. Een economische activiteit die vervuiling produceert is daarom in strijd met deze regel dat de vervulling van iemands verlangens nooit ten koste van anderen mag gaan.

Deze tweede opdracht is een moeilijke, zo moeilijk, dat we er met zijn allen op dit moment nog niet in geslaagd zijn deze verdeling van goederen en diensten op een bevredigende manier te realiseren. Toch zijn er heel veel mensen die dit verlangen. Ook ik verlang dit hevig! Als we er in geslaagd zijn, technologieën te ontwikkelen, wijsheid te cultiveren, creativiteit aan te moedigen en ondernemingszin te waarderen, waarom zijn we er dan tot nu toe nog niet in geslaagd ook een verdeling te realiseren die inhoudt dat elke mens hier op aarde zijn volle potentieel kan realiseren?

Optimisme!

Zelf ben ik hierover optimistisch. Als we al deze eerdere uitdagingen met succes hebben kunnen aanpakken, dan moet het ook mogelijk zijn deze te realiseren. Het gaat namelijk over veel meer dan enkel de mensen die vandaag de dag in fysieke armoede leven, doordat ze niet hun basisnoden kunnen vervullen. Veel meer mensen leven vandaag in geestelijke armoede doordat ze niet het werk doen dat ze graag doen of, met andere woorden, de rijkdom waar ze over beschikken niet verdienen op een manier die met hun diepste interesses in overeenstemming is, maar op een manier die nu eenmaal lijkt te werken… Ook ik ben op dit moment in die positie…

Dit betekent echter ook dat de groep onvervulde mensen op de wereld op dit moment veel groter is dan enkel de groep van mensen die ook hun fysieke basisnoden niet kunnen voldoen. En dat is een kracht! Want als er één voordeel is van ontevredenheid dan is het wel de motiverende kracht die er van uit gaat, dingen te veranderen!

Oorzaken van armoede

Er zijn twee visies op de oorzaak van armoede. De ene zegt dat de oorzaak van armoede in de omstandigheden ligt. Dit betekent dat armoede het gevolg is van zaken die buiten de controle liggen van de individuele persoon, waardoor die er dus ook zelf niet aan kan doen, in erbarmelijke omstandigheden te leven. Een kind in hartje Afrika, dat ondervoed is en nooit de kans heeft gehad iets te leren (als het daar fysiek al toe in staat was) kan niet anders dan arm zijn, tenzij er van buitenaf wordt ingegrepen. De situatie is zo mensonvriendelijk, dat dit kind uit zichzelf, hoe hard het misschien ook wil, niet zal slagen in het verlangen een rijk leven te leiden hier op aarde.

De andere visie op armoede zegt dat de oorzaak van armoede ligt in de arme persoon zelf. Door in termen van gebrek, tekort, onvermogen te denken over zichzelf en de omgeving, creëert de mens als het ware zijn eigen erbarmelijke omstandigheden. Deze visie zegt dat veranderen van denkpatroon uiteindelijk tot rijkdom (dat wil zeggen: de vervulling van je diepste verlangens, je droom) zal leiden en aangezien de enige persoon die invloed kan hebben op mijn denken ikzelf ben, ben ik ook zelf verantwoordelijk voor alles wat mij overkomt, in het bijzonder de vervulling van mijn noden en verlangens. De eerste stap om tot vervulling te komen van mijn verlangens houdt dan in 100% verantwoordelijkheid te nemen voor wat mij overkomt; voor alles dus, en niemand of niets anders nog verantwoordelijk te stellen door hem of ‘het’ de schuld te geven of als excuus te gebruiken voor een onvervuld leven.

Strijd tussen de visie’s

Deze twee visies bestrijden elkaar soms. Visie twee verwijt dan visie één dat ze de omgeving als schuldige aanwijst voor de armoede van een persoon. Met name het rijke Westen/Noorden is dan schuldig aan de uitbuiting van het arme Zuiden en moet dus zoveel mogelijk doneren om ook de armere regio’s er bovenop te helpen.

Aan de andere kant verwijt visie één vaak visie twee dat ze op egoïstische wijze enkel aan zichzelf denkt en bovendien vaak op een onrealistische manier redeneert: als alle mensen op aarde de ‘westerse’ levensstandaard zouden bereiken, dan zou de aarde onder het gewicht daarvan bezwijken en zou de mensheid uiteindelijk zichzelf uitroeien… Het gaat er niet om dat ieder voor zich rijkdom realiseert (in het geloof dat de aarde – of het universum – oneindig veel te bieden heeft), maar wel dat we met ons allen een leefbare planeet scheppen voor iedereen.

Ik denk dat het heel begrijpelijk is dat deze twee visies elkaar op deze manier bestrijden. Toch denk ik dat dit niet per se nodig is, omdat ze allebei ook een kernwaarheid bevatten die niet in strijd is met de ander.

Overeenstemming van beide visie’s

De kern van wat visie één volgens mij wil zeggen is dat samenwerking en een zekere vorm van broederlijkheid noodzakelijk zijn om tot een gezonde economie te komen. Samenwerking is noodzakelijk omdat elke mens andere vaardigheden en talenten bezit en geen enkele mens zelf alle talenten bezit nodig om zich een rijk leven te scheppen. Samenwerking is dus noodzakelijk. Als ik én mijn eigen schoenen zou moeten maken, én mijn eigen voeding zou moeten kweken, én mijn eigen huis zou moeten bouwen, én zelf de muziek scheppen die ik graag wil beluisteren, én, … dan zou ik niet echt een heel rijk leven kunnen leiden. Dat is namelijk pas nodig als ik bereid ben het resultaat van mijn sterke kanten en talenten met anderen te delen en daarbij bereid ben met anderen samen te werken. Het is die samenwerking die uiteindelijk rijkdom creëert. Alleen kan een mens nu eenmaal niet veel bereiken (het kan zijn dat bepaalde activiteiten beter alleen gedaan kunnen worden, maar dan nog moeten die in het geheel ingepast worden om echte rijkdom te creëren).

Dan de broederlijkheid. Die houdt in dat de leden van een gemeenschap ergens begrijpen dat een mens niet altijd op de toppen van zijn kunnen kan leven. Er zijn periodes in het leven van iedereen, zoals ziekte, liefdesverdriet, depressie, handicap, etc. die maken dat het heel moeilijk wordt om productief actief te zijn. Als mensen elkaar dan toch helpen, ook al kan de persoon in zo een periode op dat moment niets terug doen, dan beschouw ik dat als een vorm van broederlijkheid. Een systeem dat mensen enkel voorwaardelijk ondersteunt in tijden dat ze het moeilijk hebben en niet in staat zijn de resultaten van hun talenten en sterke kanten met anderen te delen, bijvoorbeeld door te eisen dat ze dan later iets zullen terugdoen of door te eisen dat ze er voor betalen met geld dat deze mensen in het verleden zich hebben verworven, is minder broederlijk. Hoe minder voorwaarden er zijn om te kunnen delen in de rijkdom van de markt, des te broederlijker is de gemeenschap waar deze markt gecreëerd wordt.

Een mooi natuurlijk voorbeeld waar broederlijkheid speelt is de economische relatie tussen de generaties. Oudere mensen kunnen niet meer op de toppen van hun kunnen presteren en worden dan economisch onderhouden door de jongeren. Iets gelijkaardig is ook voor kinderen het geval, die de kans krijgen zich te ontwikkelen zonder dat ze daarbij verplicht (mogen) worden bij te dragen aan de markt. Merk daarbij ook op hoe tegenwoordig in ons land bijvoorbeeld de zorg voor ouderen veel voorwaardelijker is dan die voor kinderen en jongeren. Oudere mensen ontvangen pensioen al naar gelang ze in het verleden hebben bijgedragen aan de markt. Hoe langer iemand gewerkt heeft bijvoorbeeld, des te meer pensioen. Voor kinderen is dit anders: hoewel het soms in de realiteit anders is, hebben ouders (en de maatschappij) in principe niet het recht, iets voor hun zorgen van de kinderen terug te verwachten. Onafhankelijk van wat een kind later zal ‘worden’, heeft elk kind recht op de zorgen die het nodig heeft om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. De idee is dat je kinderen onvoorwaardelijk moet steunen/liefhebben.

Dan visie twee. De kern van deze visie, zoals ik die zie, is even belangrijk en eveneens heel erg diep: uiteindelijk is het zo dat enkel de individuele mens zelf voor zich het geluk kan realiseren. Echt geluk kan namelijk niet van buitenaf gegeven worden. Dat zit in de menselijke natuur! De mens wil zelf de initiator zijn van zijn geluk enn om dat te kunnen zijn is niets dat van buitenaf kan komen voldoende. De zelfwaardering, die betekent dat men zelf de eigen noden en verlangens juist heeft ingeschat en zelf de initiator is geweest van de vervulling daarvan, is onbetaalbaar. Geluk is iets dat ik per definitie zelf moet presteren. Niemand anders en geen enkele omstandigheid kan daarom ook verantwoordelijk gesteld worden voor mijn geluk.

De wereld – en als deel daarvan de economische markt – biedt een enorme waaier van diensten en producten aan waar de mens zich toe kan wenden om zijn verlangens te vervullen. Hoe een persoon zelf deelneemt aan deze wereld/markt, is uiteindelijk een zaak van deze persoon zelf. Dit geldt zowel wanneer het gaat om het aankopen en consumeren van goederen en diensten, als wanneer het er om gaat zelf een bepaalde bijdrage te leveren aan de wereld/markt en zo het beschikbare aanbod te vergroten.

Dit betekent ook dat elke verplichting (bijvoorbeeld van staatswege), waaronder óók de verplichting om anderen te helpen, een inbreuk is op deze kern omdat nu het individu niet meer vrij is te handelen volgens de eigen verlangens en het eigen inzicht. Deze vrijheid om aan de wereld/markt deel te hebben zoals men dat zelf wil wordt niet erkend in gecentraliseerde economieën. Die gaan/gingen er namelijk van uit dat de noden/verlangens van een individu vastgesteld kunnen worden door een centraal planbureau en bovendien dat elke mens dezelfde noden/verlangens heeft. Dat elke mens om te overleven moet eten betekent echter niet dat alle mensen op hetzelfde tijdstip honger hebben, nood hebben aan hetzelfde voedsel en dit in even grote porties! Precies deze ‘details’, deze ‘kleine’ verschillen tussen de noden/verlangens van mensen maken dat elke mens zelf de keuze moet hebben om een geslaagd leven te kunnen leiden. Dit betekent niet dat mensen zich niet kunnen laten bijstaan door anderen bij het voorbereiden van hun keuze. Uiteindelijk moeten we echter onze keuzes zelf maken, dat is de enige weg naar geluk.

Een concreet voorbeeld kan illustreren hoe deze twee visies samenwerken. Zonder mijn ouders zou ik nu niet meer in leven zijn. Beter nog: ik zou niet eens geboren zijn! Wat mijn ouders voor mij gedaan hebben was voor mij dus levensnoodzakelijk. Toch zijn het niet mijn ouders, die mij gelukkig kunnen maken. Dat kan alleen ikzelf!

Dat ik initiatief moet nemen om tot mijn eigen geluk te komen, dat ik zelf degene moet zijn die initiatief neemt en zegt: ‘Ik wil/verlang dit!’ betekent niet dat ik zonder de liefde van mijn ouders gekund zou hebben om uiteindelijk in een positie te komen van waaruit ik mijn eigen geluk kan gaan scheppen.

Iets gelijkaardigs geldt voor de grotere wereld: als ik naar de kapper ga en hem vraag of hij mijn haar zo en zo wil knippen, neem ik zelf het initiatief. Ik máák dan mijn eigen geluk. Alleen ik namelijk weet hoe ik mijn haar precies wil, dat kan de kapper niet in mijn plaats beslissen! Toch betekent dit niet dat ik buiten de kapper om zou kunnen! Ook hij heeft zijn bijdrage in dit geluk. En zelfs als ik hem betaal wil dit niet zeggen dat ik zonder hem uit kan! Mijn geld kan, letterlijk, mijn haar niet knippen… Bovendien kan die kapper in principe altijd zeggen: ‘Hoe veel geld je ook wilt geven, jouw haar knip ik niet!’ Het is zijn recht om al dan niet met me samen te werken. En die samenwerking vraagt meer, veel meer dan enkel geld.

Met andere woorden: samenwerking en initiatief sluiten elkaar niet uit. Beide zijn een deel van het grotere plaatje en de individualistische visie, die zegt dat geluk alleen in het eigen initiatief verborgen ligt sluit daarom ook de samenwerkingsvisie, die zegt dat we samenwerking nodig hebben voor dit geluk, niet uit! Ze vullen elkaar juist aan en hebben elkaar nodig willen we echt tot een rijke samenleving komen (dat is een samenleving waarin alle verlangens van iedereen vervuld worden zonder anderen schade te berokkenen). In een wereld waarin iedereen zijn verlangens kent en waarin mensen bereid zijn om samen te werken door elkaars talenten te waarderen, kan geen armoede zijn!

Mijn gevoel zegt mij dat dit mogelijk is en ook al weet ik nog niet goed hoe, toch verlang ik er naar aan deze ongelimiteerd rijke wereld deel te nemen! In mijn verbeelding leven we daar al in…

Een beter verdelingssysteem

Nu even concreet. Geld is en blijft de manier waarop goederen en diensten verdeeld worden over de hele aardbol zodat alle mensen die deze goederen en diensten verlangen en kunnen betalen ervan kunnen genieten. Mensen die niet kunnen betalen, vallen uit de boot. Het valt mij ook op dat in de definitie van het begrip ‘extreme armoede’ een bepaald geldbedrag de sleutelrol speelt: ‘Extreem arm is elke persoon die minder dan 1,25 dollar te besteden heeft per dag’.

Dollars bepalen dus hoe rijk je bent. Hoe meer dollars iemand besteden kan per dag, des te rijker is deze persoon.

Als geld echter in onze kijk op armoede zo een belangrijke rol speelt, dan is het toch wel interessant eens te vragen wat geld dan wel is? Of anders: wat is dat, een dollar?

Wat is geld?

Vroeger was er een periode in mijn leven, toen ik 12 jaar was ofzo, waarop ik de uitvinders begon te ontdekken: Gugliemo Marconi (de radio), Alexander Graham Bell (de telefoon) en bovenal de ‘Tovenaar van Menlo Park’ himself: Thomas Alva Edison (te veel uitvindingen om op te noemen, maar als belangrijkste misschien wel de gloeilamp). Ik had een mateloze bewondering voor deze mensen, omdat ze het leven van de mens zo veranderd en verbeterd hadden met behulp van hun uitvindingen.

Toch was ik op een gegeven moment diep teleurgesteld toen ik ergens las dat Edisdon ook knokploegen had om zijn patenten te verdedigen. Hij had namelijk het patent op het – toen nieuwe! – procedé om films (bewegende beelden) te vertonen, zodat enkel hij daar op dat moment wettelijk gezien geld aan mocht verdienen. ‘Clandestiene’ filmvertoningen werden dan door zijn knokploeg kort en klein geslagen. Ik weet niet of dit verhaal waar is en ken ook niet meer de bron (hier een internetpagina over het onderwerp), maar toen ik het las was er geen reden het niet te geloven en het stelde me in ieder geval teleur.

Iets gelijkaardig hebben we ook met Microsoft meegemaakt, die, doordat het de broncode niet vrijgeeft van de software die het heeft uitgebracht mensen afhankelijk probeert te maken van dit ene product. Bovendien is Microsoft ook aangesproken geweest op zijn onwettige monopoliepositie.

In feite is ook geld een uitvinding die de levens van alle mensen ingrijpend heeft gewijzigd. Alleen is het gewoon niet zo duidelijk wie precies het geld heeft ‘uitgevonden’. Dat neemt niet weg dat op dit moment toch bepaalde organisaties en mensen het monopolie hebben over ons geld.

Maar afgezien van de instelling die het geld uitgeeft, geld is en blijft een uitvinding als een andere, en net als bij de GSM bijvoorbeeld, of het internet, kun je besluiten je al dan niet aan te sluiten bij het ‘netwerk’ van het geld (door geld te aanvaarden in ruil voor je diensten/producten). Het is zelfs zo een verdomd goede uitvinding dat mensen die er niet in slagen zich bij dit netwerk aan te sluiten (door zich geld te verwerven), arm worden genoemd.

Dit laatste is een enorm ongelofelijke vaststelling! Het internet, de GSM, etc. die onze levens nu zo ingrijpend veranderen zijn allemaal samen een schijntje vergeleken met de ingrijpendheid waarmee de uitvinding van het geld ons leven heeft veranderd. Dat het geld nog altijd de machtigste uitvinding is van allemaal bewijst het fenomeen dat het internet nu in versneld tempo zich aan het transformeren is tot een verlengstuk van de markt, waar goederen voor geld verhandeld worden. We zijn zo in de greep van geld dat we alle andere uitvindingen gebruiken om er geld mee te verdienen.

Maar, wat is dan dat geld, als het voor ons zo belangrijk is dat het in feite het belang van alle andere menselijke uitvindingen lijkt te overschaduwen?

Geld als spel!

Geld is een spel. En een spel dat we meespelen omdat het de sleutel lijkt te zijn tot het helpen van elkaar met ‘goederen’ en ‘diensten’ in de breedste zin van het woord die onze verlangens bevredigen. We moeten er met z’n allen niet aan denken terug te gaan naar een tijd zonder geld, net zo min als we er nu aan willen denken terug te gaan naar een leven zonder elektrisch licht.

Geld is dus een uitvinding en als uitvinding is het nuttig. We gebruiken het in dezelfde massaliteit als we bijvoorbeeld ook auto’s – en andere snelle (en krachtige) voertuigen – gebruiken.

Toch is er iets met het ‘spel’ geld dat mij doet nadenken. Als het geld een menselijke uitvinding is, puur door mensen gecreëerd, waar ontstaat het dan? Wie of wat creëert het en door wie of wat komt het tot bij ons?

Elke andere uitvinding komt namelijk tot ons middels… geld. We betalen bedrijven die de uitvinding in productie brengen om zo deel te hebben aan auto’s, spaarlampen, radio, TV, internet, Windows 7, en nog zo vele andere nuttige en interessante creaties en vindingen.

Maar welk bedrijf produceert en verdeelt dan het geld? En, hoe betalen we daar van voor? Met geld?! – En hoe is dan het eerste geld in de wereld gekomen???

Geld wordt, uiteindelijk, gecreëerd en uitgegeven door bepaalde banken.

In de VS is dit de Federal Reserve. Anders dan de naam het doet vermoeden is dit een privé bedrijf met private aandeelhouders en niet een overheidsinstelling. In de Eurozone ligt dit iets ingewikkelder. Ook daar is één bank (de Europese Centrale Bank) als enige bevoegd voor het uitgeven van het geld. Deze bank heeft wel de vorm van een private instelling, met de verschillende nationale banken als aandeelhouders. Als je dan gaat kijken naar de website van de Nationale Bank van België, dat is één van die aandeelhouders, dan zie je dat daar deze instelling wordt omschreven als ‘een instelling van algemeen belang die de vorm heeft aangenomen van een naamloze vennootschap’. Verderop wordt dan gezegd dat deze instelling echter niet als doel heeft haar aandeelhouders financiële winst te bezorgen. Dit maakt dat het niet echt duidelijk is wat voor instelling de Europese Centrale Bank precies is. Het lijkt een instelling te zijn in handen van enkele aandeelhouders, zij het dan met als doel niet het genereren van winst voor deze aandeelhouders, maar wel het genereren van diensten en producten (onder andere de bankbiljetten) voor de algemeenheid van alle burgers. Het blijft voor mij wat flou, wat voor instelling de ECB daarmee dan precies is! Is het een instelling van algemeen belang in het bezit van enkele (particuliere of institutionele) aandeelhouders?

Geldscheppende banken zoals de Federal Reserve en de ECB (maar ook andere banken) creëren en verdelen het geld. En ze verkopen het ook, inderdaad! Dat gaat zo (voor deze uitleg baseer ik mij op het filmpje van Paul Grignon dat ik heb ingevoegd in mijn vorige blogpost):

Hoe geld wordt verdeeld?

Stel je hebt geen geld en je wilt geld hebben. Je wilt er van kunnen genieten. Het is namelijk een uitvinding waarvan je denkt dat deelname er aan je leven zal verbeteren, net zoals je misschien denkt dat een (elektrische – liefst ) auto dat kan, of een wasmachine, of het internet.

Dat is ok. De bank die het geld produceert is bereid je dat geld te geven. Echter niet zomaar! Ze wil het je in feite enkel lenen! Want ze vraagt je drie dingen in ruil. Ten eerste: de belofte dat je het geld op een latere datum terugbetaalt. Ten tweede: Een garantie dat je dit geld zult kunnen terugbetalen. Dit moet je dan meestal ook ‘bewijzen’ doordat je kan voorleggen een job te hebben die je inkomen verschaft, of een goed dat je met dit geld zult kopen en dat makkelijk verkocht kan worden in het geval je niet in staat zal blijken het geleende geld terug te betalen. Dit geeft dan de bank zekerheid dat zij het geleende geld in elk geval terug zal kunnen recupereren. En voor jouw creëert het druk, aangezien jij beseft dat er beslag op je bezittingen wordt gelegd als je dit niet kunt. (Bedrijven kunnen zich wel gedeeltelijk aan die druk onttrekken door de mogelijkheid een faillissement aan te vragen. En ook het systeem van microcredieten staat toe een lening aan te gaan zonder aan deze tweede voorwaarde te voldoen.) Maar dit is nog niet alles. De bank vraagt, ten derde, nog meer: Een bepaald geldbedrag in rente, dat je de bank terugbetaalt op een bepaalde, afgesproken dag. Je dient, met andere woorden, niet enkel het geleende geld terug te betalen, maar ook nog eens een geldbedrag er bovenop, meestal een percentage van het geleende geld, dat dan ‘rente’ heet.

‘Ja maar’, hoor ik je denken: ‘je kan toch ook gewoon gaan werken voor geld? Of goederen verhandelen? Of… whatever? Je hoeft het toch niet te lenen?’ Dat is waar, maar bedenk ook dat werkgevers niet degenen zijn die het geld creëren. Hoogstens zou je ze kunnen beschouwen als een soort retailers van geld; die geld verkopen, niet voor … geld maar voor werk!

Het voordeel is wel dat het geld dat ik zo ‘koop’ of ‘verdien’ wel echt mijn geld wordt: het is nu mijn bezit. Dat is heel wat anders dan het geld dat ik leen bij de bank. Dat is namelijk geleend geld, en niet mijn bezit. Met bezittingen kan ik volledig doen en laten wat mij belieft – uiteraard zo lang dit geen nadeel berokkent aan anderen. Geleende ‘bezittingen’ daarentegen zijn onderworpen aan veel strengere voorwaarden: ik moet het nog teruggeven en dit betekent in de praktijk dat ik de richtlijnen moet volgen die ik met de ‘leenheer’ onderhandel. Bezit is onvoorwaardelijk. Een lening zeker niet.

Om een voorbeeld te geven: een boek dat ik zelf koop, daar kan ik straffeloos mee doen wat ik wil: lezen en in de kast zetten, weggeven, kapotscheuren, er een kasteel mee maken van papier-maché, er de muur mee isoleren tegen kou en/of geluid, … Met een geleend boek van de bib. kan ik ook alles doen wat ik wil op voorwaarde … dat ik het onbeschadigd en binnen de afgesproken termijn terug breng! Da’s een ferme restrictie, hoor…

Nu kan ik een boek ook kopen. Ik hoef niet naar de bib. te gaan. Met geld is dat echter niet zo. Geld kan ik bij de bank, die het geld produceert, enkel lenen… Een bank verkoopt geen geld voor werk, tenzij je bankbediende wordt. Aan alle andere mensen wordt geld geleend – tegen de bovenstaande drie voorwaarden, welteverstaan!

Geld als schuld

In mijn vorige blogpost heb ik proberen te beschrijven dat er iets raars is met ons geldspel, waardoor geld niet los te denken is van (financiële) schulden en waardoor er bovendien steeds op een structurele manier te weinig geld is onder de bevolking, wat dan weer nieuwe schulden in de hand werkt.

De enige reden waarom deze schulden ons, de burgers, niet direct voelbaar als een molensteen om de nek hangen is omdat we een buffer gecreëerd hebben, namelijk de regeringen van onze landen, die het ‘schulden maken’ op zich genomen hebben. Bijna elke overheid van elk land op deze aarde zit diep in de (financiële) schulden. Zelfs in de VS, een land dat normaal toch erg tuk is op haar vrijheid en individualisme, is deze collectieve schuldenberg die de overheid daar is aangegaan enorm…

Vroeger had de term ‘in de financiële schulden zitten’ nog een morele connotatie. Iemand die gemaakte schulden niet kon terugbetalen tegen de afgesproken termijn had zich schuldig gemaakt aan wanbeheer en moest daar voor boeten. Ook nu nog denken we soms in die termen. Toch is er iets met het systeem, waardoor het maken van schulden ergens ook onvermijdelijk is geworden, willen we überhaupt van de uitvinding van het geld kunnen blijven genieten. En dat maakt dat deze idee van ‘financiële schuld’ als ‘morele schuld’ op losse schroeven komt te staan. Daarom denk ik ook dat het verkeerd is voor staten nog een begroting in evenwicht te willen nastreven. Dat kan gewoon niet!

Omdat we ook ergens aanvoelen dat een staat niet echt ‘gestraft’ kan worden voor wanbeheer (de desbetreffende politici veranderen regelmatig – tenminste in een democratie – en de staat is sowieso toch iets onpersoonlijker dan een individu), krijgt de staat ook op natuurlijke wijze die functie, als ‘financiële schuldenbuffer’ op te treden, zonder dat dit dan verder echt iemand persoonlijk kan aangerekend worden als ‘morele schuld’ (door wanbeheer). Sommige politici (zoals Bart De Wever) spreken over de politiek wel in die termen (en vinden dan bijvoorbeeld dat bepaalde politieke tegenstanders niet verantwoordelijk met het geld omgaan), maar ik denk dat dit gegeven de huidige situatie gewoon absurd is: wanneer de enige manier om geld in de omloop te brengen het aangaan van schulden is, dan kun je bezwaarlijk zeggen dat die schulden getuigen van een ‘morele fout’ als wanbeheer.

Maar ook al lijkt het dat de financiële schulden van de staat ons niets doen, uiteindelijk treffen die ons toch, als individuen, omdat een financieel zwakke staat (noodgedwongen) geneigd zal zijn hogere belastingen uit te vaardigen en anders door ‘besparingen’ gewoon inboet op het vlak van de sociale diensten die de staat normaal geacht wordt te vervullen… Door de schulden van de staat en de rente die de staat jaarlijks moet afbetalen worden wij met zijn allen dus toch armer (in concrete diensten/producten en in koopkracht). Denk er bovendien aan, het ontbreken van geld is wellicht ook een belangrijke aanleiding waarom ons zo dierbare Belgenlandje steeds meer en meer uit elkaar lijkt te vallen!

Geld is taboe. We mogen er niet over praten, maar we denken er wel allemaal aan. In die zin is het vergelijkbaar met sex. We denken er wel aan. Maar we durven er vaak toch alleen maar in heel algemene termen over te praten. Mensen die expliciet over sex praten (zoals bijvoorbeeld Herman Brusselmans) blijven toch altijd nog ergens mensen die we ergens bewonderen (of verafschuwen, maar dat is eigenlijk hetzelfde… )

De aard van het monopolie…

Het rare is dat het monopolie op het geld door de politieke wereld zelf wordt goedgekeurd en geïnstitutionaliseerd. Er zijn namelijk wetten die zeggen dat niemand anders, behalve bepaalde zogenaamde geldscheppende banken, het recht hebben uit het niets geld te creëren en in het economische systeem te pompen. Microsoft werd door de Europese overheid op de vingers getikt. En het monopolie van Edison in de cinemabusiness is ondertussen ingehaald door de economische realiteit. Maar als het gaat om de creatie van het geld dan blijft dit – met goedkeuring van de overheid – het voorrecht van de (geldscheppende) banken.

Dat voorrecht oefenen die zelfde banken dan ook gretig uit, maar wel tegen een bepaalde rente. Dat dit er toe leidt dat er een chronisch gebrek aan geld is wereldwijd omdat deze rente structureel zelf niet kan worden terugbetaald (dus niet omdat we met z’n allen te onvermogend zouden zijn om een equivalent aan reële waarde in de vorm van goederen en diensten te scheppen), verhindert vervolgens de banken niet royaal te leven van deze rente, waar geen reële waardecreatie tegenover staat maar enkel de creatie van geld uit het niets (wat in feite even gemakkelijk is als het ingeven van een paar nummertjes in een computer of, om het iets moeilijker te maken, het drukken van een briefje of het slaan van een munt).

Het is vergelijkbaar met Edison die knokploegen uitzendt om vreedzame filmvertoningen onmogelijk te maken. De uitvinding van de film is een fantastische verrijking van onze cultuur! Door het patent van Edison op de technologie werd er echter in de praktijk voor gezorgd dat minder mensen van deze uitvinding konden genieten dan zonder dit patent (en daarmee Edison’s monopolie) het geval zou zijn geweest. Edison’s monopolie is dan ook – gelukkig! – teloorgegaan.

Hetzelfde met geld. Het feit dat enkel bepaalde banken het recht hebben (het ‘patent’, zou je kunnen zeggen) om nieuw geld in de economie te brengen én daar aan te verdienen (door rente), is het nu zo dat minder mensen van deze fantastische uitvinding kunnen genieten (en wij met z’n allen in veel mindere mate) dan dit het geval zou zijn geweest zonder dit exclusieve recht, privilege oftewel ‘patent’.

Enerzijds heeft de uitvinding van het geld onze welvaart enorm doen toenemen, omdat het voor een zekere verdeling van de goederen zorgt, die voordien heel omslachtig verliep en daardoor feitelijk ondoenbaar was. Anderzijds kan de rol van het geld haar volle potentieel niet bereiken door deze beperking, waardoor zelfs een enorm grote groep mensen helemaal buiten de boot van het geldspel valt (met minder dan 1,25 dollar per dag te besteden…) Dat is niet zo omdat deze mensen minder getalenteerd zijn als wij, omdat er iets zou schorten aan hun attitude, of omdat zij geen belangrijke waarde zouden kunnen leveren die de verlangens van mensen bevredigt. Dat is zo omdat ons geldspel een stoelendans is die natuurlijk de ‘traagste’ en de ‘gevoeligste’ het eerst buiten spel zet, maar, vooral, een verliezer nodig heeft omdat dit mathematisch in het spel verrekend zit!

Hoop!

Dat is een trieste, maar ook een hoopgevende waarheid. Wij mensen hebben niet helemaal in de hand hoeveel olie er nog in de grond zit. Wij mensen kunnen het weer en de elementen nog altijd niet volledig beheersen, ook al voelen we aan dat een grotere wijsheid ons zou leren om aan verdere rampen en moeilijkheden te ontkomen. Wij mensen kennen nog altijd niet de diepste innerlijke krochten, maar ook niet de diepste rijkdom van ons innerlijke leven dat nog mogelijkheden in zich bergt waar we nu alleen nog maar van kunnen dromen…

Wij mensen hebben echter zelf het spel van het geld gecreëerd en kunnen het dus ook aan onze noden en behoeften aanpassen. Het is onze creatie! Een spel bedenken is niet gemakkelijk. Het moet namelijk de noden van de spelers vervullen en ook ergens ‘werken’. Ons geldspel, zoals het nu is opgezet, werkt niet optimaal, wat ook blijkt als we kijken naar de bedenkelijke mate waarin de economie nu onze noden, behoeften en verlangens bevredigt. Alternatieve manieren om dit spel te spelen kunnen echter ontwikkeld en ingesteld worden. Er kan geëxperimenteerd worden om uit te zoeken wat hier het beste werkt en wat ons met z’n allen het meeste vervulling geeft!

De economie zou niet die ernstige tredmolen moeten zijn die het nu is. ‘The supreme accomplishment is to blur the line between work and play’, is een bekende quote van de Amerikaanse historicus en sociale hervormer Arnold Toynbee. Ik denk niet dat een ander geldsysteem dit voor ons zal kunnen doen, want zoals gezegd, echt geluk kan een mens alleen maar zelf maken! Een ander (beter) geldsysteem kan ons daar wel bij steunen, zeker als dit geldsysteem tegelijk onze eigen creatie zou zijn. Dat is opnieuw een voorbeeld van hoe visie één en visie twee (zoals ik ze hierboven genoemd heb) elkaar aanvullen en met elkaar samenwerken. Hieronder schets ik een voorbeeld van een experiment dat nu gedaan wordt dat ons zou kunnen helpen een gezondere economie te scheppen.

Het nieuwe geld

Verschillende mensen hebben al voorstellen gedaan en modellen uitgedacht om ons geldspel anders te organiseren. Dit zou je kunnen vergelijken met de open source-beweging waarin mensen er over hebben nagedacht software op een andere manier te schrijven en te verdelen, waardoor meer mensen er van kunnen genieten dan dit mogelijk is met gepatenteerde, geheimgehouden code. Zie hier een korte tekst op de website van Joseph Hasselberger waar het probleem beschreven wordt en waar enkele voorstellen besproken worden.

Een koen en moedig voorbeeld, dat niet in de theorie blijft steken, is de idee van Vitamoney, ontwikkeld is door de Duitse ondernemer Bernd Hückstädt. Op zijn website is het zelfs mogelijk een rekening te openen en zo Vitamoney (Levensgeld) in de praktijk aan den lijve te ondervinden. Het is fun om op deze manier met geld op te gaan! Ik heb zelf zo een rekening onlangs geopend en ben van plan nog meer mensen aan zo een rekening te helpen door een e-book te schrijven vol boordevolle tover-informatie dat alleen maar door vitamoney te koop zal zijn…

Hückstädt’s idee is dat de oorsprong van het geld niet bij de banken mag liggen, niet bij arbeid, niet bij de waren, niet bij het goud en eigenlijk slechts gedeeltelijk bij de overheid. Zijn concept gaat er van uit dat het leven van elke mens de plek moet zijn waar nieuw geld mag ontstaan, aangezien ons leven ook datgene is wat beschermd en gevoed moet worden door de economie. Dit betekent dat in een gezonde economie elke individuele mens een bron van geld kan zijn.

Vergelijk de situatie waarin op aarde elke mens afzonderlijk een bron is van geld met de situatie vandaag waarbij enkel één centrale bank al het geld in de wereld spuit. Als elke mens afzonderlijk de bron is van geld, kan armoede – in geld – gewoon niet meer ontstaan! Nu, met één enkele bank die al het geld produceert moet iedereen zich wenden tot een ander, om uiteindelijk aan geld te komen, waarbij uiteindelijk aan het einde van de ketting de machtige bankier staat die niemand iets hoeft te vragen (en die met niemand dient te onderhandelen) aangezien hij zelf het geld produceert…

In de praktijk betekent Hückstädt’s idee dat elk individu aanspraak kan maken op een maandelijks geldbedrag (bepaalde berekeningen moeten duidelijk maken hoe groot dit is). Dat wordt dan uit het niets gecreëerd! Elke maand ontvangt iedere mens een bepaald geldbedrag, gewoon omdat je leeft en opdat je als levende mens het spel zou kunnen meespelen. Denk ook aan het spel Monopoly, waar elke deelnemer aan het begin een bepaalde hoeveelheid geld krijgt omdat anders het geldspel gewoon niet van de grond kan komen. Idem dito voor het echte geldspel in de echte economische wereld: ergens moet het geld ontstaan en Hückstädt stelt voor niet de bank daarvoor te nemen maar gewoon het leven van elke individuele mens.

Ook de mensen die nu leven in extreme armoede kunnen dan aanspraak maken op dit maandelijkse bedrag aan geld. Dit betekent dat van in het begin niemand wordt uitgesloten. Dat je leeft op zich is voldoende om aanspraak te kunnen maken op geld!

Om mensen te motiveren dit geld in circulatie te brengen heeft Hückstädt nog een tweede concept toegevoegd: het geld vermindert snel in waarde! Tegenwoordig kan men aan geld verdienen door het te sparen. Hückstädt stelt voor geld vergankelijk te maken, door het een houdbaarheidsdatum te geven. Geld dat op 1 januari gecreëerd is, heeft dan vanaf 1 april nog maar 2/3de van zijn oorspronkelijke koopkracht, vanaf 1 juni nog maar de helft en vanaf 1 oktober nog maar 1/4de! Ondertussen blijven de prijzen van de goederen constant, alleen het geld vermindert in waarde! Op zich echter niet erg, want elke maand ontvangt/creëert iedereen toch nieuw geld!

De planeet waarop dit systeem al bestaat noemt hij Joytopia en op zijn website vertelt hij ook het verhaal van zijn reis naar deze planeet. Daar is het geldspel werkelijk diep vervullend geworden en ook echt een heel fijn spel! Doordat het geld in waarde vermindert ga je het niet oppotten maar begint het te stromen. Doordat elk individu elke maand nieuw geld krijgt is het bovendien niet mogelijk voor een mens ooit echt zonder geld te komen, tenzij men zich domweg in de schulden steekt! Lenen kan nog altijd, maar dan renteloos. Dit alles relativeert de waarde van geld en tegelijk kan het in zo een systeem zijn echte waarde vervullen: het leven van de individuele mens dienen, zonder dat iemand wordt uitgesloten en daardoor schade lijdt…

Democratisering van de geldcreatie

We vinden het misschien raar, de idee dat de mens geld voor niets krijgt. Maar dan vergeten we dat geld sowieso gecreëerd wordt uit het niets en dat nu enkele bankiers al het geld creëren, wat voor hun geen moeite kost maar waar ze wel aan verdienen door er rente voor te vragen. Bankiers zijn letterlijk mensen die niet eens hun eigen geld hoeven te beleggen omdat ze het privilege bezitten, geld uit het niets te creëren en dan dit geld uit te lenen, dus te beleggen! Deze mensen zijn schatrijk, buiten proportie, dat kunnen wij ons niet voorstellen…

Maar dat laatste is niet het ergste. Het ergste vind ik dat deze manier om het geldspel te organiseren bepaalde (groepen van) mensen uitsluit. Dat zou voor een spel niet mogen…

De idee om de geldcreatie bij ieder individu te laten beginnen is gewoon een democratisering van het principe dat aan geld inherent is: het is nu eenmaal noodzakelijk een menselijke creatie, uit het niets. (Geld hangt niet aan de bomen en het groeit niet op mijn rug – nee, ik moet het zelf maken! ) Er verandert dus niet veel als dit principe niet meer het alleenrecht van de Federal Reserve blijft, en/of van een andere (centrale) bank, maar bij elk individu wordt gelegd, wat dan enkel een democratisering betekent (en emancipatie) van eenzelfde principe dat nu ook al aan het werk is maar dan als privilege. Wat geld betreft zitten wij eigenlijk nog altijd in de middeleeuwen (met ingewikkelde epicirkels enzo in plaats van met het simpele ‘de aarde draait om de zon’)!

Jouw en mijn rekening in ‘Dank’

Zelf heb ik dus een rekening geopend op de website van joytopia, in DANK, want zo noemt Hückstadt de munt die hij daarmee in het leven roept. Het leuke is dat het zo mogelijk wordt naast het officiële geld met alternatief geld te experimenteren en het te ontwikkelen, net zo als in de software-wereld naast de bedrijven met gepatenteerde software ook de open-source beweging bepaalde producten heeft ontwikkeld (die nu ook immens succesvol zijn: denk aan WordPress, Linux – de meeste servers draaien op Linux en niet op Windows! – en andere).

Dit stelt mij in staat zelf iets te doen om aan deze wereld, waarin de economie alle verlangens van alle mensen vervult, een stap dichterbij te brengen. Hoe het voelt om maandelijks een bepaald bedrag aan Dank te kunnen opvragen (voorlopig 100 DANK per maand) kun je daarbij enkel te weten komen door zelf naar joytopia.net te surfen en daar je rekening in DANK te openen en je eerste schepping van 100 DANK aan te vragen en zo te realiseren!

Een gezonde impuls voor de economie: nieuw smeermiddel!

Wees niet verbaasd als binnen afzienbare tijd al je Euro’s in DANK zullen worden omgewisseld, waardoor storten voor goeie doelen onnodig wordt omdat iedere ‘arme’ bewoner van Centraal-Afrika dan ook zijn eigen Dankkonto zal hebben, waarop maandelijks een bedrag in DANK wordt gecreëerd. Denk ook aan de creativiteit die het in jezelf zal losmaken als je weet dat geld jouw eigen schepping is en dat je voor de rest in samenwerking met anderen, maar op je eigen manier, voor de goederen zal gaan zorgen die deze munt kan kopen…

We zorgen zelf voor de welvaart, jij en ik. En de verdeling van deze welvaart wordt gerealiseerd met behulp van het geld. Geld wordt terecht het smeermiddel genoemd van de economie, waardoor goederen kunnen circuleren en mensen en bedrijven floreren! Met te weinig van dit smeermiddel, zoals nu het geval is, knarst en piept de economie. En dat leidt tot een snellere slijtage, van mensen en bedrijven – en tot roofbouw, op onze dierbare natuur en aarde.

Met meer van dit smeermiddel, niet enkel centraal maar overal waar wat beweegt (=leeft ) ingespoten, krijgt de economische motor een gezonde nieuwe impuls!

Dit smeermiddel kunnen we zelf maken. Ik verlang daar naar! Vergeet niet je rekening in Dank te openen… Gelijkaardige posts:

Op naar een gezonde economie! – deel I

Merijn Fagard — Sun, 12 Dec 2010 13:14:41 +0000

It is well enough that people of the nation do not understand our banking and monetary system, for if they did, I believe there would be a revolution before tomorrow morning.

Henry Ford

Bijna niemand lijkt te weten waar ons geld vandaan komt. Deze animatiefilm van de kunstenaar Paul Grignon legt uit waar het vandaan komt. Hij duurt drie kwartier en bestaat uit een reeks filmpjes op youtube. Hier kun je het eerste deel er van zien (je kan deze film ook later bekijken als je liever eerst mijn blogpost leest!

Hoe ben ik bij deze film uitgekomen? Ik vroeg aan mezelf: waarom gaat het toch zo slecht in mijn leven? En dan kwam ik er bij uit dat ik steeds een vaag angstgevoel ervaar als ik bij andere mensen ben. Ik ben bang van mensen! Huuuu!

Dit is wel een serieus iets. Ik lijd daar onder. En daarom wilde ik dus weten waar die angst vandaan kwam. Bij de zoektocht in mezelf kwam ik er op: ‘Ik ben bang van andere mensen omdat ik elk moment verwacht dat ze me van iets zullen beschuldigen’. Dat is een duidelijk inzicht. Waar ik bang voor ben is dat als andere mensen iets voor mij doen, die mensen ook iets van mij zullen vragen. Dat op zich is normaal en geen probleem. Maar waar ik dan bang voor ben is dat ik in gebreke zal blijven – ofwel omdat ik geen zin heb om iets terug te geven, ofwel omdat ik daarin zal mislukken. Met andere woorden: mijn grootste angst is faalangst en met die angst is een schuldgevoel verbonden.

Wat ik wel vaker doe bij zulke innerlijke onderzoekingen is dan het gevoel waar ik op uitkom in google ingeven. Klinkt wat raar? Maar mijn ervaring is dat dit soms waardevolle teksten of filmpjes oplevert over het onderwerp waar ik mee bezig ben. En op die manier kwam ik dan uit op iets met als titel Geld als Schuld – de Duitstalige versie van de boven gelinkte animatie.

Het effect van deze film op mijn gemoed was desastreus. Ik was er kapot van. Compleet geshoqueerd. Ik wist dit niet. Niet bewust, in ieder geval Maar het is dus zo: onze economie is niet gezond en dit komt door een ‘fout’ in ons geldsysteem. Een bug zou je het ook kunnen noemen. Banken lenen niet het geld uit dat ze werkelijk hebben, maar creëren zelf het geld dat in de omloop is. En wij kunnen over dit geld beschikken, maar dan enkel door ons diep in de schulden te steken.

Mijn eerste reactie was kwaadheid. Diepe, intense, primitieve kwaadheid. Ik voelde mij ook als iemand die een ontdekking gedaan had die zo shoquant was, alsof ik net ontdekt had dat het geloofssysteem, waar iedereen in gelooft, in feite bijgeloof is. Ik vraag me nu af of de eerste mensen, die een aantal eeuwen terug begonnen in te zien dat het grootste deel van de religie bijgeloof is, zich ook zo gevoeld hebben.

Ik herinner mij een professor die over de verlichting eens het volgende zei: ‘Vanaf je ontdekt dat een spelletje, dat je tot dan toe vaak en misschien zelfs met plezier gespeeld hebt, zo in elkaar zit dat degene die begint ook altijd wint, wil je op slag dat spelletje nooit meer spelen’. Inderdaad; verbijsterd kijk je dan naar wat je al die jaren gedaan hebt (en eventueel leuk vond). Je vindt het niet meer plezierig. De lol is er op slag vanaf. Daarmee kan je de verlichting, die plaats vond in de 17de-18de eeuw, vergelijken. En voor mij lijkt het zien van dit filmpje wel een beetje op mijn verlichting over ons geldwezen.

Tegelijk voelde dit aan als bevrijding. Ik ben de laatste jaren veel met geld bezig geweest. Vooral met het verlangen dan, veel geld te verdienen en rijk te worden. Toch was er ook steeds het gevoel dat daar iets mis mee is. Ik had het gevoel dat er iets mis is met ons geldsysteem zelf (niet met rijk zijn), wat maakte dat ik dit spel niet wilde spelen omdat ik denk dat het nooit tot een bevredigende verdeling en schepping van de rijkdom leidt. En nu weet ik dat, net als bij iene miene mutten, waar gewoon degene die ‘begint’ ook altijd wint (niet omdat die er zo goed in is, maar gewoon door de logische aard van het spel), bij ons ‘geldspel’ de bankier, die een monopolie heeft op de creatie van het geld, steeds ‘wint’ terwijl de mens en de natuur er bij verliezen. En dit niet omdat wij allemaal slecht of onvermogend zijn, maar gewoon uit onwetendheid.

Henry Ford schijnt gezegd te hebben: ‘Het is duidelijk dat de mensen niet weten hoe het geld ontstaat en hoe ons monetaire systeem funktioneert. Want zouden ze het weten, er zou – denk ik – een revolutie zijn vóór het krieken van de dag! (vrij vertaald – zie boven! ).

Republikeinen verwijten Obama nu dat hij, in zijn pogingen het land te redden, het land in de schulden stort. Zij vinden dat hij beter een goede boekhouding zou kunnen voeren, want door de grote schulden verliest Amerika zijn vrijheid. En ook onze eigen Bart De Wever was destijds tegen de verkiezing van Obama en voor Mc Cain, omwille van de reden dat hij vond dat Obama het land in de schulden zou storten. En daar valt iets voor te zeggen: iemand die zich schuldig voelt, kun je manipuleren zoals je maar wilt. Zo iemand wil het graag goedmaken, is geobsedeerd door deze gedachte, en rent zich voor jouw dus de benen onder het lijf. Onafhankelijkheid en vrijheid gaan niet samen met een grote schuldenlast.

Maar aan de andere kant heb ik steeds gevoeld dat Barack Obama ergens toch juist is, als hij ‘onverantwoordelijk’ veel geld ontleent. Het systeem is niet belangrijker dan de mensen en in feite zou ik het normaal vinden als de Amerikaanse regering het systeem zelfs zou veranderen, aangezien het voor de meeste mensen toch niet echt goed schijnt te werken… Het is in feite raar dat Obama zich laat doen door zo iets ‘abstracts’ als een financiële ‘schuld’ van 1000 miljard (die in feite ook niet terugbetaalbaar is). In de praktijk leiden dergelijke schulden echter tot spanningen tussen landen en mensen, iets wat de economie ook niet ten goede komt en misschien zelfs tot oorlog leidt.

Een van de stellingen in de bovenstaande animatie over geld als schuld is dat er te weinig geld is om de economie gezond te doen draaien. Er wordt gezegd dat al het geld dat nu in omloop is in de economie binnen gekomen is doordat mensen ooit dit geld van een bank hebben geleend. Mensen zoals u en ik, maar ook bedrijven, organisaties en, last but not least, regeringen (niet alleen de Amerikaanse overheid, ook onze eigen Belgische – en vrijwel elke andere overheid ter wereld – zit diep in de financiële schulden). Daarbij putten de banken niet uit geldreserves die ze al hebben, maar wordt het geld door de bank gewoon gecreëerd! Uit het niets. Creatio ex nihilo! Ja, je hebt het goed gelezen: Geld dat de bank niet op voorhand zelf al heeft, maar gewoon een nummertje, dat bij in de boeken wordt geschreven. Een bank mag namelijk een hoop meer geld uitlenen, dan ze zelf in bezit heeft, en onthoud: niet een beetje meer, maar héééél veel.

Geld, om in de economie te kunnen komen, moet worden geleend. Zo is het tenminste nu. Om de bank dan gerust te stellen dat haar ‘lening’ zeker zal worden terugbetaald, wordt een bepaald goed borg gesteld: het huis dat je gekocht hebt, de auto, bepaalde bezittingen of rechten van het bedrijf of de organisatie, etc. Alleen de staat lijkt zo een garantie niet echt te moeten geven, wat dan tot gevolg heeft dat vooral staten veel geld geleend hebben (maar daardoor op onrechtstreekse wijze ook elke burger, natuurlijk). En dan begint het betalen. Elke maand opnieuw. En dat is ‘schuld’.

Maar er is meer. De bank leent het geld namelijk niet zomaar uit. Ze vraagt er ook iets voor terug: rente. En dan stelt zich de vraag: Waar moet die rente vandaan komen? Al het geld in omloop is namelijk geld dat ooit door iemand geleend werd van de bank. Dat geld dat we met z’n allen ontleend hebben is al het geld dat in omloop is. Hoe anders komt geld in de omloop? Alleen bepaalde banken creëren namelijk het geld. En die brengen het vervolgens in de economie door het uit te lenen. Tegen een bepaalde rente. Ooit gehoord van een bank die gratis geld weggeeft? Ah!

Maar stel je nu eens dit scenario voor: iedereen met schulden neemt zich vandaag voor, die schulden direct terug te betalen. Stante pede. Dat kan natuurlijk niet, want ze hebben dit geld zelf niet! Maar laat dat geen probleem zijn en stel je nu voor dat alle andere mensen, die geen schulden hebben (maar wel geld), deze mensen mét schulden zouden willen helpen door hen al het geld te geven dat voor de terugbetaling nodig is. Al het geld dat voor de terugbetaling nodig is, dat is dus het ontleende geld + de rente! Het ontleende geld is echter al het geld dat er is! Al het geld dat er is, al het geld dat in de omloop is, is namelijk geleend geld. Er is geen ander geld in de omloop dan geld dat ooit door iemand van een bank geleend werd.

De conclusie is deze: ook als iedereen die geldschulden heeft zou besluiten om deze schulden terug te betalen en daarbij bovendien geholpen zou worden door alle andere mensen met geld, dan nog zou het niet mogelijk zijn om MET AL HET GELD DAT ER IN OMLOOP IS alle schulden terug te betalen. Het zou lukken om het ontleende geld terug te betalen. Dat is namelijk gelijk aan al het geld dat in omloop is. En dan zou gelijk al het geld dat in de omloop is ook op zijn. Maar wat niet mogelijk zou zijn is dit: de rente betalen! Er zou namelijk geen geld meer te vinden zijn in heel het economisch systeem – ook niet in de kous van mijn betovergrootvader – om een enkele cent van de afgesproken rente aan de bank te betalen.

Als je dit beter wilt begrijpen bedenk dan dat die rente nooit in het economische systeem gebracht is. Niemand heeft het ooit meegemaakt, een lening bij de bank aangegaan te zijn en dan de rente er als een cadeautje bij te krijgen! De rente op een lening, willen we die ook kunnen aflossen (niet terugbetalen, want de rente is geen deel van het ontleende geld en moet dus niet worden terug betaald, maar is in feite de PRIJS die je betaalt voor de lening), kunnen we enkel afsnoepen van anderen. Dit ‘afsnoepen’, overigens, leidt er dan toe dat bepaalde mensen met mathematische zekerheid NOOIT hun ontleende geld + rente zullen kunnen inlossen, tenzij er nieuw geld in de economie gepompt wordt, wat, overigens, alleen maar kan door nieuwe leningen waaraan dan ook weer nieuwe rentebedragen gekoppeld zijn (waardoor het fenomeen ontstaat van rente op rente).

Dit betekent dat ons huidige geldsysteem uitsluit dat ooit iedereen rijk zal worden in geld. Er zullen altijd mensen (of regeringen en organisaties) met geldschulden zijn. Niet omdat er iets mis is met deze mensen (of regeringen en organisaties), maar omdat er iets mis is met het hele spel. Er zit een fout in onze spelregels rond geld, die maakt dat nooit iedereen kan winnen. Er zullen winnaars zijn, maar met grotere zekerheid ook: verliezers. In feite niet met grotere zekerheid, maar met absolute zekerheid. Denk aan een stoelendans! Als er een stoel te weinig is, MOET iemand, wie dat ook zij, verliezen.

Nu is het mijn grootste wens dat iedereen in onze economie zijn verlangens kan vervullen. En dat kan, wij kunnen met z’n allen voldoende en voldoende diverse goederen produceren om voor iedereen de waarde te scheppen die die nodig heeft en/of verlangt. We kunnen dat overigens op onze sokken en ook hoeven we daar de aarde niet voor te belasten. De grote uitdaging is, nu, om een geldsysteem te creëren dat er voor kan zorgen dat die waarde verdeeld wordt, over alle mensen.

Voor mij is de economie een ‘spel’ waarvan ik verlang dat zij iedereen voedt: jong en oud, wit en zwart, groot en klein, vermogend en onvermogend. Zelf rijk worden is leuk, maar iedereen in rijkdom zien is nog leuker, zo lang die rijkdom maar niet ten koste gaat van anderen. We kunnen onze economie organiseren als een stoelendans. En ja, dan zullen er verliezers zijn! Maar we kunnen onze economie ook organiseren als een ruimte waarin het geld er voor zorgt dat elke mens en elk wezen een vervuld leven kan leiden…

Dit wordt vervolgd… In mijn volgende post spreek ik over de website joytopia en over het dankkonto dat ik daar gisteren geopend heb! Stay tuned… Gelijkaardige posts:

De missie van verdriet

Merijn Fagard — Mon, 17 May 2010 11:37:49 +0000

Dit lijkt een rare titel, maar het is toch een diepe en geheimzinnige…

Ooit was ik bij een heel wijze life-coach en die vertelde mij dat verdriet betekent dat je niet op je eigen verlangens bent gericht. En verdriet had ik. Diep verdriet. En zijn boodschap aan mij was dan ook dat ik in het leven feitelijk niet op mijn ware verlangens was gericht.

Er zijn weinig gevoelens waar ik zo van kan genieten, waar ik zo vredig van kan worden, waar ik zo intens door vervuld kan zijn als de gevoelens van verdriet die ik van tijd tot tijd ervaar.

Dat lijkt een contradictie met het bovenstaande, maar wat verdriet met mij doet is: het geeft mij het gevoel dat ik dichter bij mezelf kom, misschien wel dichter bij wat ik ECHT verlang. Oh jee, die ‘echt’, ja, dat is een harde! (Mensen die het gevoel kennen zullen mij begrijpen.)

In feite is het verdriet een ‘time out’-gevoel. Het overspoelt mij. Het is als een warme zee die haar liefdevolle golven om me heen laat kabbelen.

Maar ‘time-out’ betekent dus time-out van wat? Waar geeft het verdriet me een vrijplaats voor? Het is een gevoel dat me zo overspoelt, zo meeneemt en dat zo urgent is, dat ik mij volledig gerechtigd voel mezelf even geheel time-out te geven van het hectische en ‘folly’ leven dat ik in stukken en brokken aan het leven ben. Het geeft mij de boodschap van: ‘Oooh, ga nu eens even zwaar in een zetel zitten en uithangen; van de zon genieten en even alles, maar dan ook alles wat je aan het doen bent en wat eigenlijk een afleiding lijkt te zijn van datgene wat je ten diepste verlangt, loslaten!’ Die missie van verdriet lijkt daarmee voor mij te zijn me dichter bij te brengen bij de eigenlijke kern, de diepere bron, de diepere tere en kwetsbare schat van echt, diep verlangen.

Ik zeg niet dat mijn leven geheel ‘folly’ is, integendeel, er zijn veel leuke kanten aan. Maar ergens gaat het toch voorbij aan iets dat ik ten diepste verlang en niet lijk te zien… Wat is het? In mijn gevoel van verdriet, diep binnenin, lijkt het te zitten. Als ik daar zou kijken, zou ik het zien.

Als jij verdriet in je leven ervaart, kun je dus in de kern daarvan misschien vinden wat je echt verlangt. En het verdriet lijkt dan een gevolg te zijn van al die dingen die je gedaan hebt en die aan dit verlangen voorbij zijn gegaan. Die het ontkend hebben… Die het – bijna – hebben vernietigd.

Maar gelukkig kan verlangen niet vernietigd worden. Gelukkig is er nog die boodschapper. Het verdriet die mij op liefdevolle toon komt zeggen: ‘Wie je ook bent (vul je eigen naam hier in), jij bent in feite dit vergeten! (Zelf in te vullen wat ‘dit’ betekent voor jou.)’

Voor mij, ik weet nog niet wat er in die kern werkelijk zit. Ik durf nog niet goed te kijken. Maar de mantel van het verdriet komt als een boodschapper op mij af en wijst mij op mijn hart. Mijn hart zal mij tonen wat ik echt verlang. De missie van mijn verdriet is mij te wijzen op wat ik verloren heb… Op wat ik nooit bezeten heb! Op wat ik van het leven met heel mijn hart en liefde verlang…

Verdriet, in zijn zachte vorm, niet in zijn pijnlijke, schrijnende, is een boodschapper die ik graag ontvang! Ik hou van hem…

Op een gegeven moment zal hij terug wegrijden. Op zijn witte paard. En het aan mij overlaten te bedenken, wat ik kan DOEN om mijn ware verlangens waar te maken. Ik weet ze wel. Hij heeft ze mij getoond.

Maar verdriet heeft dus een missie. Zo zie ik het nu. En als jij verdriet in je leven ervaart, alsjeblieft, doe jezelf dan een plezier en zoek, in de pijn, naar het verlangen!

Gelijkaardige posts:

Gevoelens

Merijn Fagard — Mon, 12 Apr 2010 13:02:11 +0000

De laatste jaren ben ik veel in self-help boeken aan het lezen.

In deze verschillende boeken is er iets wat mij verwart. Vele, vooral de Amerikaanse, leggen de nadruk op het hebben van zogenaamde positieve emoties. Blijheid, vreugde, verlangen, dankbaarheid, liefde, sex zijn zulke emoties. De negatieve daarentegen moeten worden verwerkt en losgelaten worden, want ze zijn slecht voor de gezondheid en zorgen er bovendien voor dat datgene waarop je gericht bent bij het beleven van deze negatieve emoties (alle situaties, herinneringen enzovoort waar je géén goed gevoel bij had – de ‘shit’, zoals dat vaak wordt uitgedrukt) zich keer op keer in je leven herhaalt. Verdriet, angst(en), jaloezie, wrok, pijn (in alle mogelijke vormen) en schaamte zijn voorbeelden van zulke gevoelens, die je volgens deze boeken maar beter niet kunt hebben en cultiveren.

Gevoelens worden veroorzaakt door gedachten, in combinatie met wat je over de werkelijkheid ervaart. Dus ik ervaar bijvoorbeeld dat een vriend sterft en ik ervaar in mijn herinneringen de momenten die we samen hebben doorgemaakt. In gedachten denk ik daarbij: ‘Nu zal ik hem nooit meer zien, nooit zal ik meer met hem zulke mooie momenten die we samen hebben meegemaakt kunnen beleven!’ En ik denk aan alles wat ik nog samen met hem had willen beleven en een golf van verdriet overvloeit mij… Het is omdat ik denk dat de dood een einde stelt aan onze relatie, voorgoed een einde, aan een relatie die ik als een bron van vreugde (of welk gelukkig gevoel dan ook) heb ervaren, dat ik dit – specifieke – verdriet voel.

Stel dat ik andere gedachten zou hebben over de dood. Dan zou ik me bij het sterven van een vriend ook anders voelen? Wellicht wel. Als ik zou denken: ‘De dood is slechts een overgang. Het is mogelijk voorbij de dood de verbondenheid met mijn vriend toch verder te ervaren en op een gegeven moment onze relatie, ondanks zijn (en misschien ook mijn) dood, misschien zelfs terug verder op te nemen’. Als ik dat zou denken, echt zou geloven ook (of misschien zelfs ‘bewijs’ – door ervaring, of op welke andere mogelijke manier zou hebben hiervoor), zou ik me dan anders voelen? Ik denk het wel. Het verdriet zou niet weg zijn, aangezien ik ook verdrietig kan zijn omwille van het feit dat hij er nu niet is, maar het zou toch anders zijn. Het zou meer een gevoel zijn in de zin van dat hij een verre reis aan het maken is misschien, waarna we elkaar wellicht weer terug zullen zien en onze ervaringen zullen kunnen uitwisselen, dan het gevoel dat ik heb als ik geloof dat deze vriend nu voorgoed uit mijn ‘leven’ verdreven is en bovendien de herinnering er aan dat ook mijn leven ooit over zal zijn, wat onder de omstandigheid van een geloof in de dood als het absolute einde een heel andere gevoelslading krijgt…

Gedachten bij een bepaalde ervaring, als ik deze gedachten kan geloven tenminste (!), geven aan mijn emoties een heel andere ‘touch’. En vaak kunnen ze mijn gevoelens ook helemaal omgooien. Als ik werkelijk positief over de dood denk kan ik zelfs blij zijn voor mijn vriend dat hij overleden is en er eventueel naar gaan verlangen, zelf ook op een gegeven moment die ‘drempel’ over te gaan. In ieder geval zal de gedachte aan de dood op deze manier een rustgevend gevoel van troost meebrengen samen met en naast het verdriet dat ik voel bij zijn verlies…

Dit zijn erg diepgaande bemerkingen en in boeken over psychotherapie, self-help en soms ook religie kun je dergelijke perspectieven ook terugvinden.

Maar blijft: wat is er mis met gevoelens van angst, pijn, onmacht, boosheid, wrok, schaamte, frustratie, jaloezie, enzovoorts? Dat is een retorische vraag want als ik bijvoorbeeld zelf deze gevoelens heb dan vind ik dat niet leuk. Deze gevoelens ervaar ik als een diepe vorm van lijden.

Lijden is een heel erg moeilijke. Ik vind lijden echt een heel erg moeilijke. Met lijden kan ik niet goed overweg. Helemaal niet! Ik ben eigenlijk intolerant voor lijden. Ik stel me intolerant op voor lijden. Als ik lijden zie of voel dan krijg ik het gewoon niet over mijn lippen, iets te zeggen in de zin van dat het lijden wel zinvol is en dat je er altijd wel iets uit kunt leren. Lijden, als het echt lijden is, is gewoon te erg. Als ik gevoelens van pijn en lijden ervaar, bij mezelf, en ook vaak bij anderen, dan voel ik me daar niet goed bij, ongemakkelijk, ik haat dat, deze gevoelens te zien, te ervaren. En ik voel me vaak machteloos, te zien wat er gebeurt en geen oplossing te kunnen bedenken om van het lijden af te geraken.

En dan zijn er de self-help boeken. Waarvan de auteurs me willen uitleggen en leren hoe van lijden, van negatieve emoties ook en van negatieve gevoelens, af te komen. Verander gewoon je perspectief op de wereld! Debug je gedachten, je denken, zorg ervoor dat al die onware of onbewijsbare gedachten die je hebt over ‘het leven – en de dood’ en alles wat daar tussen zit (ziekte, geld, relaties, rijkdom, waarden, gezondheid, geluk, etc. etc.) uit je systeem verdwijnen en vervang deze vervolgens door gedachten over het leven die wel éven waar zouden kunnen zijn en die bovendien positieve emoties bij je opwekken! Dus dat staat mij te doen! Mijn gedachten, mijn denken te veranderen…

‘Confidence’ betekent er op vertrouwen dat de gedachten die mij positieve gevoelens geven over het leven, waar zijn. Het is even goed mogelijk de dood te zien als een absoluut einde als om de dood te zien als een bepaalde overgang, waarna het – op welke manier dan ook – nog steeds mogelijk blijft relaties verder te zetten. (Merk op dat sommige mensen dat ook een horribele idee kunnen vinden. Bijvoorbeeld de Duitse schrijver en hooggevoelige natuur Klaus Mann verlangde een groot stuk van zijn leven naar de dood en vond het een horribele gedachte dat het misschien na de dood nog verder zou gaan. Zijn teksten hierover doen me zeer veel, met name één tekst, waarin hij schrijft over de doodskist als een schip en op het einde aangeeft wat het voor hem zou betekenen mocht uiteindelijk de dood niet het einde blijken te zijn. Dat is voor hem geen positieve gedachte. Klaus Mann heeft een dagboek geschreven en ook enkele toneelstukken, die ik graag heb gelezen en ook een roman, ‘Mefisto’, waar bovendien het gelijknamige stuk van Guy Cassiers, ‘Mefisto for ever’ op gebaseerd is en waarin Klaus Mann vertelt over de keuzes van een Duitse acteur wanneer deze met het Nazisme in Duitsland geconfronteerd wordt. Zie hier voor een klein fragmentje daarvan.)

Wat ik merk is dat ik het moeilijk vind de negatieve gevoelens zelf op te geven. Ik hou daarvan. Ik heb er niet alleen een negatieve ervaring bij – trust me, ik ervaar ze als even verschrijkkelijk, pijnlijk, isolerend en al dat meer als jij – maar… en dan twijfel ik weer.

Waarom zou ik lijden aanvaarden? Niet natuurlijk! Bovendien voel ik me ook schuldig bij het feit dat ik met de gedachte speel. Dat is flirten met de dood, flirten met afhankelijkheid, flirten met emotionele situaties die ik nu nog vermijd maar die absoluut zullen optreden ooit als ik in deze emoties blijf en die embarrassing zullen zijn. Helemaal NIET leuk. Die, als ik er mee naar buiten kom, zoals bijvoorbeeld in deze post, mij met angst en beven vervullen, het zijn immers negatieve emoties, niet, en die zijn, zo is bekend, niet alleen kwetsend voor mij, maar ook moeilijk om mee om te gaan voor anderen. Dit artikel, wil het waardevol zijn, moet een glimlach op je gezicht brengen. Als ik echter over angst praat, over pijn en lijden in een zin die deze dingen niet geheel en ondubbelzinnig afwijst, hoe zal dan het effect op jou, lezer zijn?

Dus onder dit alles zit bij mij een verlangen. Gehoord te worden in al mijn emoties. Aanvaard te worden met alle emoties die ik heb.

Anders dan de doorsnee self-help literatuur, self-help filmpjes enzovoort is de Gestaltvisie. Dat is een vorm van therapie die er van uit gaat dat een gezond organisme, een gezonde, vertrouwvolle mens alle emoties en gevoelens ervaart, elke emotionele toestand ook en deze uitleeft en deelt, er op vertrouwend dat de andere mensen het ook normaal zullen vinden dat het deze gevoelens heeft. Voor de Gestalt is de ideale situatie er één waarin alle gevoelens een plaats hebben. Ook taboe-gevoelens. Ook gevoelens waar ik me ongemakkelijk bij voel, als ik ze uit en/of deel. Een ander gebied waar met deze taboe-gevoelens op een authentieke manier wordt omgegaan (of toch meestal) is de expressie, het creatief omgaan daarmee, met een groot woord: de kunst (zoals dat vroeger heette). Maar juist daaraan zie je ook hoe taboe het is: pas als deze gevoelens creatief verpakt worden, in een schilderij, in het medium van een briljant talent, een briljante gevoeligheid, een briljante vakkennis soms ook, pas dan kunnen we met z’n allen deze gevoelens precies blijkbaar verteren. Kijk bijvoorbeeld naar ‘de schreeuw’. Stel je voor dat je in het dagelijkse leven iemand tegen komt die op deze manier op een bruggetje plotseling zijn of haar gevoelens van angst en wanhoop en wat dies meer zij de vrije loop zou geven, in het dagelijkse leven – precies die gevoelens die Edvard Munch in zijn schilderij ‘de schreeuw’ uitbeeldt? Hoe zou je je voelen, als dat gebeurde en als mensen de tijd zouden nemen en de durf om dergelijke staaltjes van zelfexpressie consequent in hun dagelijkse leven te delen? Maar zo doen we dat niet. Edvard Munch heeft wellicht zelf deze gevoelens op een bepaald punt in zijn leven ervaren. En hij grijpt naar het penseel. Hij loopt niet zelf naar die brug… Zo hoef ik me niet ongemakkelijk te voelen als ik hem daar toevallig tegenkom, maar wordt ik in de stilte van het museum in mijn eigen wanhoop geraakt, als ik voor zijn schilderij kom te staan. Maar wat maakt het zo moeilijk, dergelijke gevoelens in het dagelijkse, mijn leven te vervlechten…

(Aanvulling: het blijkt dat Edvard Munch deze ervaring die hij uitbeeldt in ‘de schreeuw’ wel zelf heeft gehad. Hij heeft het dus niet alleen geschilderd, maar is door de emotie gegaan ‘right now’ en heeft er dan later nog verder expressie aan gegeven. Dat is een feit waar ik bewondering voor heb… Hier kun je het verhaal een beetje lezen…)

Er zijn gevoelens in mij, die geneigd zijn zich te verbergen. Ik ervaar ze alleen. Ik durf het niet aan ze te delen. Toch laat ik ze ook niet helemaal los. Ze sluimeren daar… Met mijn verstand zeg ik: ‘Ik wil deze gevoelens daar niet hebben. Ik wil deze gevoelens überhaupt niet in mijn leven. Waar is dat self-help boek, zodat ik ze zo snel mogelijk achter mij kan laten en loslaten!’ Maar een ander deel in mij hangt vast aan deze emoties, is er aan gehecht en wil feitelijk niets anders, dan deze gevoelens geheel doorleven: van echt voelen, naar de loutere acceptatie dat ze er zijn, dan zelfs de expliciete verwelkoming ervan, het delen vervolgens ervan met andere, intieme vrienden en tenslotte wellicht zelfs met de hele wereld. Waarom zijn er in deze wereld zo veel romans?! En het lijkt er op dat het heus niet is om de lezer alleen maar op te vrolijken of zo. Literatuur is vaak deprimerend genoeg. En ik weet niet of een ‘zwarte’ roman niet vaak even goed verkoopt als een boek met een happy end.

Het vraagt moed met een negatief gevoel op de proppen te komen. Het vraagt nog meer moed om met een zin op de proppen te komen, een rationalisatie misschien, over waarom negatieve gevoelens ‘goed’ zouden zijn. Vaak stoten dergelijke – vaak religieuze – visies me tegen de borst omdat ik dan denk: ‘Jaja, jij hebt makkelijk praten, vanuit je hoge stoel, maar jij hoeft dit niet te voelen hé’. Maar vaak gaat het nog dieper en zie ik mensen – inclusief mezelf – dergelijke ‘rationalisaties’ gebruiken om hun miserabele levensgevoel te ‘aanvaarden’. (Zoals, bijvoorbeeld: ‘Ik voel me slecht, maar ik ben tenminste rechtvaardig.) Ik zoek naar een woord hiervoor, en in essentie lijkt dit er goed voor: het is tragisch. Dit is gewoon tragisch, omdat hier iemand ZICHZELF de grond in boort, terwijl ik in dergelijke situaties – altijd als het situaties van anderen zijn – soms kan zien, hoe ONNODIG het is!!! (En dat is dan ook de reden waarom ik denk dat het tragisch is…)

Maar hoe is het met mezelf? Zelf wil ik deze negatieve gevoelens voelen. Ik wil ze als deel kunnen zien van mijn leven. Ik verlang er ook naar, merk ik, aanvaard te worden MET deze gevoelens. Als deze gevoelens als taboe worden gezien, wordt IK als taboe gezien. En dat voelt niet goed aan. Dat is wat je noemt: ‘lijden’ in de zin van wat een self-help ‘met-de-twee-voeten-op-de-grond-wijsheid’ zou zeggen (in feite David De Angelo die, in zijn programma Man Transformation, zijn grootmoeder – of moeder – citeert) over het verschil tussen pijn en lijden: ‘pain is inevitable, suffering is optional’. Pijn, in het leven, zo nu en dan, is onvermijdelijk. Lijden daarentegen is een optie.

Wat ik wil is de pijn die ik voel uitdrukken (het geluk trouwens ook) en het wordt lijden (bij mij) merk ik, door het onderdrukken daarvan. Als ik goed kijk merk ik dat dit onderdrukken ontstaat doordat ik denk: ‘Deze pijn is voor mij al zo erg, als ik die nu ook nog eens ga delen – door ze ten overstaan van anderen te ervaren dan belast ik alleen maar anderen er mee’. Het heeft ook te maken met afhankelijkheid. Ik denk – alweer een gedachte – dat anderen mij gaan ‘bezitten’ als ik uitkom voor mijn eigen gevoelens. Zelf reageer ik ook zo op de gevoelens van anderen. Ik ga meteen in de reflex dat ik er iets aan wil doen. Als ik iemand zie ‘lijden’ (pijn hebben, in dit geval), wil ik meteen daar iets aan doen en ga ik denken van: ‘Hoe kan ik deze persoon “helpen” zodat hij of zij dit “vreselijke” gevoel (ik vind het vreselijk) niet meer moet hebben!’ Dat is stresserend! De vraag is: ‘Zit misschien de “oplossing” van het gevoel (en hier mag je dat woord geheel letterlijk nemen) misschien in het gevoel zelf? Zonder dat er iets “moet”, met name zonder dat er gevoelens moeten worden vermeden’…

Mijn perspectief is dit (sinds het zien van de video’s van David De Angelo over Man Transformation vind ik het geweldig om te zeggen: ‘mijn perspectief is…’ ): Er zijn gevoelens waar ik geen probleem mee heb ze te delen met andere mensen. Dat zijn de zogenaamd ‘conventioneel gangbare’ (in mijn wereld): gevoelens van dankbaarheid – echter binnen bepaalde maten, gevoelens van – lichte stress en/of onrust, het gevoel dat achter een glimlach zit (een echte!), gevoelens van interesse en passie – geen probleem! , … In feite zijn dit heel weinig gevoelens (ik zal er wel een paar hebben overgeslagen, maar toch…) en in feite zijn het deze gevoelens ook maar binnen een bepaalde moderate schaal! Emoties, platgeslagen dus. In de lightversie. Geen volkorenbrood of schuim met bubbles maar ja, enfin, de emoties als ze nog ‘deeg’ zijn, geraffineerd, ‘wit’ gemaakt, … Daarnaast ervaar ik meer emoties, die ik wel kan voelen en genieten, maar niet durf te delen. Ben ik alleen dan durf ik ze te voelen, ben ik bij anderen dan onderdruk ik ze. Dat wil ik dus veranderen. Het is voor mij, vanuit mijn perspectief, heel, heel belangrijk nu aanwezig te zijn (ook weer een gedachte die ik dank aan de ‘Man Transformation’ van David De Angelo), dus: al mijn gevoelens te voelen en te doorleven ‘right now’, of er nu anderen bij aanwezig zijn of niet. DOORLEVEN, dus niet: er over praten! Geweldig perspectief!

En dan zijn er de gevoelens waar ik alleen maar van kan dromen, nu. Gevoelens die ‘voorbij’ de onderdrukking liggen. Gevoelens waarvan ik weet dat ze bestaan, omdat ik er over gelezen heb, er van gehoord heb, er (als kind wellicht in mijn infantiele wijsheid toen) glimpsjes van ontvangen heb, toen, maar die nu gewoon en in hun volle expansie feitelijk in mijn leven steeds buiten mijn ervaringsbereik hebben gelegen. Nu ervaar ik bij het expressie geven aan mijn gevoelens angst. Dat lijkt een bestanddeel te zijn van al mijn gevoelens, tot nu toe, wanneer ze een bepaald niveau van expressie – en daarmee ook beleving – overschrijden. Ik kan alleen maar dromen momenteel wat het zou geven als ik gezond expressie zou kunnen geven, eerst aan mijn emoties plus de angst, dan misschien ook aan al deze zelfde emoties zonder de hypotheek van de angst er op. My body will tell me… My senses…Gelijkaardige posts:

Jouw belangrijkste relatie

Merijn Fagard — Mon, 08 Mar 2010 16:13:58 +0000

Nee, dat is niet je liefdesrelatie! Jouw belangrijkste relatie is je relatie met de idee… Geef me de kans, jou dat even verder uit te leggen:

Voilà, dit ben jij! En je ziet dat in het tekeningetje aangegeven is waar dingen bij jou binnenkomen: jouw zintuigen…! Ik heb alleen maar de meest tekenbare getekend, maar je beschikt natuurlijk daarnaast ook nog over de minder tekenbare zintuigen. (De meeste mensen nemen aan dat de mens gewoon de vijf zintuigen heeft – heb jij ze wel alle vijf op een rijtje? Sommigen houden het liever op zes – en daar zit volgens anderen dan weer een steekje los… – persoonlijk kan ik dat zo niet beoordelen – Nog anderen echter vinden dat de mens 12 (twaalf!) verschillende zintuigen heeft. En nog wéér anderen spreken dan weer van nog meer dan dat. Ikzelf hou het in ieder geval op minstens zoveel! Zeker als je hoooggevoelig bent begin je wel eens overal zintuigen te zien! Soms meer dan je aankunt iig. ) Eén zintuig is in dit tekeningetje echter niet aangegeven:

Jouw geest/hersenen/brein en de ideeën die je daarmee vat.

Waarom is de idee zo belangrijk? Als jij een meisje tegenkomt (of een jongen, als je een meisje bent – en voor lesbische of homofiele meisjes en jongens ligt het dan weer nog even anders natuurlijk…, maar, anyway…): dan komt dat op heel veel verschillende manieren bij je binnen: ogen, oren, geur (jaja), smaak (ben jij al zo ver? gut!), evenwicht (soms kun je wel even uit evenwicht geraken ja) etc. Maar als jij niet op een idee kunt komen van wat je met dit meisje kunt doen (of de jongen, dus), dan zal je relatie nooit worden wat jij er van verlangt! ‘Relatie’, daar zeg ik het al! ‘Relatie’ is natuurlijk een idee! ‘Ik wil een relatie met jou!’ Als je zo iets zegt tegen iemand, dan opper je een idee, net zoals wanneer je bijvoorbeeld de idee oppert (in een totaal andere context natuurlijk…!) een nieuw type X te gaan produceren met behulp van de technieken Y en AZ. Ook dat is dan een idee! Zonder idee geen doelgerichte actie! En dat geldt voor elk terrein!

Nou, hopelijk zie je dat wel in. Maar nu komt het. Nu moet je goed opletten. Wat is jouw relatie met die idee? Wat is jouw relatie met ideeën in het algemeen?

Laat mij die vraag een beetje toelichten!

Als ik de idee krijg: ‘relatie!’ wanneer ik een enorm, enorm, enorm (maar dan ook echt enorm) aantrekkelijk meisje voor me zie, dan heb ik nog altijd de keuze: ga ik proberen die idee uit te voeren, ga ik dat misschien halfslachtig doen, of doe ik het liever gewoon helemaal niet (ook al is dan het meisje echt wel aantrekkelijk!)? Met andere woorden: welke relatie ga ik aan met deze idee? Wil ik die idee verwezenlijken, waardoor ik ze tot een deel van m’n leven maak, ze op de grond trek, ze verwezenlijk (of dat tenminste probeer), of: zie ik de idee wel, maar laat ik ze eenvoudig daar ‘zweven’?! Loop ik als een gek elke idee achterna die in mijn hoofd opkomt (wat dat ‘in mijn hoofd opkomen’ ook mogen betekenen), maak ik weloverwogen keuzes uit de ideeën die ik heb of is mijn relatie met de idee zo lamlendig, dat ik gewoon elke idee maar voorbij laat passeren en niet eens de moeite neem er eens tegen te blazen wanneer ze m’n dikke hersenpan beroert?! Bovendien zijn er ook mensen die héél veel moeite doen om nieuwe ideeën op te doen, terwijl anderen eerder steeds blijven doordrammen op dezelfde idee of het liever houden bij een bepaalde vertrouwde set mooi bij elkaar passende ideeën. Enzovoorts. Ontelbaar veel mogelijke relatietypes met de idee denkbaar en geen ene natuurlijk beter dan de andere – we gaan hier niet oordelen hé, dat spreekt!

Ik heb eens ergens gelezen dat dieren best wel kunnen denken! Alleen: Ze denken niet om met die gedachten ook iets te gaan doen. Ze denken niet om die te realiseren. Nee, de dieren denken wel but just to have some fun! Is dat niet geweldig! Een dier wil gewoon wat lol maken en is alleen maar daarom bezig met zich in bepaalde gedachten te verdiepen, te vermeien, zich er aan over te geven. Zie je nu waarom je kat zo ondeugend ligt te spinnen? Of de hond, die in het vuur staart? Zie je nu hoe dat zit? Terwijl wij ongelofelijk druk zijn met onze ideeën (ah ja, ze moeten immers de wereld veranderen!), denken dieren gewoon ‘just to have some fun’! Tja. Jeeeeej…

Jouw relatie met de idee is cruciaal. Omdat ze de relatie bepaalt die je hebt met al de rest! Knoop dat goed in je oren!

Dat zit zo:

Stel je ziet een mooi meisje. En je hebt geen idee. Tja! Zij zal jou mss. wel aantrekkelijk vinden, maar jij blijft daar natuurlijk zitten als een puddingzak. Wat? Een mooie vrouw? Geen idee!

Je hebt geen idee van wat je zou kunnen, moeten, willen doen. Het enige wat je doet is wat je altijd al deed: gewoon kauwen en doorslikken… (Of welke bezigheid dan ook waar je op dat moment domweg mee bezig was.) Je zult mss. wel verlangen voelen, maar ja, wat moet je daar nu mee! Ook het verlangen (gevoel) brengt jou niet op ideeën!

Maar wat is dat eigenlijk, de idee?!

De idee is informatie. De idee is God. De idee is de hemel. De idee bevat de natuurwetten. De idee is de lucht tussen jouw (fysieke) realiteit en de geestelijke wereld. De idee is wat ons allemaal verbindt. De idee is datgene waar we allemaal een stukje van hebben. En, last but not least: de idee is een grote visvijver, waar jij uit kunt halen, wat jij wilt! Helemaal vrij!

Om te beginnen: de idee is groot. Ze omvat echt alles. En de paden en wegen om er in te verdwalen zijn zo ‘streng’ of zo ‘vrij’ als jij wilt, van logica tot verbeelding! Verbeelding en fantasie om nieuwe ideeën te vinden. En de logica misschien om het allemaal terug netjes, min of meer als een begrijpbaar overzicht voor te stellen…

Het voordeel van de idee is niet alleen dat ze groot is. Ze is ook toegankelijk, dat wil zeggen: begrijpbaar! Sommige ideeën en ideeënsamenhangen zijn wat moeilijker te vatten misschien, maar in principe kan iedereen die er in geïnteresseerd is en er de moeite voor wil doen ze vatten – het kost soms wat tijd, maar ik heb het dus niet over mensen die gedwongen worden of verplicht zijn zich in bepaalde ideeën te verdiepen, zoals bijvoorbeeld onze arme schoolgaande jeugd (leerplicht) of mensen die als werknemer niet anders kunnen. Als je verplicht wordt, of gedwongen bent je in een bepaalde idee te verdiepen, dan ben je misschien niet gemotiveerd genoeg om die ook echt te vatten. Dat heeft dus niets met domheid vandoen! (Om de ideeën van Einstein te kunnen snappen moet je in de eerste plaats geïnteresseerd zijn! Interesse is minstens zo cruciaal als intelligentie. – Als je de volgende keer nog eens aangsproken wordt op de relativiteitstheorie dan zeg je gewoon: ‘Oh, dat interesseert me niet zo!’ )

De dood is de grote gelijkmaker, zeggen ze wel is. Maar de dood scheidt ons doorgaans van elkaar. Er is nog één grote gelijkmaker: en dat is de idee! En die verbindt ons. Arm of rijk, slim of dom, groot of klein, gevoelig of grof, iedereen vindt wel zijn plekje in deze enorme hangmat waarin we met zijn allen boven het wereldomspansel schommelen! Soms ook er in springen! Het is de idee die ons er toe brengt op reis te gaan! Het is de idee die ons de ideeën levert voor spirituele én liefdesavonturen… Het is de idee die mij inspireert jou een arm rond de schouders te slaan als je daar nood aan lijkt te hebben… Of ik… Het is de idee die ons vrijmaakt tenslotte. Want als jij een vette karper hebt opgevist (met je denken, welteverstaan), maar je wilt (verlangt) eigenlijk een zeebaarsje, kun je hem zo weer in het water gooien en je zeebaarsje gaan zoeken. Lees: als jij een bepaalde job hebt die je niet zint, keer je dan niet naar de situatie (die veel te complex en uitzichtloos is en waardoor je zeker gaat denken dat er helemaal niets te veranderen valt – of welke moeilijk te verteren gedachte dan ook) maar keer je dan immediately, linea recta naar de idee om uit te zoeken wat jij in de plaats van die baan eventueel veel liever zou willen doen! Nieuwe ideeën maken het leven de moeite waard, spannend, interessant. Door nieuwe ideeën in je leven toe te laten, aan te trekken, te realiseren kun je na een saaie boel het gevoel terug krijgen te leven, te léven, als nooit tevoren. Zolang je er logisch bij blijft en het geheel van je waarden in het oog houdt, is er niets aan de hand en kan de idee jou perfecte gids zijn, doorheen het leven – én de rest. (De idee is níet degene die je doelen bepaalt. Dat is jouw verlangen. Dat ben, als het goed is, jij zelf! Jouw diepste, innerlijke ‘core.’ – Die kun je niet benoemen. Die vat je niet in een idee! Die is onzichtbaar, vooral voor jezelf. Die bén je en ervaar je in de loop van je leven, doorheen jou in de tijd zich ontvouwend bewustzijn… Jouw kernpersoonlijkheid, jij! Je bent zelf degene die alles ervaart (ziet en voelt – die 101 zintuigen dus! ) en verlangt (wenst) en wilt (beslist en doet). Die ‘kern’ staat buiten de idee en is juist degene die de idee probeert te snappen en er een vrije verhouding mee aangaat. Jij dus…! Je ‘ik’! – Oef, dit was even moeilijk, maar daarom staat het dus ook tussen haakjes hé )

De idee vat je niet zomaar. Om de idee te vatten moet je denken. En denken is moeilijk. Overigens: we vatten allemaal maar een stukje van de idee. Onze geest lijkt te klein om ze helemaal te vatten. En al helemaal is ons leven te kort om ze helemaal te verwezenlijken. (‘De kunst is lang, het leven kort’, zegt Goethe). Zorg daarom dat je het juiste stukje te pakken krijgt. Het stukje dat jou aanspreekt, waar jij warm voor loopt, waarnaar jij verlangt!

(Of de stukjes! )

Jij kunt vrij je relatie tot de idee bepalen. Welk stukje neem je er van op? Hoe verhoud je jezelf daartoe? Als tot iets dat je mooi vindt en enkel bewondert? Als tot iets dat je wilt opschrijven, of waar je op een andere creatieve manier uitdrukking aan wilt geven? Als tot iets dat je wilt vermengen met je eigen persoonlijkheid (bijvoorbeeld door het op te nemen in je – al dan niet geestelijke – outfit: het als een bloem in je knoopsgat te steken)? Als tot iets waar jij je zeer sterk mee wilt verbinden door er voor te werken tot het gerealiseerd is? Als tot iets dat je wilt delen met anderen? Als tot iets dat je voorbij laat drijven, er naar starend, als waren het wolkjes? Als tot iets dat je blij maakt en doet ‘kwijlen’ bij de gedachte dat het ooit werkelijkheid zal worden? En zo zijn er nog tientalle andere mogelijkheden… Aan jou de keuze om een bepaalde idee te zoeken (hoe zit die motor, dat huis, die persoon nu eigenlijk in elkaar?), je tot de ideeën die je al hebt op een bepaalde manier te gaan verhouden (ga je ze uitdragen, houd je ze voor je, wil je ze realiseren, laat je ze liever passeren, …) of nieuwe ideeën te zoeken en daar op jou geheel persoonlijke en vrije wijze stelling toe te nemen…

Men zegt wel eens dat geld belangrijk is voor de mens. Of frisse lucht! Of bescherming, tegen regen, zon, de (boze of minder boze maar oh zo vervelende) medemens… Maar het belangrijkste van al is de idee. Dat ontkent overigens het belang van al die andere dingen niet. Integendeel: de idee onderstreept dit nog. Ik kan me bijvoorbeeld alleen maar die reis naar warme landen wensen als ik me daar eerst een idee van heb gevormd. Een ander voorbeeld is: geen gezond milieu meer op deze planeet, als niet voldoende mensen zich de idee beginnen te vormen van wat een gezond milieu precies inhoudt en daartoe dan hun steentje bijdragen… En iets gelijkaardigs geldt ook voor een wereld waarin de ‘welvaart’ eerlijk verdeeld wordt (Fair Trade).

De idee is in feite de luchtballon waar wij allemaal aan bengelen. Wij staan niet met onze voeten op de grond maar vinden allemaal onze verankering in de idee. Bovendien vinden we in de idee de vrijheid. De idee dwingt niet, de idee verplicht niemand, de idee IS er gewoon, klaar om door iemand (een mens, een geest) opgepakt te worden. Niet in zijn geheel (want dan valt de hemel op onze kop!) maar een stukske ervan. (Vroeger, toen ik nog heel klein was – nu ben ik dat nog, natuurlijk… – vertelde mijn moeder mij een verhaaltje van kippetje flippertje. Kippetje flippertje is een klein kipje (een kuikentje in feite) die in de grote blauwe hemel boven zich plotseling een klein wit plekje ontwaart! ‘Hé’, denkt hij, ‘er is een stukje van de hemel naar beneden gevallen!’ Kippetje flippertje rent vervolgens naar alle andere dieren van de boerderij om ze te melden dat een stukje van de hemel ‘op het puntje van mijn staart is gevallen!’ Waarop de hele boerderij dat stelselmatig aan elkaar doorvertelt… Motto: vind jouw stuk van de grote hemel en pak het met beide handen vast! De idee is jouw belangrijkste relatie!)

Er zijn mensen die zo vasthouden aan één idee, dat het een idee-fixe geworden is. Dat ligt echter niet aan de idee. Dat ligt aan de angsten van deze mensen, maar van idee kun je altijd ruilen! Als je ergens in het leven vastzit, onderzoek dan niet in de eerste plaats je omgeving en ook niet zozeer jezelf. Maar onderzoek eerst je relatie met de idee. Is daar misschien iets vastgeroest?

Er zijn mensen die zeggen dat je altijd ‘logisch’, of ‘wetenschappelijk’, etc. moet denken. Dat is onzin! De logica, de wetenschap, kunnen een groots instrument zijn om verschillende ideeën te ordenen, of om de haalbaarheid van een idee te testen volgens de huidige stand van de wetenschap, maar het is geenszins een verplichting om die ‘tools’ te gebruiken. Hetzelfde met de aanbeveling (dikwijls worden jonge mensen door dit soort goedbedoelde maar ongewenste aanbevelingen geteisterd) dat je ‘realistisch’ zou moeten denken. Al deze aanbevelingen lijken tot doel te hebben dat je door zo te denken vooral niet op je neus valt. Maar de idee zelf is als een park, een oerwoud, één grote tuin waardoorheen jij je kunt bewegen op de manier die jij wilt. Als je niet logisch denkt kan het zijn dat je op een gegeven moment jezelf tegenspreekt. Als je niet wetenschappelijk denkt kan het zijn dat die geniale idee van jou om een perpetuum mobile te gaan bouwen je uiteindelijk toch ontsnapt (ja, ook ik was ooit zo gek! – of romantisch…). Als je niet realistisch denkt zul je waarschijnlijk wel eens op je bek gaan met een ‘onrealistisch’ plan dat je hebt bedacht… Denken is echter een kunst, geen wetenschap en al zeker geen ‘discipline’! Je kunt proberen nuchter te denken, logisch, wetenschappelijk, doelgericht of spiritueel. Maar bedenk dat het jouw keuze is om ook op jouw manier door die grote ideeëntuin van de wereld te gaan, daaruit mee te nemen wat jij wilt en stil te staan bij wat jou blij maakt! Al is het ‘dansend’, ‘spelend’, ‘fantaserend’ en op nog zo veel mogelijke manieren meer. De idee is één. Maar er zijn 1000den manieren om die ene idee te denken en jij bepaalt op welke manier jij dat wilt doen. Of niet! Jou relatie met de idee is een relatie in vrijheid. Niemand zegt jou hoe jij moet denken. Niets verplicht of dwingt jou op een bepaalde manier te denken. Jij kunt denken wat je wilt. En daardoor ook jouw relatie tot de rest van de werkelijkheid (vrienden, geliefde(n), familie, job, geld, waarden, voeding, slaap, spel, kinderen, bloemen, verhaaltjes, filosofie, computers, God, warmte, licht, de zon en de maan, lucht en water, petanque, bergbeklimmen, meditatie, het eigen lichaam, sex, jouw scheppingsdrang, bomen en aarde, wiskunde, vlinders, enandersvoort, enandersvoort, enandersvoort) bestemmen!

De idee is belangrijker dan je vriendin, want als zij de relatie verbreekt heb je haar niet meer maar wel nog de idee. En, sterker nog, die idee zal je er ook overheen helpen. Hetzelfde als je geen eten hebt of geen geld: ok, je hebt die dingen nodig! Maar zonder een idee over hoe je die kunt krijgen, zullen ze nooit op je toekomen (tenzij ‘per toeval’ en dat is meestal niet genoeg om op te vertrouwen – sommige mensen die van ‘vertrouwen’ hun IDEE maken niet te na gesproken…). Bij elk verlangen dat je voelt, bij elke nood heb je uiteindelijk ideeën nodig en, vooral, een niet geblokkeerde, niet door anderen beheerste, vrije relatie tot de idee. Om tot een perspectief te komen dat jou helemaal kan vervullen. Wat anderen bedenken zal aan hùn noden en verlangens tegemoetkomen (en misschien, als het er op is toegelegd, ook gedeeltelijk aan die van jou); maar toch nooit helemáál aan die van jou! Of denk jij dat je moeder nog steeds het beste weet wat goed voor je is? Jij weet het misschien ook niet, maar iemand anders zal het ook niet voor 100% weten.

Daarom is jouw relatie met de idee de belangrijkste relatie in je leven. Welke ideeën koester je? Welke ideeën wijs je af? Welke ideeën onderzoek je? Welke ideeën trek je aan? Met welke ideeën verbindt je je, bijvoorbeeld door er je werk, je dienst of je product van te maken? Welke ideeën kies je uit, zijn – met andere woorden – de waarden die je in je leven wilt realiseren? Welke ervaringen wil je doormaken? Vorm je daarvan eerst een idee! Denk niet dat je alles dan al weet (of ervaren hebt)! De ervaring is méér dan de idee kan bevatten! Ook de wereld is méér dan de idee alleen. Je zou kunnen zeggen dat een idee het begin is van elke ervaring!

De idee zou je kunnen vergelijken met het internet. Het internet surft niet voor jou. Jij moet op het internet surfen!

De idee is niet het leven. Maar jij kunt je leven vormgeven vanuit jouw relatie met de idee!

In de idee is alles met alles verbonden, via een weg die jij met je denken kunt nagaan. Op die manier gidst de idee je door het leven, wat niet betekent dat je je zintuigen moet verwaarlozen!

Focus je op je verlangen. En wend je dan tot de idee. Om uit te zoeken WAT je verlangt. En ga het dan creëren!

Ga pas dan weer toe op mensen, beschouw pas dan opnieuw je situatie. Als je weet wat je wilt, als je weet waar je naar toe wilt gaan. Of als je weet hóe je wilt reizen… Ga in ieder geval naar mensen, zoek in ieder geval situaties die jou helpen jouw relatie met de idee te versterken…

Misschien bedoelde Thomas à Kempis dit wel toen hij schreef in zijn boekje ‘De navolging van Christus’: ‘Vertrouw niet in de eerste plaats op mensen, maar op God!’ (vrij naar hfdst. 59) Als je de idee ziet als ‘God’, of misschien als het ‘gezicht’ van “God”, dan kom je wellicht al een heel eind verder!

Veel plezier! En een vrije relatie met… de idee.

Gelijkaardige posts: