(Tijdens het betoog heb ik geen notities genomen. Jammer, dat wel en dit is dus een verslag uit het geheugen… Het kan dus fouten bevatten, ook al is mijn geheugen – uiteraard – fenomenaal! >>> Volgende keer, echter, neem ik een camera mee. En een bandopnemer…)

Roland Duchâtelet

Hij begon bij zijn inleiding eerst met te zeggen dat het basisinkomen een idee is om onze economie te reorganiseren die echter op dit moment, spijtig genoeg, nog niet is gerealiseerd ook al zou de realisering daarvan wel beter zijn…

Daarna startte hij meteen met de presentatie van een belangrijk basisfeit. De productiviteit van onze economie is er de voorbije eeuwen drastisch op vooruit gegaan. Waar twee à drie eeuwen geleden nog 50% van de bevolking in de landbouw werkte, is dat door de invoering van het paard, de ploeg, de tractor, leasing van het land, etc. nu in België bijvoorbeeld nog maar 1,5% ofzo (pin me nu niet vast op dit cijfer want dat ben ik vergeten… Maar ‘t is weinig!) Daarbij zei Duchâtelet ook nog dat je zou kunnen aanvoeren dat België toch ook heel veel landbouwproducten invoert en dat wij dus teren op het werk van buitenlanders in Argentinië enzo, maar zijn antwoord daarop was dat België, en bijvoorbeeld bij uitstek St. Truiden – waar D. vandaan komt! – toch ook heel veel uitvoert – appelen en peren enzo – en dat invoer en uitvoer hier dus in evenwicht zijn…

Daarop zei Duchâtelet iets schokkends (en, hou u vast, dit is géén cijfer dat ik vergeten ben!): Wat betreft de sectoren van:

1. de landbouw,
2. de industrie,
3. de bouw

is het vandaag zo dat slechts 10% van de bevolking hier al het nodige werk doen! Met andere woorden: we kunnen eten en drinken, comfortabel leven én wonen – wij, allemaal – door slechts 10% van onze bevolking voltijds aan het werk te zetten!

Is dat niet zot?! Denk effe na: 10% van de bevolking kan zorgen voor onze drie belangrijkste levensbehoeften! Daar moet ge echt, echt ne keer diep over nadenken (nota; deze paragraaf is voor mijn rekening en hoort niet bij de samenvatting.)

Daarop stelde Duchâtelet de vraag wat dan die andere 90% van de mensen eigenlijk doen… Daar zijn uiteraard de gepensioneerden bij, de kinderen, de zieken en andere mensen die om de ene of de andere reden niet kunnen of willen werken. Maar er zitten ook de diensten in, mensen die dus hun tijd, expertise en vaardigheden ter beschikking stellen van anderen om hen te helpen. Deze diensten zijn uiteraard ook belangrijk, soms zelfs levensbelangrijk (denk: geneeskunde) en ze vormen dus nu ook het grootste deel van onze tewerkstelling…

Eigenlijk volgt uit het bovenstaande schokkende feit dat het basisinkomen zich gewoon opdringt. Als ge al met 10% van de bevolking alles kunt produceren wat ge nodig hebt, buiten de diensten dan, dan lééf je eigenlijk in een welvaartstaat waarin het heel erg gemakkelijk zou moeten kunnen zijn om er voor te zorgen dat niemand iets te kort komt en er dus ook geen armoede meer bestaat. Want produceer gewoon alles wat ge nodig hebt, verzamel het geld en keer een deel daarvan gewoon uit aan alle mensen in de vorm van een basisinkomen en voilà, ge hebt geen armoede meer!

Deze idee is zo simpel, dat veel mensen niet willen geloven dat het zo eenvoudig kan zijn en daarom misschien het basisinkomen wantrouwen. Maar logisch gesproken, als je werkelijk het bovenstaande basisfeit in ogenschouw neemt, is dit toch een werkbaar model, een model dat onze economie juist beter zou kunnen doen draaien en onze samenleving een boost zou geven… Want niet alleen zorgt het basisinkomen er voor dat er geen armoede meer is (het hoeft geen hoog inkomen te zijn, maar het kan wél armoede voorkomen), ook zorgt dit er voor dat de koopkracht bij de bevolking voldoende hoog blijft – wat uiteraard belangrijk is – en het basisinkomen zou ook gebruikt kunnen worden als regelknop om de inflatie te beheersen – wat overigens een betere regelknop is dan de index, die namelijk verschillende economische waarden moet regelen, maar een regelknop die meer dan één waarde regelt is uiteraard een slechte regelknop aangezien je enkel goed iets kan besturen indien je voor elke waarde een aparte regelknop hebt. Met andere woorden: door het basisinkomen lichtjes te laten stijgen en dalen kan ook de inflatie efficiënter worden beheerst.

Hoe ga je dit basisinkomen betalen?

Dat is natuurlijk een belangrijke vraag en er zijn verschillende modellen. Het zal echter in ieder geval door belastingen moeten gebeuren. Daarbij stelde Duchâtelet dat er goede belastingen zijn en slechte. Hij voerde aan dat je misschien de vraag kan stellen of er dan wel goede belastingen zijn – zijn alle belastingen niet per definitie slecht?! – maar die zijn er wel degelijk. Een belasting is goed wanneer ze aan de volgende drie criteria beantwoordt:

1. Ze moet goed zijn voor het milieu en voor de samenleving. Met andere woorden de belasting moet mensen stimuleren om op een milieuvriendelijke en maatschappelijk verantwoordde wijze hun leven in te richten,
2. De belasting moet moeilijk te ontduiken zijn. Wanneer een belasting gemakkelijk te frauderen valt, dan is het uiteraard van te voren te voorspellen dat dit een fiasco gaat worden, zeker als er verder ook weinig maatschappelijk draagvlak voor bestaat,
3. De kost van het innen van de belasting in verhouding tot de totale som die het heffen van de belasting opbrengt moet laag zijn. Bijvoorbeeld in het oude Egypte was die kost 20% ofzo, wat eigenlijk best wel hoog is omdat je natuurlijk ook de ambtenaren enzo moet betalen die de belasting innen en die contrôle uitoefenen.

Dat zijn de drie criteria die Duchâtelet aanvoerde om een belasting op te beoordelen. Welke belastingen voldoen hier nu aan? Hij gaf zelf het voorbeeld van een belasting op electriciteit. Electriciteit, maar energie in het algemeen, is een goed dat we minder gaan moeten gebruiken. Energiebesparing moet worden aangemoedigd, omwille van ecologische redenen. Verder is het uiteraard heel moeilijk om een belasting op electriciteit te ontduiken, want de meterstand is ondubbelzinnig en gemakkelijk te controleren. Tenslotte is de kost van de inning ook vrij klein, omdat de inning vrijwel automatisch kan gebeuren. Dit zal mensen er dus toe aanzetten om electriciteit te gaan besparen én de opbrengsten van de belasting zullen rendabel zijn.

De staat maakt het de mensen moeilijk om elkaar te helpen!

Vervolgens gaf Roland Duchâtelet ook een voorbeeld van een slechte belasting: namelijk die op arbeid. Hij werd kwaad en de verontwaardiging bleek groot toen hij zei dat de overheid het nu de mensen moeilijk maakt om elkaar te helpen. “Als mijn buurman graag in zijn tuin werkt en ik goed in wiskunde ben dan ligt het voor de hand dat hij mij vraagt om zijn dochter te helpen met wiskunde en ik hem om mijn gras te komen afdoen. Nu is het echter zo dat de staat, die zich bijna overal mee moeit zodat je bijna niets in dit land nog goed kan doen, dit bemoeilijkt door te eisen dat beide partijen elkaar betalen, bv. € 10 per uur, om daar dan nog eens € 15 per uur aan belastingen bovenop te kunnen doen… Het zou verboden moeten zijn dat de staat het de mensen moeilijk maakt om elkaar te helpen!”

Dit is dus een slechte belasting omdat ze in strijd is met het eerste criterium. Want wat is het gevolg? Ik dacht dat Duchâtelet zou zeggen dat wij die belasting natuurlijk ontduiken door in het zwart te gaan werken, maar in de plaats daarvan zei hij: “Ja, wij doen dat niet hé!” – elkaar helpen dan… En dat is waar natuurlijk, want hoe veel mensen zouden er niet al snel kleine zelfstandige geworden zijn, als de belastingen op arbeid niet zo hoog zouden zijn en hoeveel mensen zouden er ook niet van die diensten gebruik maken als de prijs voor die diensten niet kunstmatig hoog gehouden zou worden – zoals nu het geval is – door deze exuberant hoge belasting op arbeid, die het netto loon van de dienstenverlener zowaar overschrijdt! Ik heb zelf een tijd bijles gegeven aan kinderen van de middelbare school die het nodig hadden. In het wit, via een erkende organisatie. De klanten die ik had waren echter bijna allemaal de rijkere families, gewoon omdat een uur bijles in het wit inderdaad om en bij de € 25 kostte… En dat terwijl ik er daar maar € 10 ofzo van kreeg… Dat is dus een triest verhaal want zo kunnen de rijken zich zaken veroorloven, die ik ook graag aan de minder rijken had aangeboden… Dat is een bedenking van mij, Duchâtelet heeft dit niet gezegd, maar het sluit wel aan bij de verontwaardiging die hij uitsprak. De staat zou het niet mogen verhinderen dat de mensen elkaar helpen! In een gezonde en warme maatschappij, die bovendien ook nog zóó rijk is dat als we elkaar geen diensten konden leveren 90% van de mensen niet eens zouden kunnen deelnemen aan het economische leven – ook niet als ze dit zouden willen – is dat alleen al op ethische gronden gewoon onaanvaardbaar…

Tenslotte hekelde Duchâtelet ook nog het feit dat nu de belasting op arbeid in de horeca-sector verstrengd wordt gecontroleerd. Hij rekende voor dat als een kelner netto € 10 verdient, de patron echter € 25 voor dat uur moet betalen, een pintje € 0,50 aan de patron opbrengt, de kelner dan dus per uur minstens 50 pintjes moet serveren om break-even te draaien en dan zitten daarin nog niet eens de andere kosten van het café. Met andere woorden, Duchâtelet voorspelde dat door de invoering van de ‘slimme kassa’ die nu het onmogelijk zal maken dat een kelner nog in het zwart werkt, er een belangrijk stuk van ons erfgoed zal verdwijnen want er zullen zeker cafés de deuren ten gevolge van deze maatregel moeten sluiten… Bovendien betaalt de staat nu straathoekwerkers, duurbetaalde jobs waarbij de uitvoerders daarvan zich tussen de hangjongeren moeten begeven – en daar dan vaak ook meehangen – terwijl je in de cafés sociale werkers hebt die de staat niet moet betalen en die véél en véél gemotiveerder zijn. Dit om ook maar eens te illustreren hoe fout de belastingen op arbeid zijn.

Verhoging van de BTW (Belasting op Toegevoegde Waarde)

Uit de discussie achteraf bleek dat Duchâtelet bijvoorbeeld ook de BTW (de belasting op toegevoegde waarde) als een goede belasting ziet. Inderdaad lijkt het er op dat deze belasting aan de drie bovenstaande criteria voldoet:

1. We moeten met z’n allen duurzamer gaan leven, dat betekent dus ook: minder en slimmer consumeren. Een belasting op consumptie kan hiervoor zorgen.
2. Verder is dit ook weer een belasting waar fraude moeilijk is, omdat je hier wél met vrucht slimme kassas zou kunnen verplichten die precies bijhouden wat een bedrijf aan geld binnen krijgt.
3. Tenslotte is dit ook een goedkoop te innen belasting omdat je naast contrôle ook hier weer het proces automatisch zou kunnen doen verlopen…

Naast deze redenen, die ik nu zelf bedenk omdat D. ze niet expliciet vernoemd heeft, voegde hij er nog aan toe dat dit een belasting is die bedrijven niet kunnen ontwijken door naar het buitenland te verhuizen, want zowel bijvoorbeeld een Belgisch als een Chinees bedrijf moeten deze belasting betalen en bovendien, als men tegelijk met het verhogen van de BTW de belasting op de lonen zou verlagen, dan verkleint ook de loonhandicap – wat dringend nodig is…

Duchâtelet pleit er dus voor om enerzijds de belasting op arbeid te verlagen, anderzijds de BTW te verhogen. Verder ook om de belastingsinkomsten te verdelen over de mensen in de vorm van een basisinkomen. Dat betekent echter niet dat het basisinkomen onze bestaande sociale zekerheid in haar geheel zou vervangen: uiteraard moet daarnaast de klassieke gratis ziekteverzekering blijven bestaan en ook eventuele andere, maar dan voorwaardelijke uitkeringen, die ook met belastingsgeld worden betaald.

Dit vergt een totale re-engineering van onze economie, maar die is dan ook dringend nodig. We zitten nu nog met structuren uit de jaren ’50 van de vorige eeuw, die toen werkten, maar nu niet meer. Duchâtelet vergeleek dit met de auto, die als product ook verschillende keren, om tegemoet te kunnen komen aan nieuwe technologie, vanaf nul terug gere-engineerd is. Met de maatschappij daarentegen is dit jammer genoeg tot nu toe nog niet of te weinig gebeurd, maar mensen moeten ook eens gaan begrijpen dat wat vroeger werkte dat nu wellicht niet meer doet. Het is daarbij niet voldoende hier en daar aan het bestaande wat te sleutelen. Door dat te doen hebben we nu een zo ingewikkelde wetgeving, dat niemand er nog aan uit kan en dat is één grote merde.

Mijn impressie

Duchâtelet is een gedreven spreker. Bovendien denkt hij als een ingenieur en een ondernemer. Zijn betoog klonk vooral heel erg praktisch. Duchâtelet staat met zijn twee voeten op de grond en redeneert vanuit heel alledaagse situaties.

De grootste ‘zwakte’ van zijn betoog lijkt mij te zijn dat iedereen hier eigenlijk iets ingewikkelds en genuanceerds verwacht, terwijl Duchâtelet zelf geen blad voor de mond neemt en eigenlijk een heel simpele idee presenteert. Als luisteraar krab je in het haar en denk je: Zou het nu echt zo eenvoudig zijn? Maar ik heb het gevoel dat als je Duchâtelet bijvoorbeeld de leiding over ons land zou geven hij het land daadwerkelijk zo zou organiseren en dat dit dan nog mogelijk zou blijken ook!

Voor zo ver ik kan zien is de basis van zijn idee namelijk gezond en als je het daar niet mee eens bent bedenk dan dat in ieder geval het feit dat het werk tegenwoordig er niet meer is omdat we met 10% van de bevolking aan het werk enkel de diensten zouden moeten missen (die niet de basis vormen van ons bestaan), ons er nu eigenlijk toe verplicht de economie anders te gaan denken. En dat in ieder geval politici, die vandaag de dag blijven geloven in het fantoom van de volledige tewerkstelling en die daarbij in sommige gevallen zelfs met het moraliserende vingertje durven te zwaaien, hun hoofd verloren zijn. Hoe kun je iedereen aan het werk willen in een economie die als maar efficienter wordt?! Dat gaat er bij mij niet in. Alleen al dit basisifeit is het waard om een grondige maatschappelijke discussie op te openenen.

Verder nog een woordje over de financiering van het basisinkomen. Roland Duchâtelet stelt dus voor om de belasting op arbeid te verlagen en de BTW te verhogen en dan daarmee het basisinkomen, maar ook de andere sociale maatregelen te betalen. Ik heb de kritiek gehoord daarop dat dit de koopkracht van de mensen zou verlagen, aangezien producten nu duurder zullen worden. Dit is volgens Duchâtelet niet het geval. Wat hij namelijk wil doen is het ene door het andere compenseren, waardoor bijvoorbeeld een brood door deze dubbele maatregel niet duurder zou worden, enkel de kostenstructuur zou veranderen (wat vooral een voordeel heeft voor de zelfstandige bakker, die nu minder (vaste) loonkosten heeft).

Nu weet ik zelf momenteel niet of dit voldoende zal zijn om een basisinkomen mee te betalen. De cijfers die Duchâtelet gebruikte ken ik namelijk zelf niet en ook heb ik (voorlopig) geen inzicht in ons ingewikkelde belastingsysteem. (Nu, het schijnt héél erg ingewikkeld te zijn en dus zal ik dat misschien wel nooit krijgen )… Maar ik weet nu dus ook niet of het inderdaad wel zo eenvoudig en pijnloos zal zijn, een belasting op arbeid te vervangen door een hogere BTW. Het zou kunnen van niet, het zou kunnen van wel…

Duchâtelet stelde tijdens de discussies ook dat een basisinkomen niet zo heel veel meer aan de staat zou kosten dan het huidige systeem van werkloosheidsuitkeringen, kindergeld, OCMW-leeflonen, etc. In feite hebben de meeste mensen nu al een gegarandeerd inkomen vanwege de staat, alleen is dat niet onvoorwaardelijk. Dit betekent ook dat er slechts een kleine groep mensen (in België) bij zou komen die ook recht hebben op een inkomen van de staat, als het basisinkomen wordt ingevoerd naast de mensen die nu al een uitkering, kindergeld, pensioenen etc. van de staat genieten…

Zelf kan ik echter over dit soort zaken momenteel dus niet zo goed oordelen. Ik heb begrepen dat er meerdere modellen zijn die een berekening aanvoeren van hoe het basisinkomen kan worden gefinancierd – naast de rest van onze sociale zekerheid. Voor mij, als leek, is het echter moeilijk oordelen welke van die modellen nu werkzaam zijn en welke niet. Ook ken ik ze nog niet allemaal… Hoewel ik dus vóór de invoering van het basisinkomen ben en het ook eens ben met Duchâtelets vaststelling dat dit volgt uit onze gestegen productiviteit (denk ‘automatisering’ en ‘betere verdeling van het beschikbare werk zodat we met z’n allen minder kunnen gaan werken zonder aan welvaart in te boeten’), heb ik dus voorlopig nog geen mening over de vraag wat het beste plan is om zo een basisinkomen – en onze sociale zekerheid in het algemeen – te financieren. In de nabije toekomst zal ik mij met dit thema zeker dieper uiteenzetten, maar voorlopig acht ik het dus nog te vroeg om hier een gefundeerde mening over te formuleren…

De geldcreatie

Eén element dat hier volgens mij ook nog een rol speelt, en dat Duchâtelet niet heeft vernoemd, is de manier waarop tegenwoordig in ons economisch-financiële systeem ons geld wordt gecreëerd. Ik heb daar twee blogposts over geschreven, die je hier en hier kan terugvinden… Het is echter zo dat de creatie van het geld nu het privilege is van de Europese Centrale Bank (ECB) en de andere Banken. Zij kunnen geld uit het niets creëren en het vervolgens tegen betaling van rente aan de overheid en de andere banken en bedrijven uitlenen. Die rente steken ze dan in eigen zak, maar die is dus gewonnen op geld dat zomaar gecreëerd is, zonder dat hier echte waarde tegenover staat! Dat zo een geldcreatie ergens in het systeem moet gebeuren is logisch, want het geld groeit – jammer genoeg – niet aan de bomen… Met andere woorden: het is een menselijke uitvinding en dus moeten mensen het ook zelf in het leven roepen. Het is echter niet eerlijk dat één instantie dit mag doen en bovendien zo dat het gevolg daarvan is dat alle andere instanties (regeringen, bedrijven, gezinnen, …) daardoor vanaf het moment dat ze geld gaan gebruiken daar iets voor moeten doen (werken) of in de schulden raken (lenen) terwijl de bankier ondertussen enkel wat cijfertjes in moet geven in een computer en verder de rest van zijn tijd aan de Côte d’Azur kan gaan liggen (om maar een voorbeeld te geven!). Dat zouden de anderen ook best wel wat meer willen doen, denk ik…

Er zijn mensen die zeggen dat zo lang regeringen moeten lenen bij banken tegen een bepaalde rente, het basisinkomen nooit zal kunnen betaald worden omdat door al deze leningen en de rente die daarop betaald moet worden hun schuldenberg te snel groeit. Dat is dus ook weer één element van de discussie en ook hier kan ik, als leek, voorlopig geen voldoende onderbouwde mening presenteren, maar de redenering dat er iets mis iets met onze geldcreatie omdat bepaalde (private en van de politiek onafhankelijke – de ECB is van de politiek onafhankelijk én privaat en de andere banken uiteraard ook) instanties hier een privilege hebben dat eigenlijk aan alle burgers toekomt, lijkt me wel erg pertinent. Als dit werkelijk de situatie is, dan denk ik dat er meerdere redenen zijn waarom we dit moeten veranderen dan enkel omdat we zo misschien het basisinkomen (en bij uitbreiding onze gehele sociale zekerheid) niet meer zullen kunnen betalen… In dat geval zou het veel wijzer en ook veel eerlijker, de geldcreatie bijvoorbeeld te democratiseren (dit zou bij uitstek kunnen gedaan worden door middel van de toekenning van een onvoorwaardelijk basisinkomen) of toch op zijn minst dit recht bij de overheid in plaats van bij private instanties te leggen, die zo privileges krijgen die eigenlijk eerder doen denken aan het ancien régime van vóór de Franse Revolutie dan aan een maatschappij die is georganiseerd op het gelijkheidsbeginsel…

Dit zijn dus enkele commentaren die ik heb bij Duchâtelets verhaal, samen met het voornemen dat ik dit alles in de toekomst zeker verder zal bestuderen… Want onze maatschappij en onze sociale zekerheid zijn te belangrijk, om zomaar alleen aan zogenaamde ‘specialisten’ over te laten!

Wordt vervolgd: stay tuned voor deel II…Gelijkaardige posts:

• Meeting over het basisinkomen in Brussel
• De aarde als kapitaal
• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• De naïviteit van een fysicus

Thema was het basisinkomen. Misschien herinner je je nog de grote affiches die op een gegeven moment (in de jaren ’90 als ik mij niet vergis) ooit het straatbeeld in België sierden vanwege Vivant. Dit was toen een nieuwe kleine partij die opkwam voor directe democratie, het basisinkomen en bepaalde hervormingen in ons belastingsysteem.

Sindsdien is de idee van het basisinkomen bij mij ergens blijven hangen. Grote verdedigers er van zijn Roland Duchâtelet, de oprichter van Vivant en Philippe Van Parijs, filosoof en econoom aan de Universiteit van Louvain-La-Neuve. Het was nu ook weer de nieuwsbrief van Vivant waardoor ik van deze meeting hoorde.

De idee van het basisinkomen

Het basisinkomen houdt in dat iedere persoon een gegarandeerd geldbedrag krijgt van de staat. Dit kan laag zijn of hoog, dus minder dan het minimuminkomen, gelijk aan het minimuminkomen of zo hoog dat je er van kan leven en zonder problemen kan deelnemen aan de maatschappij. Bovendien is het onvoorwaardelijk. Dat wil zeggen dat je er niet voor moet werken, niet voor moet studeren of een opleiding volgen, niet voor moet zoeken naar werk. Het is ook een inkomen dat je krijgt onafhankelijk van je overige bezittingen. Zowel een arme sloeber als een miljonair krijgen, bij wijze van spreken, dit inkomen. Het is een inkomen dat volledig los staat van zowel werk als bezittingen. Volledig los ook van leeftijd, gender, afkomst, etc. Zowel kinderen, ouderen, werkenden, niet werkenden, buitenlanders, binnenlanders, vrouwen, mannen, etc. krijgen standaard dit inkomen. Uiteraard staat dit nog los van de ziekteverzekering. Mensen die ziek zijn of gehandicapt kunnen dus eventueel nog geld bovenop krijgen.

De achtergrond van deze idee…

Er zijn verschillende argumenten voor deze soort van geldverdeling. Sommige zijn economisch, andere zijn ethisch getint. Ik ben nog niet zo goed thuis in de materie, dus zeker ken ik niet de hele discussie. Op het internet is in ieder geval al veel informatie te vinden…

Zelf ben ik intuitief pro, maar uiteraard ontslaat dit mij niet van de plicht de hele achtergrond er van verder te onderzoeken. Op deze blog kun je dus in de toekomst nog één en ander verwachten… Het werk van Philippe Van Parijs is daarbij een goed referentiepunt en ook de website van Vivant. De bedoeling van deze meeting in Brussel was nu om alvast Europawijd 1.000.000 handtekeningen te verzamelen om zo de Europese commisie te kunnen dwingen er naar te kijken… Sinds 1 april 2012 (en ja, dit is géén 1-arilgrap ) is er namelijk een nieuwe wet invoege waardoor de inwoners van Europa maatregelen aan de commissie kunnen suggereren waarvoor in 1 jaar tijd 1 miljoen handtekeningen zijn verzameld. Ziehier de uitdaging!

Waarom zo een inkomen?

Een krachtig argument pro vind ik zelf is de volgende gedachtegang. Onze economie op dit moment is een hoogtechnologische. Dit betekent dat automatisering daarin een heel grote rol speelt. Bijna al het werk wordt tegenwoordig door machines gedaan, en naarmate machines nog intelligenter worden zal deze trend (die al een tweetal eeuwen bezig is) zich alleen nog maar verderzetten.

Op zich is dat fantastisch! Het leidt er toe dat we met zijn allen minder moeten werken. Zou je toch denken…

En dat is ook zo. Door de trend van de automatisering van het economische leven worden jobs schaars. Dit betekent dat niet iedereen werk heeft en zelfs dat niet iedereen werk kan krijgen. Er is gewoon te weinig werk!

Daarop kan men op verschillende manieren reageren. Eén ‘oplossing’ is dat men de lonen drastisch verlaagt. Zo dat arbeid door mensen goedkoper wordt dan geautomatiseerde arbeid. Dat is een vrij onmenselijke situatie, vandaar de aanhalingstekens bij het woordje oplossing boven. Toch gebeurt dit nu in Duitsland. Daar bestaat nu een groep van mensen die moeten werken aan 4 à 6 Euro per uur, volledig legaal.

Een andere oplossing is het toekennen van uitkeringen. Het probleem is echter dat die gekoppeld zijn aan de voorwaarde dat men moet zoeken naar (betaald) werk, wat in een situatie waarin de hoeveelheid werk afneemt nogal absurd is.

Nu hoor je vaak dat er toch profielen zijn die niet worden ingevuld omdat mensen er niet voor zijn opgeleid. Dan moet men echter mensen motiveren daartoe, wat toch een zeer moeilijke aangelegenheid is. Je zou ook kunnen aanvoeren dat deze situatie menselijk gesproken niet toelaatbaar is, omdat je dan mensen dwingt een opleiding te volgen waar ze zelf niet voor gekozen hebben…

Wat je echter minder vaak hoort, maar wat toch ook even waar is, is het feit dat er ook veel werk is in onze maatschappij dat nu niet gebeurt omdat het te weinig opbrengt. Sociaal werk, buurtwerk, het zorgen voor kinderen, huishoudelijk werk zijn vormen van werk die nu vaak op vrijwillige basis geschieden. Het feit dat nu mensen met twee moeten gaan werken om een huis te kunnen betalen zorgt voor een groeiende vraag naar kinderopvang. Maar iemand al gevraagd hoe veel dat – belangrijke en verantwoordelijke – werk eigenlijk opbrengt?!

Vandaar de idee van het basisinkomen. Geef mensen een inkomen los van welke voorwaarde dan ook! Dit geeft dan de vrijheid gedeeltelijk te gaan werken of om arbeid te doen die wel belangrijk is maar die nu niet of te min betaald wordt. Op die manier kan het beschikbare werk ook beter verdeeld worden over de beschikbare mensen en kunnen we met zijn  allen minder gaan werken. Nu is de situatie zo dat mensen die niet werken te veel tijd hebben en te weinig geld. Mensen die werken daarentegen verdienen wel hun brood maar hebben daarbij ook zeer weinig tijd. Het basisinkomen zorgt er voor dat het weinige werk dat we nog moeten doen beter verdeeld wordt, zodat iedereen op den duur zowel een redelijke hoeveelheid geld als tijd overhoudt.

Deze discussie is uiteraard veel breder maar dit is alvast één argument voor het basisinkomen…

Waarover gingen de discussies?

De discussie in het Europees parlement ging over de finale tekst waarin het basisinkomen zal worden voorgesteld én over de samenstelling van een team over heel Europa heen dat zal zorgen voor het verzamelen van handtekeningen. Het Belgische team bestaat alvast uit een hoop mensen en wees maar zeker dat we u niet gerust gaan laten! Gelijkaardige posts:

• Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I
• De aarde als kapitaal
• Het groene goud
• Fascinerende video over het koesteren van je creativiteit
• Het groene internet: start nu!

Hoe ging het?

Eigenlijk moet ik zeggen dat ik de afgelopen dagen al drie keer een uitzondering heb gemaakt. Ik heb al bouillabaisse gegeten (vissoep), groentenquiche (vegetarisch) en een maaltijd van zachte sandwiches, met Tartex-spread (champignons), welliswaar ook met komkommer, tomaten en sla… Wow! Klinkt niet echt revolutionair misschien (vanuit het standpunt van iemand die niet raw eet), maar voor mij was het toch wel een echte splash!

De redenen waarom ik dit gedaan heb zijn tweeërlei. De eerste is dat ik afwilde van het gewicht, ALTIJD een buitenstaander te zijn in verband met mijn voedingskeuze. Doorheen deze 20 maanden van uitsluitend rauwe voeding heb ik in de basis twee verschillende reacties gehad. De ene van mensen die er zelf al aan dachten gezonder te gaan eten en die door mijn nogal radicale keuze geïnspireerd werden er nu zelf ook echt werk van te gaan maken. Niet noodzakelijk door zelf ook 100% raw te gaan eten, maar toch aanzienlijk meer. Dit is steeds een leuke reactie! Dit waren voor mij de momenten dat ik echt het gevoel had dat mijn keuze er niet alleen voor mij toe deed, maar dat ze ook mensen tot denken aanzette en, beter nog natuurlijk, tot handelen. Het waren de momenten waarop ik me werkelijk nuttig voelde, bruikbaar, zinvol. Niet in het minst streelden ze ook mijn ego: het is altijd fijn te weten dat anderen waarderen wat ik doe; sterker nog: I crave this kind of appreciation… Raw food definieerde in deze periode (en ook nu nog voor 90%) zo’n beetje wie ik was, en dan is er geen groter compliment in feite dan mensen die overwegen en er werkelijk voor open staan, me daarin te ‘volgen’… Bovendien is het ook leuk te zien dat mensen die je graag ziet stappen zetten om gezonder te gaan eten. Dat is fijn…

De andere reactie was niet even leuk, of beter: het gevoel dat ik toch altijd een soort van uitzondering zal zijn en blijven met deze keuze, hoe veel moeite iedereen ook doet om het te begrijpen en er rekening mee te houden. Soms zijn er gewoon feestelijke gelegenheden en voelde ik aan: hier ga ik te ver als ik dit ook nog weiger op te eten! Elke mens is vrij om te eten of niet, te doen of niet in het algemeen ook natuurlijk, wat hem of haar belieft, nee? Zo lang het maar niemand schaadt. En weigeren iets te eten schaadt niemand. Alleen: het schaadde mij… En dat is een hele andere situatie. Daar was ik niet verder toe bereid. Wat betekent: vanaf nu doe ik ook weer eens, af en toe, ‘normaal’! Dat geeft mij een enorme rust. Het gevoel dat er ook momenten zijn dat ik ‘er bij hoor’ en onbezorgd en zonder deze milde vorm van sociale zelfmoord, want dat is en blijft het soms, kan mee genieten. Het is onbeschrijfelijk te ervaren hoe dat, na 20 maanden dit gemist te hebben, terug nog eens voelde. Ah!

Keuze voor vegetarische voeding

Er zijn grenzen. Zo zal ik nooit stoppen vegetarisch te eten (vis beschouw ik niet als vlees! ) Dat is echter veel minder, eigenlijk niet eens een probleem, omdat vegetarisch zijn een vrij ingeburgerd begrip is. Het is zeker niet altijd mogelijk raw food te krijgen, zeker niet omdat raw food niet enkel inhoudt dat ik me zou kunnen beperken tot sla. (Als je dat niet gelooft, kijk dan eens hoe veel calorieën slablaadjes werkelijk bevatten – vanuit die optiek is het raw food dieet inderdaad een crazy manier van eten waarbij je eigenlijk direct plat op de grond zou moeten vallen door eenvoudig energietekort. Dat is natuurlijk ook één van de redenen waarom het raw food dieet vaak zo slecht begrepen wordt.) Het is echter wel in 95% van de gevallen mogelijk om vlees te vermijden en vegetarisch (mee) te eten. Dat maakt het dus een pak eenvoudiger om vegetariër te zijn in sociale situaties dan om me te profileren als raw fooder.

Maar ik ben dus gestopt met 100% raw food te eten. Vanaf nu pas ik me, in die situaties dat ik daar zelf zin in heb, aan. Het is een bevrijding!

Slavernij

Een mens moet geen slaaf worden van anderen. Dat is mijn diepste overtuiging. Naast deze diepste overtuiging heb ik er nog één en die is zeker even diep. Wow, ben ik toch even een diepe persoon hé!

Die overtuiging is: een mens, en ikzelf inbegrepen dus – allez , moet ook geen slaaf worden van zijn ideeën en overtuigingen. Vaak kunnen die nog harder tirannen zijn dan bevoorbeeld je baas, die, uiteindelijk, toch ook maar een MENS is. Ideeën en idealen daarentegen zijn exact, staalhard, onbeweeglijk, pijnlijk, dwingend, … tenminste …. als we ze zelf die status geven en, jammer genoeg, doen we dat maar al te vaak. Of, laat ik hier in de eerste plaats voor mezelf spreken: als er één negatief thema is in mijn leven dat me al veel leed heeft bezorgd is het wel deze tyrrannie, niet door mensen maar van ideeën.

I am mister raw food, you know, maar: met een twist er in! Het grappige is dat ik, na een tweetal niet raw food maaltijden, die ik bovendien nog erg lekker vond, begon te verlangen naar meer. Ik wist dat dit kon gebeuren en ook daarom is het dat ik in het begin echt 100% raw food wilde blijven. Het argument van het hellend vlak gaat hier echt wel op. Een beetje wordt meer, nog meer, veel, … en plots merkt men dat men aan de andere extreme kant van het spectrum zit. De slingerbeweging enzo. Alleen: deze keer voelde ik me er niet slecht bij dat ik naar iets anders en meer verlangde. En dat is de reden waarom ik er vandaag zelf echt werk van gemaakt heb die 100% raw food op te blazen.

Problemen met raw food en zelfcensuur

Om eerlijk te zijn waren er ook wat problemen die ik de laatste weken ervaarde en die me feitelijk deden denken dat raw misschien toch niet alles was. Precies op die momenten betrapte ik me er soms op dat dit gedachten waren die ik precies niet helemaal durfde te denken. Maar toch, het was zo: ik voelde me vaak moe, met minder energie dan ik gewend was van dit dieet en vetrijke voeding (in de vorm van noten) verdraag ik precies toch altijd nog minder goed dan ik ‘officiëel’ in feite zou willen. Bovendien, en dat is wel het ergste, de groenten, die rauwe groene bladgroenten – het groene goud – ironisch, was ik nu echt wel beu. Het begon me tegen te steken. Ze kwamen m’n oren uit! En dan, op het moment dat ik mezelf op het punt voelde staan hierover tegen mezelf en de hele wereld te liegen, was het tijd om iets ‘radicaal’ te gaan doen. Vanaf nu dus niet meer 100%, maar 90% raw food voor mij. Wie weet minder, de toekomst zal het uitwijzen. Of terug meer; ik hou ook van het ‘deel’ van mezelf, degene in mij, zou ik beter kunnen zeggen, die het jammer vind dat ik niet zo ‘radicaal’ gebleven ben… Ja, het is een heel gevecht.

Het interessante is dat ik me ook fysiek heel goed voel na deze maaltijden met, onder andere vis, eieren en boter. Dat zijn denk ik de voornaamste bestanddelen waarnaar ik verlangde. Zout ook. De laatste maanden had ik geen zout in huis en het is al eerder dat ik gemerkt had dat zout precies toch wel essentieel is om geestelijk én fysiek ergens scherp te blijven. Dat zijn dus dingen die ik in gedachten zal houden voor de toekomst…

Ik moet nog zien wat dit met me doet de komende dagen, maar voor nu voelt het in ieder geval alvast heel goed. Let wel: zout kan perfect een bestanddeel zijn van het raw food dieet en aangezien ik ook spieren wil bijkomen met deze wijze van eten ben ik er nu serieus aan aan het denken of het kan helpen eventueel toch eieren of zo regelmatiger toe te voegen. En/of vis, mmm, jammie… – ik ben, voor ik rauw ging, altijd een grote fan van vis gebleven… (Afgezien dan van het feit dat de zeeën tegenwoordig worden leeggevist, wat een schande is. En de vervuiling die ook hangt aan zeevis, wat in ieder geval zeevis niet bepaald een zo heel gezond voedingsbestanddeel maakt.) Aan de andere kant: de toevoeging van meer noten aan mijn raw food regime helpt ook al goed bij het bijwinnen van meer spieren, ook al blijft dit dus een probleem aangezien ik noten blijkbaar toch blijvend als nogal zware voeding ervaar. Wie weet dus tijd ook om weer eens de super leverreiniging te gaan doorvoeren, iets wat misschien kan helpen. Wanneer ik dat doe dan zal ik daar in ieder geval zeker ook over bloggen…

De toevoeging van zuurkool

Een ander ingredient dat ik ben gaan toevoegen aan mijn huidige regime is zuurkool. En met succes! Ook hier voel ik me zeer goed bij. De zuurkool heeft pro-biotische eigenschappen, wat betekent dat ze mijn metabolisme sneller en efficienter doet werken en ook een zuiverend effect heeft. Of die zuurkool gekookt is geweest weet ik eigenlijk niet, maar (misschien kort) verhit wellicht toch wel, aangezien ze uit een potje met een klikdeksel komt (of kan het ook zijn dat we hier dan gewoon spreken over vacuum gezogen?) I don’t know, maar als ik eerlijk mag zijn dan maak ik mij daar niet zo veel zorgen over. Ik ervaar dat het me goed doet, en ook verstandelijk kan ik er geen kwaad in zien dat een product dat geen vetten bevat, maar enkel witte kool en enzymen/bacteriën of whatever, eventueel, misschien, wat verhit is. Allez!

Thank you!

Hoe het nu verder gaat weet ik niet. De bedoeling is in ieder geval dat ik wel voor het grootste deel raw blijf. Maar, als de situatie en mijn gevoel en oordeel er toe uitnodigen, dan zal ik dus af en toe een uitzondering maken. Wat ik nu wil doen is iedereen, letterlijk iedereen die met me te maken heeft gehad in die tijd BEDANKEN voor hun steun – ja steun – gedurende deze hele periode, bijna 20 maanden, dat ik besloot voor 100% ‘rauw te gaan’! - De mensen die me ‘gevolgd’ zijn en die sympathie hadden voor het project/experiment, omdat ze me een warm gevoel gaven; het gevoel dat ik op deze wereld ook echt iets waardevols deed (en dat is geen frase, dat meen ik). - De mensen, verder, die vragen zijn blijven stellen en het er soms moeilijk mee hadden en dat ook lieten blijken. Want dit hield me scherp en in staat steeds m’n eigen keuzes in vraag te blijven stellen en de tekens die ik zelf voelde te blijven interpreteren, ook al was de ‘propaganda’ die ik mezelf soms voorhield het daar niet altijd mee eens. - Bovendien wil ik tenslotte toch ook diegenen ten warmste bedanken die me af en toe al lachend ‘konijn’ hebben genoemd, want inderdaad, als een groot konijn heb ik me in deze periode zeker wel gedragen en dat zal ik, absoluut, in de toekomst, misschien, voor het grootste deel, waarschijnlijk, ook zo nog wel blijven doen. Om niet te zeggen dat ik ondertussen zelf één groot konijn geworden ben… Als je er aan denkt om zelf eens het raw food dieet uit te proberen dan kun je alvast deze salade bunny kopen:

Salad bunny te koop bij Lifestyle bazaar.

Gelijkaardige posts:

• Raw Food Potluck over exact 7 dagen in Brugge!
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 6
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 9
• 30-Dagen proef Raw Food Dieet: dag 11
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 7

De eerste twee van deze filmen heb ik al gezien, en vooral de tweede, Blanc, heeft me erg aangegrepen. Het gaat om een Poolse immigrant die in Parijs getrouwd is met zijn Franse vriendin. De film begint in de rechtbank waar zij vraagt om van hem te scheiden omdat hij sinds hun huwelijk niet meer kan voldoen aan hun sexuele verlangens (hij krijgt hem niet meer omhoog). Zij wil van hem scheiden, maar hij denkt dat het tussen hen nog niet gedaan is en zegt dat hij alleen meer tijd nodig heeft om hun – sexuele – relatie terug te doen werken. Omdat hij echter niet goed Frans spreekt en in de rechtbank ook niet echt geholpen wordt hierom krijgt hij niet de kans zich voldoende uit te drukken en wordt hun huwelijk ontbonden. Ook zijn bankrekening wordt geblokkeerd en zonder geld en zonder huis komt hij dus aan lager wal te zitten. Na de rechtzaak zien we hem nog in het huis van zijn ex-vrouw, waar hij haar vraagt om met hem mee naar Polen te komen, maar ze weigert. Ze steekt de gordijnen in brand, vertelt dat ze de politie zal zeggen dat hij dat heeft gedaan om wraak te nemen en zet hem zo het huis uit.

In de Parijse metro ontmoet hij een mysterieuze landgenoot, die hem uiteindelijk in een koffer terug naar Polen smokkelt. Dit lukt, maar niet zonder kleerscheuren! De mooiste scène vind ik echter die waarbij Karol, de hoofdpersoon, deze mysterieuze man doodschiet, op diens eigen vraag en tegen betaling, in een verlaten metrogang. Deze man, die het ogenschijnlijk goed stelt met ook een vrouw en twee kinderen stapt uit het leven maar wil zijn geliefden de idee niet aandoen dat hij zichzelf zou hebben gedood. Het moet dus lijken op een moord. De poging hem te doden mislukt echter, het schot, van een gaspistool (?), blijkt maar een losse flodder, omdat de onervaren schutter was vergeten het magazijn in werking te stellen. Geëmotioneerd vraagt hij of het slachtoffer nog steeds dood wil en deze knikt nu van nee.

Daarop volgt het meest schokkende gedeelte, dat mij het meest diep heeft geraakt. Karol, de jonge hoofdpersoon vraagt: “Waarom?” Die vraag wordt echter niet beantwoord, tenzij met een bepaalde gezichtsuitdrukking. Schijnbaar uit het niets zegt Karol dan: “Mikolaj, iedereen lijdt”. Waarop zijn vriend, die op een soort vaderfiguur lijkt, hem antwoordt: “Dat weet ik. Ik wilde alleen minder lijden”…

Dat dit alles bevrijdend is zien we vervolgens in de volgende scène, waarin de twee mannen spelen op het ijs en zich terug voelen alsof ze 18 jaar zijn!

Voor mij was heel deze scène een enorm troostende scène om te zien. “Iedereen lijdt”; je zou kunnen denken dat dit een deprimerende uitspraak is. Maar als je dit anders bekijkt dan kun je ook zeggen dat mensen dus daadwerkelijk gelijkwaardig zijn, ondanks de ongelijkheid die er tussen ons allemaal is (op de gebieden van rijkdom, gezondheid, ‘geluk’, etc). Als iedereen lijdt dan blijken deze verschillen slechts schijn, omdat ook de rijkste man lijdt, en alle anderen. De mysterieuze, gelukkige, gearriveerde zakenman heeft iets defaitistisch. Hij wentelt zich niet in zijn succes en kan ook niet genieten van zijn gezin. Een tijdje later in de film zien we hem echter toekomen bij zijn huis, terwijl hij (kerst?)cadeautjes voor zijn familie uit zijn auto is aan het laden…

Er is een lijden dat van iedereen is, ondanks de verschillen. Het heeft daarom geen zin er als enkeling aan te willen ontsnappen. Dat hoeft ook niet. Tegelijk is dit de pure bevrijding, iets dat troost biedt en moed geeft om verder te gaan in een moeilijke periode. Zo heb ik dat ervaren. Voor mij was dit het meest troostgevende dat ik in jaren heb gehoord.

Dit betekent niet dat dit lijden onoverkomelijk is. Het heeft meer te maken dat zo lang er één van ons lijdt, iedereen lijdt. Niet omdat het moet, maar omdat dit in onszelf zit. Omdat wij dit zelf, op een heel erg diep niveau, zo lijken te willen. Zo lang er één iemand pijn heeft, zo lang er één iemand lijdt, zijn we solidair en lijden we ook. Je zou het ook zo kunnen zeggen: compleet geluk is niet mogelijk, zo lang er nog (mensen) zijn die in erbarmelijke omstandigheden leven. En dat resulteert in een soort weten: iedereen lijdt. Eigenlijk hoeft dit niet eens gezegd. De mysterieuze, gearriveerde zakenman die dood wil weet dit ook, zegt hij, hij wilde alleen maar minder lijden.

Misschien dat uit het onvermogen dit te aanvaarden, machtspogingen ontstaan van anderen (in alle mogelijke contexten) om ons ‘gelukkig’ te maken. Maar dat is de andere kant van de medaille, waarover de eerste film, Bleu misschien wel een beetje gaat: men kan een ander niet gelukkig maken. Dat kan alleen die ander zelf! Of, misschien anders, het gaat niet zonder het initiatief, of een soort ‘instemming’, een ontvankelijkheid voor wat je te bieden hebt van die ander. Waarom is vrijheid zo belangrijk? Omdat een mens in gebondenheid, ook als die met de zogenaamd ‘beste’ bedoelingen geschiedt, niet de vervulling, noch het geluk vinden kan die iedereen verlangt.

‘We lijden allemaal’ plaatst ons, ondanks alle verschillen tussen mensen, in een bel van gelijkwaardigheid, bekendheid met elkaar ook, dat dieper zit dan woorden en daden. We zijn allemaal losse partikeltjes en we lijden allemaal. Ik weet dat ik aan het lijden van de ander niets kan doen, de noodzaak om hem en gebeurtenissen te manipuleren ontstaat dus helemaal niet. Aan de andere kant is dit ook een keuze die mij doet beseffen dat wat ik ook doe als vrije mens, hoe ik mijn vrijheid ook inzet om zelf gelukkig te worden, dit gaat mij niet lukken in de ultieme zin omdat iedereen lijdt, ook ik, no matter how succesfull I am, ongeacht hoe succesvol ik ben, dus. Dat is, voor mij, een enorm troostende gedachte gebleken. We do care! Het kan ons wat schelen…

Ik zou hier graag tonen waarom ik denk dat het een keuze is om zich wat aan te trekken van het lot van een ander. Er is een filosofisch gedachte-experiment dat gaat als volgt. Stel dat geluk een bepaald gevoel is, dat we willen bereiken. We verlangen er naar in dit gevoel van vervulling te komen en dat is dan ook het doel waarmee de verlichte mens al zijn middelen inzet, inclusief zijn (ook politieke) vrijheid, die hij daarvoor nodig heeft. Nu is het zo dat we gevoelens in een mens kunnen opwekken door de hersenen electrisch (of anderszins) te stimuleren. In ieder geval, dat dit mogelijk is is ook een vooronderstelling van het experiment. Stel nu dat er een machine zou bestaan die, als je jezelf daaraan aankoppelt, jou dit gevoel van geluk, van vervulling geeft. Dat wil zeggen: jij voelt je, zolang je aangekoppeld bent aan deze machine, werkelijk gelukkig! De vraag is dan: ben je bereid jezelf voor de rest van je leven aan een dergelijke geluksmachine aan te koppelen?

De reden waarom we ‘nee’ zeggen is denk ik de volgende. Aankoppelen aan de geluksmachine maakt ons gelukkig. De prijs die men daarvoor betaalt is echter afkoppeling van een belangrijk stuk van de werkelijkheid. Een deel van het echte geluk betekent echter open en betrouwbaar in contact staan met de werkelijkheid, hoe pijnlijk die wellicht ook is. Vanaf een bepaald moment ontvluchten we die grens wel, bijvoorbeeld door flauw te vallen of dood te gaan, maar dat is dan toch onwillekeurig. Uiteindelijk denk ik dat we ‘een gevoel van geluk’ minder inschatten dan dit contact met de werkelijkheid. Het is voor ons iets wat deel van het pakket van ‘geluk’ dient te zijn. We voelen aan dat we het hangen aan een zogenaamde geluksmachine niet als werkelijk geluk willen beschouwen.

De keuze om te lijden zit daarin vervat. Niet noodzakelijk, maar wel in die zin dat mocht de werkelijkheid lijden bevatten, dan willen we daarmee in contact staan.

Het kan ons schelen, ook als we er niets aan kunnen doen. Het zou kunnen dat individuen ongeluk en lijden voor een groot stuk aan zichzelf te danken hebben, zoals veel rechtse partijen suggereren (die vaak bevolkt worden door mensen die zeer veel belang hechten aan de grenzen tussen hun bezit/verdiensten en het bezit/de verdiensten van anderen). Aan de andere kant staat de ‘linkse’ politieke kant, die solidariteit in het vaandel voert, maar die, omdat ze tot actie wil overgaan en anderen daardoor wil helpen, er toe overgaat, misschien zelfs nog voor dat de mensen zelf hebben kunnen bestemmen waar hun geluk ligt, hen te dwingen in een collectief gareel. Dat is geen bevredigend en gelukkig leven.

Democratie is een uitdrukking van de erkenning dat we allemaal gelijk zijn, ondanks de overduidelijke en niet onder de tafel te vegen of weg te nivelleren verschillen. We zijn allemaal anders, maar staan ook graag in contact met elkaar. En de democratie is een poging, om dit contact te realiseren op een open, vrije, geweldloze en zelfverantwoordelijke manier. Democratie gaat er van uit dat wij allemaal partikeltjes zijn, maar ook dat we partikeltjes zijn die in zichzelf een dynamiek hebben van liefde naar de ander toe. Ik gebruik hier het woord liefde omdat ik denk dat, juist begrepen, dit woord een betere beschrijving biedt van wat er werkelijk gebeurt dan woorden als tolerantie of respect, die vaker in een maatschappelijke context worden gebruikt. Dat doen we misschien uit voorzorg, omdat het woord liefde vaak verkeerd geïnterpreteerd wordt. Misschien zijn we er, daarom, ook een beetje bang voor. Ik ben dat toch in ieder geval wel wat…

Vrijheid is een grondrecht. Maar het wordt niet overal gegarandeerd. Het wordt door individuen bevochten, die dat vaker dan we zouden willen geloven en wensen met hun leven bekopen. Dit is nu het geval, in de Arabische wereld. Dit was ooit ook het geval tijdens de Franse Revolutie. Het is ook op zo veel andere ogenblikken in onze vaak zo droevige collectieve wereldgeschiedenis zo gegaan. Het beginsel van de gelijkheid tussen mensen beginnen we eerst nog maar te be-experimenteren. Iedereen is gelijk voor de wet. Elke mens is gelijk aan de andere wanneer het er om gaat die wet op te stellen, te stemmen en vast te leggen. Ondanks die gelijkheid zijn er immense verschillen, deels door lot, deels als gevolg van een verworven vrijheid. Onder die vele verschillen ook vaak machtsongelijkheid. De gelijkwaardigheid van alle mensen houdt in dat die machtsongelijkheid niet in het voordeel van de ene of de andere wordt uitgeoefend, maar in balans, op een blinde manier, zodat iedereen minstens evenveel kans krijgt om op een vrije manier zijn/haar leven op te bouwen.

Het lijden is geen noodzakelijk deel van onze menselijke conditie, dat geloof ik niet. Maar als het er is dan is het niet enkel het lijden van die ene persoon die het ondergaat, maar van ieder ander die zich er bij betrokken voelt. Er zit troost in deze erkenning van de gedeeldheid van het lijden. Er zijn mensen die om mij geven, ook al kunnen (of wensen) ze niets voor mij (te) doen. En ook omgekeerd geef ik om anderen, ook al voel ik mij vaak machteloos in het gezicht van hun ellende. Dit betekent niet dat ellende een deel van ons bestaan hoeft te zijn, maar zo lang ze er is raakt het mij wel.

Dat dit bevrijdend is heb ik ook gemerkt. De bedoeling is niet in die ellende te blijven of om daar niets aan te doen! Juist de erkenning dat ze er is geeft de mogelijkheid ze van me af te werpen!

Als ‘iedereen lijdt’ ben ik niet meer de enkeling die verdoemd is te ploeteren tegen een ondoordringbare smurrie. Ik ben deel, op mijn eigen individuele, vrije manier van een veelheid van individuen die allemaal ploeteren tegen het monster en die gezworen hebben hun deel van de last niet af te leggen voor deze last helemaal verdwenen is! De enkeling die boven het lijden staat bestaat niet echt; het blijft een weg om daar boven te gaan staan en sommigen proberen die ook, maar dit blijkt uiteindelijk toch een doodlopende weg als men beseft dat deze inhoudt dat men het contact met de werkelijkheid verliest.

Hoe eindigt het uiteindelijk met het koppel in de film blanc? Uiteindelijk worden de rollen omgedraaid. Terug in Polen en na het schietincident (eigenlijk al daarvoor) stort Karol zich met overtuiging in het geld, geholpen door zijn mentor, die hij bijna gedood had. Hij verdient geld omdat hij ‘het nodig heeft’ en motiveert zichzelf ook met een ideaalbeeld van zijn geliefde dat eerst in stukken uit elkaar is gevallen, maar dat hij nadien weer voorzichtig aan elkaar heeft gelijmd.

Hij maakt daarbij gebruik van de legale mogelijkheden die een opkomend kapitalistisch economisch bestel in de het ex-soviet gebied Polen hem (en ook anderen!) te bieden heeft. Sommige interpretatoren vinden het nodig te vermelden dat wat hij doet er eigenlijk juist wat illegaal uitziet. Je zou het echter ook zo kunnen zien dat wat hij doet om het geld te verdienen wellicht legaal is, maar dat er tegelijkertijd nu eenmaal vanuit een bepaald standpunt immoreel lijkende aspecten aan een kapitalisctisch economisch bestel kleven. Wat ook de waarheid is, hij maakt van deze mogelijkheden gebruik en verzamelt hij op die manier heel wat geld.

Vervolgens schrijft hij een testament dat bepaalt dat al zijn geld bij zijn ex vrouw terecht moet komen, wijst hij zijn zakenpartner en mentor aan als executeur-testamentaire en organiseert hij vervolgens een schema waardoor het er op lijkt dat hij inderdaad overleden is. Uiteindelijk raken op die manier de rollen echter omgedraaid. Zijn ex Dominique komt in een Poolse gevangenis terecht, op beschuldiging van moord op haar ex man voor diens geld. Karol, die het allemaal zo geregeld had ontdekt in de loop van dit proces ook dat zijn ex vrouw nog van hem houdt en de film eindigt dan met een scène waarin hij in tranen naar haar opkijkt en zij naar hem in tekentaal hun relatie bekendmaakt van achter een getralied raam.

Deze film heeft mij diep geraakt. Het thema van de maatschappelijke gelijkheid krijgt kleur door het te tonen aan de (on)gelijkheid in een relatie tussen man en vrouw, waar dit thema misschien nog wel het meeste thuishoort, in ieder geval een zware rol speelt. En deze film bevat bovendien een wijsheid die zo diep is dat ze troostend kan zijn.

Gelijkaardige posts:

• De zon
• Gevoelens
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!
• Mijn levenslijn (watch me grow)
• Broederschap

Bovendien is dit kapitalisme, dat grotendeels het communisme heeft overleefd (ok, er zijn nog een paar communistische landen, zoals bijvoorbeeld Cuba en Noord-Korea), de laatste decennia wereldwijd geworden. Dat is een enorme verandering. Waar vroeger economieën vooral lokaal en/of protectionistisch werden georganiseerd, is er nu een wereldwijde vrijhandel ontstaan, waar alle bewoners van deze aardbol ook op zijn aangewezen…

Verschillende soorten mensen…

Slechts weinigen kunnen zich onttrekken aan de macht van de economie. Slechts diegenen die hun economische behoeften weten te minimaliseren, door zo veel mogelijk zelfvoorzienend te leven, kunnen dat misschien. Er zijn wereldwijd enkele mensen die het experiment zijn aangegaan om deftig te proberen leven zonder geld. En hier is een voorbeeld van iemand die het heel slim heeft aangepakt en die door slechts 5 jaar te werken, daarbij rigoureus te sparen en zijn geld te investeren er in geslaagd is op zijn 33ste al met pensioen te gaan! en zich zo met behulp van het systeem er buiten te plaatsen. En dan zijn er ook de hele rijken, die gebruik maken van het systeem en zo kapitaal vergaren en macht kunnen uitoefenen… De meerderheid echter werkt voor zijn geld, is blij met dat ze het nog relatief goed hebben en heeft af en toe oprecht medelijden met degenen die uit de boot vallen. Want die zijn er ook: de paria’s, in het beste geval loonslaven, maar vaak ook mensen die het moeten doen met minder dan een schamele 1,25 dollar per dag; mensen die dus in de huidige economie er zelfs niet in slagen hun meest basale behoeften te voldoen…

Deze mensen die ‘uit de boot vallen’ zijn veeltallig. Om een idee te geven: op dit moment sterven er jaarlijks 40.000.000 mensen van de honger. Veertig miljoen! Ok, dat is ‘maar’ een dikke halve procent van de voltallige wereldbevolking (eind dit jaar ondertussen al 7.000.000.000 mensen groot – zeven miljard!), maar bedenk dan ook dat er momenteel niet alleen jaarlijks 40miljoen mensen sterven van de honger, maar ook 1 miljard mensen in chronische ondervoeding leven en dat is dan al 1/7de van de mensen die de aarde tegen het einde van dit jaar zal tellen… Oftewel een kleine 14% van de mensen die uit de boot lijken te vallen met betrekking tot een basale menselijke behoefte zoals voeding…

Het streefdoel binnen de huidige economie

Is dat de schuld van het kapitalisme? Nee. Ik ben eerder geneigd om te denken dat dit van niemand de schuld is (ook al is dat misschien wel zo!) Maar wat ik wel wil zeggen is dat het kapitalisme als systeem duidelijk faalt alle monden te voeden, wat overigens niet alleen geldt met betrekking tot de basale behoefte van voeding, maar ook nog geldt voor andere waarden zoals scholing, veiligheid en andere.

Als dat al het objectief is! Ik bedoel: het lijkt er niet op dat het ‘voeden’ van alle monden, ofwel een vervullend leven mogelijk maken voor iedereen, op dit moment het overheersende streefdoel is in de huidige economie. De economen zien de homo economicus als: Het individu dat door zijn participatie in de economie er naar streeft zijn of haar winst te maximaliseren. Als dat zo is dan zijn een aantal mensen momenteel heel goed bezig, en een groter aantal mensen helemaal niet.

Kritiek op het communisme

Het communisme wordt bekritiseerd omdat het bepaalde fouten in zich had, waardoor het uiteindelijk ook aan zichzelf te gronde is gegaan. Zo wordt het communisme vaak verweten dat het niet efficiënt werkt, aangezien iedereen toch evenveel krijgt en mensen dus niet gemotiveerd worden om echt hun best te doen. Daardoor daalt dan de productie en daarmee ook de te verdelen goederen, waardoor er een tekort ontstaat. De voormalige Soviet-Unie bijvoorbeeld slaagde er wel in zich te gedragen als een supermacht maar de gemiddelde levensstandaard van haar bevolking lag toch een pak lager dan die in de Westerse landen, ook al was de rijkdom dan wel gelijker verdeeld (er was bijvoorbeeld binnen het communistische Oostblok een totale tewerkstelling, wat betekent dat iedereen een job had en daarmee ook een inkomen).

Verder is gebleken dat het communisme het slechte in mensen naar boven haalt, wat vooral te zien is aan leiders die bereid waren tot machtsmisbruik en zo misdaden tegen de menselijkheid begingen. Schendingen van mensen hun privicy, strafkampen en andere misdaden behoorden tot de orde van de dag.

Vergelijking met het kapitalisme

Gelden dergelijke zaken echter ook niet voor het kapitalisme? Gedeeltelijk, zou ik zeggen. Een economisch systeem waarin 1/7de van de populatie een belangrijke economische basisbehoefte zoals voeding niet kan vervullen, lijkt me toch een teken dat de efficiëntie niet optimaal is. Misschien niet als het doel is om de winst van bepaalde individuen te maximaliseren (in geld dan) en iedereen toe te staan dat zelf ook te proberen… Maar als je dit meet met een menselijke maat, hoeveel beter is dan deze situatie als je dat vergelijkt met de hongersnoden die Stalin heeft veroorzaakt?

Ik denk dat onze blik vernauwd wordt door het feit dat in de westerse landen de mensen het nog redelijk goed hebben. Die landen zijn ook trots op het kapitalisme en zien de vrije markt als een belangrijk ideaal (cfr. de Europese Unie die er op toeziet of de vrije markt wel voldoende gerealiseerd wordt en die bijvoorbeeld monopolistische markten probeert tegen te gaan). Maar het feit dat de economie nu wereldwijd is geworden maakt ook dat we onze blik dienen te verwijden: de problemen van hongersnood in de wereld nu zijn net zo intern aan de huidige kapitalistische economie als de problemen van hongersnood in de voormalige Soviet-Unie intern waren aan de communistische manier van productie en handeldrijven. Het gaat niet op te zeggen: wij zijn toch welvarend, dus het werkt! Als het maar voor 6/7de van de wereldbevolking echt werkt (en dan schat ik het wel héél positief in! – er zijn nog andere problemen), dan kan je niet zeggen dat het bevredigend werkt. Niet als je vind dat iedereen recht heeft op een vervullend leven.

Efficiënt is het kapitalisme dus eigenlijk toch ook niet echt; waarbij ik eigenlijk zeg omdat we met zijn allen wel ergens lijken te denken dat dit wel zo is. Het kapitalisme is echter efficiënt in de maximalisatie van de winst, in geld – echter niet in het voeden van alle monden. En dat denk ik al helemaal niet meer na het zien van deze reportage…

Het kapitalisme lijkt wel het beste in mensen (en leiders) naar boven te halen. Min of meer dan, afgezien in ieder geval van de corruptie in het Europees parlement, hoewel, het moet gezegd, corruptie die in de communistische staten nog weliger tierde. In Europa wordt er wel wat aan gedaan.

Wat ook hoopvol stemt is dat de echt succesvolle ‘kapitalisten’ zoals een Bill Gates, of een Andrew Carnegie, (en de lijst stopt daar niet) uiteindelijk het toch heel goed lijken te menen met hun minder bedeelde medemensen. Zij geven hun geld weg. Ik denk dat dit een bewijs is van het feit dat mijn belang uiteindelijk jouw belang is (uiteraard nadat ik eerst mijn belang heb gediend, haha) en dat elke ook maar een beetje sensitieve mens uiteindelijk zal voelen dat het voor hem/haar een behoefte is als water en brood dat niet alleen wijzelf als ‘individu’ gelukkig zijn, maar dat iedereen dat uiteindelijk is. Nu kan geld geen geluk kopen en al helemaal niet het geluk van een ander, wat ook de reden is waarom de inspanningen van een Bill Gates misschien als ‘paternalistisch’ omschreven moeten worden: hij beslist wel nog altijd wat hij met zijn geld doet, hoe en aan wie en waarvoor hij het uitgeeft. Maar tegelijk geeft dit de mensen die er van profiteren ook wel kansen om zelf een succesvol leven op te bouwen…

Een belangrijke bedenking

Dit leidt er toe dat het kapitalisme misschien niet volmaakt is (dat is het zeker niet), maar het biedt wel een uitweg naar een volmaaktere samenleving. Voor je mij beschuldigt van utopisme: ik bedoel daarmee een samenleving waarin de economie al haar leden dient, en niet enkel degenen die het meest succesvol in staat zijn bezit op te bouwen. Daarbij wil ik ook graag de volgende bedenking ontvouwen.

Een leuk bijeffect van het bezitten van veel geld (een kapitaal) is dat dit in ons huidige systeem op zich al een inkomen, ander geld dan het basisbedrag, opbrengt. We weten allemaal dat mensen met een grote spaarpot niet meer voor geld hoeven te werken. En dat overigens niet omdat ze die spaarpot zelf opsouperen. Maar nee, ze leven van de rente! Het zijn rentenieren… 

Dus kapitaal is een belangrijke factor voor het genereren van welvaart! En omdat dit zo is kunnen mensen die over kapitaal beschikken rustig leven, zonder zelf extra concrete welvaart – met hun blote handen of hersens – te moeten genereren. Ze worden, zoals de volksmond zegt, slapend rijk.

Dus dat is de kracht van kapitaal! Maar wat is kapitaal echt? Want laat ons wel wezen, geld is misschien een essentieel instrument om de economie soepel te doen draaien, maar het is zelf op zich geen waarde. Het is al vaker gezegd – in den beginne door enkele bijna uitgestorven indianen: geld kun je niet eten, niet drinken, je kunt er niet in wonen, er op slapen, er mee rijden, etc. Maar pas als de laatste vis gevangen is en de laatste boom is omgehakt zullen we ontdekken dat je geld inderdaad niet kan inademen of kan eten. Je kunt er dan wel weer je gat mee afvegen, maar enfin, daar is het dan wel weer te waardevol voor zeker?!

Dus allez, geld is op zich niets. Maar wat is het dan wel? Het vertegenwoordigt in ieder geval waarde. En dat betekent: iemand die beschikt over geld, bij voorkeur grote sommen (dat is kapitaal) krijgt toegang tot grondstoffen, technologie en… zelfs, menselijke arbeid. En omdat elk bedrijf al deze dingen nodig heeft om te kunnen draaien en van start te kunnen gaan, is geld zo belangrijk. Het is een soort sleutel, een pasmunt inderdaad, die de deur opent naar… nee, niet de grotten van Ali Baba, maar wel iets nog veel waardevoller: Onze aarde.

Onze aarde

Ik zeg met opzet onze aarde, omdat ik denk dat dit ook zo is. Wij worden allemaal naakt geboren. En als we sterven nemen we niets van deze aarde naar het eventuele hiernamaals mee. Dus wat geeft dan de ene mens méér recht dan de andere, aanspraak te kunnen maken op de bronnen van de aarde: kopermijnen, waterbronnen, zonlicht, lucht, etc? De aarde is ons kapitaal!

Het is ons kapitaal. Het is ons geboorterecht. Daarentegen gaat het in onze huidige kapitalistische economie (die is ook van ons, ja. En daarom kunnen we ze misschien ook veranderen) al van bij het prille begin meteen al fout: we gaan er niet van uit dat de aarde van ons allemaal is. Nee, we gedragen ons veel dommer en zeggen vol overtuiging, tegen ons eigen hart in: het is de eerste vinder die recht heeft op de gevonden bronnen in de aarde! Met andere woorden: als ik morgen een kopermijn vind ergens in een nog onontdekt continent (jaja, jullie hebben allemaal slecht gekeken hoor! ) dan is die bron en alles wat ze te bieden heeft van mij en mag ik ze verkopen voor – kapitaal! We hebben toegestaan dat bij elke waardevolle bron die de aarde te bieden heeft een wachtertje heeft plaatsgenomen en in plaats van dit wachtertje de opdracht te geven er voor te zorgen dat die bron duurzaam beheerd wordt en dus grotendeels intact blijft, knikken we religieus en roepen we schijnheilig dat het toch dit wachtertje zijn volste recht is, deze bron zo uit te buiten dat zijn/haar (meestal een hij, wees maar gerust hoor) persoonlijke winst daardoor het sterkste groeit. Winst, uitgedrukt in geld dan…

De ondernemer als exploitant

Het is niet voor niets dat ondernemers vooral goede exploitanten moeten zijn om succesvol te kunnen worden in een kapitalistische economie: niet alleen exploitanten van natuurlijke bronnen, maar ook van persoonlijke bronnen zoals de verlangens, de dromen, de arbeid, de intelligentie, ja zelfs de creativiteit van mensen en dus niet alleen maar van kopermijnen en af en toe eens een regenwoudje of onze, eindige, oliebronnen (tiens, stopt dat soms ooit?!).

Dat is niet de ondernemer zijn fout, aangezien die daar ook min of meer toe gedwongen wordt, wil zijn onderneming kunnen overleven en aangezien er ook voldoende wanhopige mensen zijn, bereid om voor een weinig geld voor hem te werken. Dit drijft de ondernemer er toe, naast zijn winstbejag, zijn onderneming draaiende te houden op kap van de natuur en van zijn medemensen. Steeds meer en meer echter worden we er ons met zijn allen van bewust dat niet het geld ons ware kapitaal is, maar de aarde samen met al onze persoonlijke hulpbronnen. En iedereen weet dat een goede kapitalist iemand is die zijn kapitaal goed investeert/spaart en voor de rest van de rente leeft. Zou hij/zij het kapitaal beginnen op te eten, dan zou hij vroeg of laat even arm eindigen als de sukkelaars die wel moeten gaan werken voor hun geld, of misschien wel nog armer, want hij zou, na jaren van niet werken, misschien nauwelijks nog in staat zijn om te werken… (Wat niet betekent dat een kapitalist/rentenier niets nuttig kan doen.)

Het verhaaltje van de notenboom

Maar als de aarde ons kapitaal is, hoe zit het dan daarmee? Ten eerste: van wie is dit kapitaal dan? Wie is de rechtmatige eigenaar? En ten tweede: Hoe dient het beheerd te worden? Wat kunnen we doen om dit kapitaal in stand te houden, zodat het mogelijk wordt van de ‘rente’ te leven? Op die tweede vraag kan het antwoord makkelijk gegeven worden. Net zoals het de rentenier zijn eerste zorg is om het kapitaal dat hij heeft verzameld intact te houden, zo dient het ook de eerste zorg te zijn van de ‘beheerders’ van de aarde, dat die aarde zelf intact blijft en dat wij van de rente gaan leven. Duurzaam beleid is dus de oplossing. Wat weliswaar makkelijker gezegd is dan gedaan, maar toch mogelijk!

Een verhaaltje. Afgelopen herfst heb ik heel veel noten geraapt. En de gedachte kwam toen bij mij op: ‘Een notenboom betaalt een beter dividend dan geld op de bank! Elk jaar levert deze notenboom de bezitter er van noten! Die noten blijven maar komen, zeker eenmaal de boom volwassen is en zo lang hij niet sterft. Daarvoor dient de beheerder van de notenboom de boom slechts minimaal te verzorgen (aan de meeste notenbomen is niet zo veel werk). Notenbomen bieden een passief inkomen avant la lettre. En toch wordt een notenboom niet zo gewaardeerd als een aandeel op de bank en het dividend dat het betaalt. De notenboom waar ik noten ging rapen stond in het wild, en er was niemand die de moeite nam om hem te bewaken/beheren. Bij een andere notenboom, die wel van iemand was, mocht ik zomaar gratis een grote zak noten vullen. Stel je voor dat ik Euro’s had gevraagd van de dividenden uit de aandelen die deze mensen misschien hebben! Men zou niet zo welwillend zijn geweest denk ik. Toch was ik blijer met deze noten dan met het equivalente geld. Ik weet hoe duur noten verkocht worden op de markt, door mensen met Eurotekentjes in hun ogen… Gratis noten zijn voor mij bovendien een echte waarde (ze zijn gezond en ik eet ze graag), geld daarentegen representeert die waarde alleen maar – ik bezit liever een notenboom dan een aandeel: dat is gemeend: als ik geld zou hebben ik zou het investeren in een notenboom!

Economie: de kunst van het duurzame investeren

Mijn conclusie is: het is helemaal zo gek nog niet de aarde (en andere bronnen) te zien als ons ware kapitaal en er vervolgens naar te streven een economie op te bouwen waarin dit kapitaal met uiterste zorg wordt beheerd (conservatief bijna), zodat de gehele mensheid uiteindelijk kan leven van de rente – het dividend. Verorberen we meer dan dat, zoals nu gebeurt, dan zitten we straks met zijn allen zonder kapitaal – nadat er eerst een pijnlijke afvalkoers is gehouden uiteraard waarin eerst de zwakkeren, en langzaamaan vervolgens ook de rijkeren één voor één uit het aardse spel van het leven worden gekegeld – de mens blijft, ondanks alles toch een homo economicus, right? Wie uiteindelijk overblijft, de laatste mens, die mag met zijn lantarentje tenslotte rondkijken of er nog iets van waarde overblijft (arme wraak).

Houden we ons daarentegen aan deze code van duurzaamheid dan kunnen we al onze kennis, creativiteit en verlangens botvieren op het proces een redelijke winst te genereren: de kunst is lang, het leven kort en aan de beperkingen kent men de meester! Het is namelijk zo dat de aarde (de natuur, ook de menselijke natuur) vruchten te bieden heeft en dat een juist beheer die vruchten jaar na jaar, cyclus na cyclus, kan garanderen. Als onze grondstoffen dan het kapitaal zijn en de menselijke arbeid (fysiek zowel als emotioneel en intellectueel, …) dat kapitaal voor ons kan doen werken, net zoals het planten en verzorgen van een notenboom uiteindelijk de natuur voor ons doet werken en noten genereert, dan worden we inderdaad mensen die de aarde enkel dienen te beheren en ondertussen het kapitaal van deze aarde voor zich kunnen laten werken; ondertussen genietend en met voldoende tijd ook om onszelf te realiseren – los van de economische druk (de zogenaamde rat-race die we nu kennen)…

De rechtmatige eigenaar

Dan ook de eerste vraag: als de aarde (en alle andere bronnen) het ware kapitaal zijn, wie is dan de rechtmatige bezitter ervan?

We worden allemaal naakt geboren en kunnen niets meenemen als we sterven en daarom denk ik dat niemand op deze aarde meer recht heeft om aanspraak te maken op het bezit er van dan de andere. Daarom denk ik dat elke persoon die op de aarde vertoeft en leeft, een gelijk deel van het kapitaal bezit dat deze aarde (en bij uitbreiding ook andere bronnen) is. Met andere woorden: 1/7miljardste van die kopermijn is van mij! 1/7miljardste van al het water dat er op de aarde is, is van mij! Net zoals mijn lichaam van mij is, 1/7miljardste van de lucht, etc.

Als we dan de economie in zijn geheel als één groot bedrijf zien, dat gebruik maakt van de grondstoffen die de aarde te bieden heeft, dan betekent dit dat 1/7miljardste van het beginkapitaal van deze onderneming door mij aan deze onderneming als startkapitaal is uitgeleend! Ok, bedrijven mogen dit startkapitaal in mijn plaats gebruiken (ik sta het af, leen het uit, ben hier de geldschieter, de ‘aandeelhouder’), maar dan wil ik in ruil ook wel 1/7miljardste van de winst die deze bedrijven op basis daarvan genereren. Met andere woorden: ik ben mede-eigenaar van het startkapitaal van de economie en heb dus recht op een bepaalde compensatie. Zonder dat ik daar iets voor moet doen. Zonder dat ik daar voor werk. Eenvoudig omdat ik kapitaal ter beschikking stel, net zoals ook een investeerder rente verdient op het geld dat hij uitleent als startkapitaal voor een bedrijf, of een dividend ontvangt als compensatie voor het feit dat hij het risico heeft genomen om zijn geld in het bedrijf te investeren.

Het verschil tussen waarde en potentie

Let wel, het gaat er dus niet om dat ik, zoals het communisme zegt, 1/7miljardste van alle gegenereerde economische waarde bezit. Economische waarde ontstaat namelijk pas als mensen hun energie, inzet, verstand en andere kwaliteiten verenigen met beschikbare grondstoffen van de aarde op een productieve manier, dus zo dat anderen of zijzelf er iets waardevols bij winnen. Het lijkt me daarbij logisch en fair dat mensen die meer tot dat proces bijdragen dan anderen, daarvoor ook overeenkomstig beloond worden. Maar een basis van leven op deze planeet moet voor iedereen gecreëerd worden, gewoon omdat iedereen een deel van de beschikbare grondstoffen bezit, ook als die door anderen worden gebruikt om – op een duurzame manier dus – waarde te genereren. Het is per slot van rekening namelijk toch ook zo dat degene die meer produceert doorgaans ook meer verbruikt en anders dan dat nu de verhandelaars van grondstoffen – de wachtertjes – alle compensatie daarvoor ontvangen, is het toch logisch dat dit geld zou gaan naar de gehele populatie – ook de hongerende mensen in Zwart-Afrika.

De idee van het basisinkomen

Dat is zowat de basisidee. Een mogelijke (en misschien wel de meest voor de hand liggende)  uitdrukking van deze basisidee is de distributie over alle mensen van een onvoorwaardelijk basisinkomen dat mensen in staat stelt tenminste op een menselijke manier te overleven (men zou hiervoor bijvoorbeeld de mensenrechten kunnen nemen als ijkpunt – zonder dat men evenwel verplicht dat individuen hun geld ook aan bepaalde waarden spenderen, dat dient hun eigen keuze te blijven – het gaat niet om de uitbetaling van een basisloon in natura!). Maar wat dit creëert is dat niemand meer uit de boot van het leven – en daarmee van de aarde – valt omdat men niet eens een inkomen van meer dan 1,25 dollar te besteden heeft. Het gaat er dus om een basislijn van gelijkheid te creëren, gebaseerd op ons natuurlijk recht op een deel van de bronnen van de aarde.

Die bronnen op zich zijn niet eetbaar, drinkbaar, draagbaar, bewoonbaar, etc. Natuurlijke bronnen worden voor ons mensen namelijk pas concreet waardevol in conjunctie met een inspanning van onze kant: zelfs de spreekwoordelijke kersen die laaghangen moeten we ook nog wel plukken willen we die ons uiteindelijk eigen kunnen maken en zo onze behoefte vervullen (bovendien hangen de meeste kersen niet laag, dus je moet ook nog eens leren klimmen!). Maar net zoals de rentenier zit op zijn basiskapitaal en recht heeft op de opbrengst ervan (het rendement, in banktermen), heeft ieder van ons recht op een gelijk deel van het potentieel van de aarde, dat tot leven gewekt wordt door arbeid, maar dat er wel is, onafhankelijk van de toegewijde vinder die het als eerste gevonden heeft – en daar natuurlijk voor beloond moet worden, maar niet met het bezit van de gehele bron! Dat is waanzin.

Het basisinkomen hoeft dus niet alleen gezien te worden als een uitdrukking van onze menselijke waardigheid (de mensenrechten), maar heeft mijns inziens ook een heel logische grondslag eens je inziet dat niemand echt méér recht heeft op bepaalde bronnen dan de ander, en dat we, wat deze beschikbare bronnen betreft, dit recht dus dienen te verdelen om alle mensen die aanwezig zijn – en ja, dat gaat over de generaties heen…

Geld als motivatie

Het voordeel van dit systeem is dat iedereen er op een menselijke manier in kan leven, maar dat competitie en beloning naar inzet, slimmigheid en andere kwaliteiten er een deel van blijft – uiteraard zo lang de business een duurzaam gebruik maakt van grondstoffen (een richting die we sowieso toch uit moeten). Hoewel men in deze economie dus niet meer moet werken om op een menselijke manier te kunnen overleven/leven, zullen veel mensen dat toch doen omdat ze zo méér kunnen verdienen!

Mij maakt het niet uit dat er rijke mensen zijn en minder rijke mensen. Uiteindelijk: geluk kun je niet kopen en mensen die meer willen moeten die kans kunnen krijgen. Maar wat mij tegen de borst stuit is dat in het huidige systeem ook onmenselijke armoede tot de mogelijkheden behoort en dat, met alle respect, zelfs een Bill Gates met al zijn miljarden dit niet lijkt te kunnen oplossen. Een basisinkomen kan dit daarentegen wel en is bovendien niet paternalistisch, zoals de schenkingen van gevoelige rijken dat onvermijdelijk wél zijn en ook niet voorwaardelijk, zoals het sociale vangnet waar mensen in de huidige sociaal-democratieën tegenwoordig op kunnen terugvallen. Die twee hoeven niet meer als we erkennen dat iedereen economische rechten heeft in deze wereld, die voortvloeien uit ons gezamenlijke bezit van de aarde, ons belangrijkste kapitaal.

Een opstapje om dit ook echt zo te voelen kan daarbij de realisatie zijn dat mijn geluk uiteindelijk jouw geluk is, waardoor het instellen van een rechtvaardige economie naar aloude kapitalistische traditie ook gezien kan worden als een vergroting van mijn winst. Dit is nochtans géén communisme, omdat in het communisme alles collectief bezit is. In het hier voorgestelde systeem is er geen collectief bezit van geproduceerde goederen, maar is er enkel een basislijn van gedeeld bezit waarboven het economische spel van vraag en aanbod zijn gang moet blijven gaan om de efficiëntie en de persoonlijke ambitie en vrijheid van mensen te vrijwaren. Het gaat er alleen om, in de structuur in te bouwen, dat armoede door sociale factoren niet meer mogelijk is. Tussen rijkdom en net kunnen leven als mens is echter een hele kloof die de ondernemer altijd wakker zal houden en dat blijft ook, zelfs met een wereldwijd basisinkomen.

Daarbij dient dit basisinkomen hoog genoeg te zijn om als mens te kunnen leven. Mensen die niet zo materialistisch zijn, of mensen die even een pauze willen, etc. kunnen hiervan leven. En dit niet omdat het sukkelaars zijn. Maar omdat we allemaal mensen zijn met gelijke rechten op de bronnen van de aarde: ons echte kapitaal!

Deze gedachte moet natuurlijk nog verder in detail bekeken worden. Of het mogelijk is, en hoe! In ons land is er zelfs een politieke partij die het onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen verdedigt! Het lijkt mij een interessante piste naar een mondiale samenleving waarin het bevrijdende morgenrood meer kan gaan doen dan enkel gloren… 

Een laatste bedenking…

Er is iets in de religie wat mij altijd heeft aangesproken, naast andere zaken die me tegenwoordig bij de religie jammer genoeg een beetje weghouden. En dat is het besef dat wij mensen voor de vervulling van onze behoeften, noden, verlangens niet alleen zelf iets genereren, maar ook iets *krijgen*. De dankbaarheid in de religie voor het leven moet niet schijnheilig worden (het komt ook weer niet als manna uit de hemel vallen hé en we moeten onze menselijke waardigheid er niet voor opofferen), maar er is een kern van waarheid in de erkenning dat wij mensen wat we consumeren werkelijk van de aarde, of van God (in een bredere zin misschien), ontvangen. Heidegger stelde een filosofische basisvraag als volgt: ‘Waarom is er iets en niet veeleer niets?’ Daarin zit de vaststelling dat er dus wel degelijk iets is, maar tegelijk ook dat dit heel veel verwondering wekt. En aangezien het zijn van de dingen ons aangaat lijkt het me daarom ook juist van de religie dat een gevoel van dankbaarheid hier kan ontstaan.

Het neo-liberalisme, dat een rush op de grondstoffen van de aarde aanmoedigt in naam van het verdienen van geld – dat is het genereren van persoonlijke economische waarde zonder rekening te houden met de gevolgen voor anderen – staat haaks op deze waarde van een gevoel van dankbaarheid. Het claimt dat alles waar de mens zijn ‘arbeid’ mee vermengt, rechtmatig van hem is. Men vergeet echter dat die arbeid vermengd wordt met iets, en dat dit iets net zo goed van mij als van jou is.

De religie schat naar mijn aanvoelen juist in dat wat wij als mensen ook doen, de resultaten nooit helemaal onze eigen verdienste zijn, omdat ze uitgaan van een ongekende x, een soort van potentie aan energie en meer concreet aan grondstoffen die misschien niet onderscheiden mag worden van onze eigen prestaties, maar die daar wel een kader toe biedt. Deze potentie, deze mogelijkheid tot welvaart en vrijheid verdient respect en niet de uitbuiting onder de vlag van ‘het recht tot winstmaximalisatie’ dat we nu kennen… Het zal nog een lange weg zijn naar vrijheid en welvaart voor iedereen, maar het lijkt me leuk hier aan te werken omdat het uiteindelijk veel fijner is in een samenleving te leven waarin iedereen zich vrij kan ontwikkelen, dan in een samenleving die is blijven steken in de ideeën van de 19de en de 20ste eeuw…

Wat denk jij? Ben jij ook iemand die het ‘beheer’ heeft over 1/7miljardste van de aardse grondstoffen? Laat het mij en iedereen weten en reageer in de comments… Alvast bedankt! Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Meeting over het basisinkomen in Brussel
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I
• De naïviteit van een fysicus

Dat lees ik op de website www.detijdloopt.be over de millenniumdoelstellingen. Dit betekent dat nog altijd ongeveer 1/6de van de mensen op aarde in extreme armoede leven.

Een persoon in extreme armoede heeft minder dan 1,25 dollar te besteden per dag. Dat is duidelijk niet voldoende om de basisnoden te vervullen die iedere mens om op aarde te kunnen leven heeft.

Toch is er iets vreemds aan de hand. De grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zijn ruim toereikend om de behoeften van alle mensen te vervullen. Nu is het wel zo dat de mensen wat moeten doen om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo om te vormen dat die ook echt voor consumptie in aanmerking komen… Daarom is er de economie!

Waarom economie?

Zoals ik het zie heeft het economische leven twee belangrijke taken. De ene is om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo aan te pakken dat bruikbare producten worden geproduceerd. Aarde op zich is niet eetbaar. Zaad op zich wel, maar is niet voldoende voorhanden. De landbouwer, die zaad opkweekt en de wetenschapper, die het zaad veredelt zodat er voldoende eetbare levensmiddelen groeien voor de mens, leveren een creatieve en productieve bijdrage aan de economie. Want ze zorgen er voor dat bepaalde verlangens van mensen ingevuld worden. Dit geldt voor elke sector en er is een immense creativiteit, innovatie, durf en volharding nodig geweest om hier betekenisvolle resultaten te bereiken.

En die zijn bereikt! Als ik nu de technologie, de wijsheid, het inzicht en de durf zie waartoe mensen vandaag de dag collectief gekomen zijn, dan kan ik me niet van de indruk ontdoen dat we op dit moment in staat zijn op onze sokken voldoende goederen en diensten te scheppen om alle verlangens van alle mensen te vervullen.

Toch gebeurt dit niet. Zou dit wel gebeuren, dan zouden er op deze mooie, wondervolle planeet aarde geen arme mensen meer leven…

Een tweede taak van het economische leven is namelijk om de gecreëerde goederen zo te verdelen dat alle mensen daardoor in staat zijn in de eerste plaats hun basisnoden te voldoen en in de tweede plaats natuurlijk al hun verlangens. Dit moet bovendien zo gebeuren dat daarbij de vervulling van de verlangens van de ene persoon (of groep van mensen) niet de vervulling van de verlangens van de andere persoon (of groep van mensen) verhindert. Vervuiling bijvoorbeeld hindert in de meeste gevallen wel degelijk andere mensen. Een economische activiteit die vervuiling produceert is daarom in strijd met deze regel dat de vervulling van iemands verlangens nooit ten koste van anderen mag gaan.

Deze tweede opdracht is een moeilijke, zo moeilijk, dat we er met zijn allen op dit moment nog niet in geslaagd zijn deze verdeling van goederen en diensten op een bevredigende manier te realiseren. Toch zijn er heel veel mensen die dit verlangen. Ook ik verlang dit hevig! Als we er in geslaagd zijn, technologieën te ontwikkelen, wijsheid te cultiveren, creativiteit aan te moedigen en ondernemingszin te waarderen, waarom zijn we er dan tot nu toe nog niet in geslaagd ook een verdeling te realiseren die inhoudt dat elke mens hier op aarde zijn volle potentieel kan realiseren?

Optimisme!

Zelf ben ik hierover optimistisch. Als we al deze eerdere uitdagingen met succes hebben kunnen aanpakken, dan moet het ook mogelijk zijn deze te realiseren. Het gaat namelijk over veel meer dan enkel de mensen die vandaag de dag in fysieke armoede leven, doordat ze niet hun basisnoden kunnen vervullen. Veel meer mensen leven vandaag in geestelijke armoede doordat ze niet het werk doen dat ze graag doen of, met andere woorden, de rijkdom waar ze over beschikken niet verdienen op een manier die met hun diepste interesses in overeenstemming is, maar op een manier die nu eenmaal lijkt te werken… Ook ik ben op dit moment in die positie…

Dit betekent echter ook dat de groep onvervulde mensen op de wereld op dit moment veel groter is dan enkel de groep van mensen die ook hun fysieke basisnoden niet kunnen voldoen. En dat is een kracht! Want als er één voordeel is van ontevredenheid dan is het wel de motiverende kracht die er van uit gaat, dingen te veranderen!

Oorzaken van armoede

Er zijn twee visies op de oorzaak van armoede. De ene zegt dat de oorzaak van armoede in de omstandigheden ligt. Dit betekent dat armoede het gevolg is van zaken die buiten de controle liggen van de individuele persoon, waardoor die er dus ook zelf niet aan kan doen, in erbarmelijke omstandigheden te leven. Een kind in hartje Afrika, dat ondervoed is en nooit de kans heeft gehad iets te leren (als het daar fysiek al toe in staat was) kan niet anders dan arm zijn, tenzij er van buitenaf wordt ingegrepen. De situatie is zo mensonvriendelijk, dat dit kind uit zichzelf, hoe hard het misschien ook wil, niet zal slagen in het verlangen een rijk leven te leiden hier op aarde.

De andere visie op armoede zegt dat de oorzaak van armoede ligt in de arme persoon zelf. Door in termen van gebrek, tekort, onvermogen te denken over zichzelf en de omgeving, creëert de mens als het ware zijn eigen erbarmelijke omstandigheden. Deze visie zegt dat veranderen van denkpatroon uiteindelijk tot rijkdom (dat wil zeggen: de vervulling van je diepste verlangens, je droom) zal leiden en aangezien de enige persoon die invloed kan hebben op mijn denken ikzelf ben, ben ik ook zelf verantwoordelijk voor alles wat mij overkomt, in het bijzonder de vervulling van mijn noden en verlangens. De eerste stap om tot vervulling te komen van mijn verlangens houdt dan in 100% verantwoordelijkheid te nemen voor wat mij overkomt; voor alles dus, en niemand of niets anders nog verantwoordelijk te stellen door hem of ‘het’ de schuld te geven of als excuus te gebruiken voor een onvervuld leven.

Strijd tussen de visie’s

Deze twee visies bestrijden elkaar soms. Visie twee verwijt dan visie één dat ze de omgeving als schuldige aanwijst voor de armoede van een persoon. Met name het rijke Westen/Noorden is dan schuldig aan de uitbuiting van het arme Zuiden en moet dus zoveel mogelijk doneren om ook de armere regio’s er bovenop te helpen.

Aan de andere kant verwijt visie één vaak visie twee dat ze op egoïstische wijze enkel aan zichzelf denkt en bovendien vaak op een onrealistische manier redeneert: als alle mensen op aarde de ‘westerse’ levensstandaard zouden bereiken, dan zou de aarde onder het gewicht daarvan bezwijken en zou de mensheid uiteindelijk zichzelf uitroeien… Het gaat er niet om dat ieder voor zich rijkdom realiseert (in het geloof dat de aarde – of het universum – oneindig veel te bieden heeft), maar wel dat we met ons allen een leefbare planeet scheppen voor iedereen.

Ik denk dat het heel begrijpelijk is dat deze twee visies elkaar op deze manier bestrijden. Toch denk ik dat dit niet per se nodig is, omdat ze allebei ook een kernwaarheid bevatten die niet in strijd is met de ander.

Overeenstemming van beide visie’s

De kern van wat visie één volgens mij wil zeggen is dat samenwerking en een zekere vorm van broederlijkheid noodzakelijk zijn om tot een gezonde economie te komen. Samenwerking is noodzakelijk omdat elke mens andere vaardigheden en talenten bezit en geen enkele mens zelf alle talenten bezit nodig om zich een rijk leven te scheppen. Samenwerking is dus noodzakelijk. Als ik én mijn eigen schoenen zou moeten maken, én mijn eigen voeding zou moeten kweken, én mijn eigen huis zou moeten bouwen, én zelf de muziek scheppen die ik graag wil beluisteren, én, … dan zou ik niet echt een heel rijk leven kunnen leiden. Dat is namelijk pas nodig als ik bereid ben het resultaat van mijn sterke kanten en talenten met anderen te delen en daarbij bereid ben met anderen samen te werken. Het is die samenwerking die uiteindelijk rijkdom creëert. Alleen kan een mens nu eenmaal niet veel bereiken (het kan zijn dat bepaalde activiteiten beter alleen gedaan kunnen worden, maar dan nog moeten die in het geheel ingepast worden om echte rijkdom te creëren).

Dan de broederlijkheid. Die houdt in dat de leden van een gemeenschap ergens begrijpen dat een mens niet altijd op de toppen van zijn kunnen kan leven. Er zijn periodes in het leven van iedereen, zoals ziekte, liefdesverdriet, depressie, handicap, etc. die maken dat het heel moeilijk wordt om productief actief te zijn. Als mensen elkaar dan toch helpen, ook al kan de persoon in zo een periode op dat moment niets terug doen, dan beschouw ik dat als een vorm van broederlijkheid. Een systeem dat mensen enkel voorwaardelijk ondersteunt in tijden dat ze het moeilijk hebben en niet in staat zijn de resultaten van hun talenten en sterke kanten met anderen te delen, bijvoorbeeld door te eisen dat ze dan later iets zullen terugdoen of door te eisen dat ze er voor betalen met geld dat deze mensen in het verleden zich hebben verworven, is minder broederlijk. Hoe minder voorwaarden er zijn om te kunnen delen in de rijkdom van de markt, des te broederlijker is de gemeenschap waar deze markt gecreëerd wordt.

Een mooi natuurlijk voorbeeld waar broederlijkheid speelt is de economische relatie tussen de generaties. Oudere mensen kunnen niet meer op de toppen van hun kunnen presteren en worden dan economisch onderhouden door de jongeren. Iets gelijkaardig is ook voor kinderen het geval, die de kans krijgen zich te ontwikkelen zonder dat ze daarbij verplicht (mogen) worden bij te dragen aan de markt. Merk daarbij ook op hoe tegenwoordig in ons land bijvoorbeeld de zorg voor ouderen veel voorwaardelijker is dan die voor kinderen en jongeren. Oudere mensen ontvangen pensioen al naar gelang ze in het verleden hebben bijgedragen aan de markt. Hoe langer iemand gewerkt heeft bijvoorbeeld, des te meer pensioen. Voor kinderen is dit anders: hoewel het soms in de realiteit anders is, hebben ouders (en de maatschappij) in principe niet het recht, iets voor hun zorgen van de kinderen terug te verwachten. Onafhankelijk van wat een kind later zal ‘worden’, heeft elk kind recht op de zorgen die het nodig heeft om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. De idee is dat je kinderen onvoorwaardelijk moet steunen/liefhebben.

Dan visie twee. De kern van deze visie, zoals ik die zie, is even belangrijk en eveneens heel erg diep: uiteindelijk is het zo dat enkel de individuele mens zelf voor zich het geluk kan realiseren. Echt geluk kan namelijk niet van buitenaf gegeven worden. Dat zit in de menselijke natuur! De mens wil zelf de initiator zijn van zijn geluk enn om dat te kunnen zijn is niets dat van buitenaf kan komen voldoende. De zelfwaardering, die betekent dat men zelf de eigen noden en verlangens juist heeft ingeschat en zelf de initiator is geweest van de vervulling daarvan, is onbetaalbaar. Geluk is iets dat ik per definitie zelf moet presteren. Niemand anders en geen enkele omstandigheid kan daarom ook verantwoordelijk gesteld worden voor mijn geluk.

De wereld – en als deel daarvan de economische markt – biedt een enorme waaier van diensten en producten aan waar de mens zich toe kan wenden om zijn verlangens te vervullen. Hoe een persoon zelf deelneemt aan deze wereld/markt, is uiteindelijk een zaak van deze persoon zelf. Dit geldt zowel wanneer het gaat om het aankopen en consumeren van goederen en diensten, als wanneer het er om gaat zelf een bepaalde bijdrage te leveren aan de wereld/markt en zo het beschikbare aanbod te vergroten.

Dit betekent ook dat elke verplichting (bijvoorbeeld van staatswege), waaronder óók de verplichting om anderen te helpen, een inbreuk is op deze kern omdat nu het individu niet meer vrij is te handelen volgens de eigen verlangens en het eigen inzicht. Deze vrijheid om aan de wereld/markt deel te hebben zoals men dat zelf wil wordt niet erkend in gecentraliseerde economieën. Die gaan/gingen er namelijk van uit dat de noden/verlangens van een individu vastgesteld kunnen worden door een centraal planbureau en bovendien dat elke mens dezelfde noden/verlangens heeft. Dat elke mens om te overleven moet eten betekent echter niet dat alle mensen op hetzelfde tijdstip honger hebben, nood hebben aan hetzelfde voedsel en dit in even grote porties! Precies deze ‘details’, deze ‘kleine’ verschillen tussen de noden/verlangens van mensen maken dat elke mens zelf de keuze moet hebben om een geslaagd leven te kunnen leiden. Dit betekent niet dat mensen zich niet kunnen laten bijstaan door anderen bij het voorbereiden van hun keuze. Uiteindelijk moeten we echter onze keuzes zelf maken, dat is de enige weg naar geluk.

Een concreet voorbeeld kan illustreren hoe deze twee visies samenwerken. Zonder mijn ouders zou ik nu niet meer in leven zijn. Beter nog: ik zou niet eens geboren zijn! Wat mijn ouders voor mij gedaan hebben was voor mij dus levensnoodzakelijk. Toch zijn het niet mijn ouders, die mij gelukkig kunnen maken. Dat kan alleen ikzelf!

Dat ik initiatief moet nemen om tot mijn eigen geluk te komen, dat ik zelf degene moet zijn die initiatief neemt en zegt: ‘Ik wil/verlang dit!’ betekent niet dat ik zonder de liefde van mijn ouders gekund zou hebben om uiteindelijk in een positie te komen van waaruit ik mijn eigen geluk kan gaan scheppen.

Iets gelijkaardigs geldt voor de grotere wereld: als ik naar de kapper ga en hem vraag of hij mijn haar zo en zo wil knippen, neem ik zelf het initiatief. Ik máák dan mijn eigen geluk. Alleen ik namelijk weet hoe ik mijn haar precies wil, dat kan de kapper niet in mijn plaats beslissen! Toch betekent dit niet dat ik buiten de kapper om zou kunnen! Ook hij heeft zijn bijdrage in dit geluk. En zelfs als ik hem betaal wil dit niet zeggen dat ik zonder hem uit kan! Mijn geld kan, letterlijk, mijn haar niet knippen… Bovendien kan die kapper in principe altijd zeggen: ‘Hoe veel geld je ook wilt geven, jouw haar knip ik niet!’ Het is zijn recht om al dan niet met me samen te werken. En die samenwerking vraagt meer, veel meer dan enkel geld.

Met andere woorden: samenwerking en initiatief sluiten elkaar niet uit. Beide zijn een deel van het grotere plaatje en de individualistische visie, die zegt dat geluk alleen in het eigen initiatief verborgen ligt sluit daarom ook de samenwerkingsvisie, die zegt dat we samenwerking nodig hebben voor dit geluk, niet uit! Ze vullen elkaar juist aan en hebben elkaar nodig willen we echt tot een rijke samenleving komen (dat is een samenleving waarin alle verlangens van iedereen vervuld worden zonder anderen schade te berokkenen). In een wereld waarin iedereen zijn verlangens kent en waarin mensen bereid zijn om samen te werken door elkaars talenten te waarderen, kan geen armoede zijn!

Mijn gevoel zegt mij dat dit mogelijk is en ook al weet ik nog niet goed hoe, toch verlang ik er naar aan deze ongelimiteerd rijke wereld deel te nemen! In mijn verbeelding leven we daar al in…

Een beter verdelingssysteem

Nu even concreet. Geld is en blijft de manier waarop goederen en diensten verdeeld worden over de hele aardbol zodat alle mensen die deze goederen en diensten verlangen en kunnen betalen ervan kunnen genieten. Mensen die niet kunnen betalen, vallen uit de boot. Het valt mij ook op dat in de definitie van het begrip ‘extreme armoede’ een bepaald geldbedrag de sleutelrol speelt: ‘Extreem arm is elke persoon die minder dan 1,25 dollar te besteden heeft per dag’.

Dollars bepalen dus hoe rijk je bent. Hoe meer dollars iemand besteden kan per dag, des te rijker is deze persoon.

Als geld echter in onze kijk op armoede zo een belangrijke rol speelt, dan is het toch wel interessant eens te vragen wat geld dan wel is? Of anders: wat is dat, een dollar?

Wat is geld?

Vroeger was er een periode in mijn leven, toen ik 12 jaar was ofzo, waarop ik de uitvinders begon te ontdekken: Gugliemo Marconi (de radio), Alexander Graham Bell (de telefoon) en bovenal de ‘Tovenaar van Menlo Park’ himself: Thomas Alva Edison (te veel uitvindingen om op te noemen, maar als belangrijkste misschien wel de gloeilamp). Ik had een mateloze bewondering voor deze mensen, omdat ze het leven van de mens zo veranderd en verbeterd hadden met behulp van hun uitvindingen.

Toch was ik op een gegeven moment diep teleurgesteld toen ik ergens las dat Edisdon ook knokploegen had om zijn patenten te verdedigen. Hij had namelijk het patent op het – toen nieuwe! – procedé om films (bewegende beelden) te vertonen, zodat enkel hij daar op dat moment wettelijk gezien geld aan mocht verdienen. ‘Clandestiene’ filmvertoningen werden dan door zijn knokploeg kort en klein geslagen. Ik weet niet of dit verhaal waar is en ken ook niet meer de bron (hier een internetpagina over het onderwerp), maar toen ik het las was er geen reden het niet te geloven en het stelde me in ieder geval teleur.

Iets gelijkaardig hebben we ook met Microsoft meegemaakt, die, doordat het de broncode niet vrijgeeft van de software die het heeft uitgebracht mensen afhankelijk probeert te maken van dit ene product. Bovendien is Microsoft ook aangesproken geweest op zijn onwettige monopoliepositie.

In feite is ook geld een uitvinding die de levens van alle mensen ingrijpend heeft gewijzigd. Alleen is het gewoon niet zo duidelijk wie precies het geld heeft ‘uitgevonden’. Dat neemt niet weg dat op dit moment toch bepaalde organisaties en mensen het monopolie hebben over ons geld.

Maar afgezien van de instelling die het geld uitgeeft, geld is en blijft een uitvinding als een andere, en net als bij de GSM bijvoorbeeld, of het internet, kun je besluiten je al dan niet aan te sluiten bij het ‘netwerk’ van het geld (door geld te aanvaarden in ruil voor je diensten/producten). Het is zelfs zo een verdomd goede uitvinding dat mensen die er niet in slagen zich bij dit netwerk aan te sluiten (door zich geld te verwerven), arm worden genoemd.

Dit laatste is een enorm ongelofelijke vaststelling! Het internet, de GSM, etc. die onze levens nu zo ingrijpend veranderen zijn allemaal samen een schijntje vergeleken met de ingrijpendheid waarmee de uitvinding van het geld ons leven heeft veranderd. Dat het geld nog altijd de machtigste uitvinding is van allemaal bewijst het fenomeen dat het internet nu in versneld tempo zich aan het transformeren is tot een verlengstuk van de markt, waar goederen voor geld verhandeld worden. We zijn zo in de greep van geld dat we alle andere uitvindingen gebruiken om er geld mee te verdienen.

Maar, wat is dan dat geld, als het voor ons zo belangrijk is dat het in feite het belang van alle andere menselijke uitvindingen lijkt te overschaduwen?

Geld als spel!

Geld is een spel. En een spel dat we meespelen omdat het de sleutel lijkt te zijn tot het helpen van elkaar met ‘goederen’ en ‘diensten’ in de breedste zin van het woord die onze verlangens bevredigen. We moeten er met z’n allen niet aan denken terug te gaan naar een tijd zonder geld, net zo min als we er nu aan willen denken terug te gaan naar een leven zonder elektrisch licht.

Geld is dus een uitvinding en als uitvinding is het nuttig. We gebruiken het in dezelfde massaliteit als we bijvoorbeeld ook auto’s – en andere snelle (en krachtige) voertuigen – gebruiken.

Toch is er iets met het ‘spel’ geld dat mij doet nadenken. Als het geld een menselijke uitvinding is, puur door mensen gecreëerd, waar ontstaat het dan? Wie of wat creëert het en door wie of wat komt het tot bij ons?

Elke andere uitvinding komt namelijk tot ons middels… geld. We betalen bedrijven die de uitvinding in productie brengen om zo deel te hebben aan auto’s, spaarlampen, radio, TV, internet, Windows 7, en nog zo vele andere nuttige en interessante creaties en vindingen.

Maar welk bedrijf produceert en verdeelt dan het geld? En, hoe betalen we daar van voor? Met geld?! – En hoe is dan het eerste geld in de wereld gekomen???

Geld wordt, uiteindelijk, gecreëerd en uitgegeven door bepaalde banken.

In de VS is dit de Federal Reserve. Anders dan de naam het doet vermoeden is dit een privé bedrijf met private aandeelhouders en niet een overheidsinstelling. In de Eurozone ligt dit iets ingewikkelder. Ook daar is één bank (de Europese Centrale Bank) als enige bevoegd voor het uitgeven van het geld. Deze bank heeft wel de vorm van een private instelling, met de verschillende nationale banken als aandeelhouders. Als je dan gaat kijken naar de website van de Nationale Bank van België, dat is één van die aandeelhouders, dan zie je dat daar deze instelling wordt omschreven als ‘een instelling van algemeen belang die de vorm heeft aangenomen van een naamloze vennootschap’. Verderop wordt dan gezegd dat deze instelling echter niet als doel heeft haar aandeelhouders financiële winst te bezorgen. Dit maakt dat het niet echt duidelijk is wat voor instelling de Europese Centrale Bank precies is. Het lijkt een instelling te zijn in handen van enkele aandeelhouders, zij het dan met als doel niet het genereren van winst voor deze aandeelhouders, maar wel het genereren van diensten en producten (onder andere de bankbiljetten) voor de algemeenheid van alle burgers. Het blijft voor mij wat flou, wat voor instelling de ECB daarmee dan precies is! Is het een instelling van algemeen belang in het bezit van enkele (particuliere of institutionele) aandeelhouders?

Geldscheppende banken zoals de Federal Reserve en de ECB (maar ook andere banken) creëren en verdelen het geld. En ze verkopen het ook, inderdaad! Dat gaat zo (voor deze uitleg baseer ik mij op het filmpje van Paul Grignon dat ik heb ingevoegd in mijn vorige blogpost):

Hoe geld wordt verdeeld?

Stel je hebt geen geld en je wilt geld hebben. Je wilt er van kunnen genieten. Het is namelijk een uitvinding waarvan je denkt dat deelname er aan je leven zal verbeteren, net zoals je misschien denkt dat een (elektrische – liefst ) auto dat kan, of een wasmachine, of het internet.

Dat is ok. De bank die het geld produceert is bereid je dat geld te geven. Echter niet zomaar! Ze wil het je in feite enkel lenen! Want ze vraagt je drie dingen in ruil. Ten eerste: de belofte dat je het geld op een latere datum terugbetaalt. Ten tweede: Een garantie dat je dit geld zult kunnen terugbetalen. Dit moet je dan meestal ook ‘bewijzen’ doordat je kan voorleggen een job te hebben die je inkomen verschaft, of een goed dat je met dit geld zult kopen en dat makkelijk verkocht kan worden in het geval je niet in staat zal blijken het geleende geld terug te betalen. Dit geeft dan de bank zekerheid dat zij het geleende geld in elk geval terug zal kunnen recupereren. En voor jouw creëert het druk, aangezien jij beseft dat er beslag op je bezittingen wordt gelegd als je dit niet kunt. (Bedrijven kunnen zich wel gedeeltelijk aan die druk onttrekken door de mogelijkheid een faillissement aan te vragen. En ook het systeem van microcredieten staat toe een lening aan te gaan zonder aan deze tweede voorwaarde te voldoen.) Maar dit is nog niet alles. De bank vraagt, ten derde, nog meer: Een bepaald geldbedrag in rente, dat je de bank terugbetaalt op een bepaalde, afgesproken dag. Je dient, met andere woorden, niet enkel het geleende geld terug te betalen, maar ook nog eens een geldbedrag er bovenop, meestal een percentage van het geleende geld, dat dan ‘rente’ heet.

‘Ja maar’, hoor ik je denken: ‘je kan toch ook gewoon gaan werken voor geld? Of goederen verhandelen? Of… whatever? Je hoeft het toch niet te lenen?’ Dat is waar, maar bedenk ook dat werkgevers niet degenen zijn die het geld creëren. Hoogstens zou je ze kunnen beschouwen als een soort retailers van geld; die geld verkopen, niet voor … geld maar voor werk!

Het voordeel is wel dat het geld dat ik zo ‘koop’ of ‘verdien’ wel echt mijn geld wordt: het is nu mijn bezit. Dat is heel wat anders dan het geld dat ik leen bij de bank. Dat is namelijk geleend geld, en niet mijn bezit. Met bezittingen kan ik volledig doen en laten wat mij belieft – uiteraard zo lang dit geen nadeel berokkent aan anderen. Geleende ‘bezittingen’ daarentegen zijn onderworpen aan veel strengere voorwaarden: ik moet het nog teruggeven en dit betekent in de praktijk dat ik de richtlijnen moet volgen die ik met de ‘leenheer’ onderhandel. Bezit is onvoorwaardelijk. Een lening zeker niet.

Om een voorbeeld te geven: een boek dat ik zelf koop, daar kan ik straffeloos mee doen wat ik wil: lezen en in de kast zetten, weggeven, kapotscheuren, er een kasteel mee maken van papier-maché, er de muur mee isoleren tegen kou en/of geluid, … Met een geleend boek van de bib. kan ik ook alles doen wat ik wil op voorwaarde … dat ik het onbeschadigd en binnen de afgesproken termijn terug breng! Da’s een ferme restrictie, hoor…

Nu kan ik een boek ook kopen. Ik hoef niet naar de bib. te gaan. Met geld is dat echter niet zo. Geld kan ik bij de bank, die het geld produceert, enkel lenen… Een bank verkoopt geen geld voor werk, tenzij je bankbediende wordt. Aan alle andere mensen wordt geld geleend – tegen de bovenstaande drie voorwaarden, welteverstaan!

Geld als schuld

In mijn vorige blogpost heb ik proberen te beschrijven dat er iets raars is met ons geldspel, waardoor geld niet los te denken is van (financiële) schulden en waardoor er bovendien steeds op een structurele manier te weinig geld is onder de bevolking, wat dan weer nieuwe schulden in de hand werkt.

De enige reden waarom deze schulden ons, de burgers, niet direct voelbaar als een molensteen om de nek hangen is omdat we een buffer gecreëerd hebben, namelijk de regeringen van onze landen, die het ‘schulden maken’ op zich genomen hebben. Bijna elke overheid van elk land op deze aarde zit diep in de (financiële) schulden. Zelfs in de VS, een land dat normaal toch erg tuk is op haar vrijheid en individualisme, is deze collectieve schuldenberg die de overheid daar is aangegaan enorm…

Vroeger had de term ‘in de financiële schulden zitten’ nog een morele connotatie. Iemand die gemaakte schulden niet kon terugbetalen tegen de afgesproken termijn had zich schuldig gemaakt aan wanbeheer en moest daar voor boeten. Ook nu nog denken we soms in die termen. Toch is er iets met het systeem, waardoor het maken van schulden ergens ook onvermijdelijk is geworden, willen we überhaupt van de uitvinding van het geld kunnen blijven genieten. En dat maakt dat deze idee van ‘financiële schuld’ als ‘morele schuld’ op losse schroeven komt te staan. Daarom denk ik ook dat het verkeerd is voor staten nog een begroting in evenwicht te willen nastreven. Dat kan gewoon niet!

Omdat we ook ergens aanvoelen dat een staat niet echt ‘gestraft’ kan worden voor wanbeheer (de desbetreffende politici veranderen regelmatig – tenminste in een democratie – en de staat is sowieso toch iets onpersoonlijker dan een individu), krijgt de staat ook op natuurlijke wijze die functie, als ‘financiële schuldenbuffer’ op te treden, zonder dat dit dan verder echt iemand persoonlijk kan aangerekend worden als ‘morele schuld’ (door wanbeheer). Sommige politici (zoals Bart De Wever) spreken over de politiek wel in die termen (en vinden dan bijvoorbeeld dat bepaalde politieke tegenstanders niet verantwoordelijk met het geld omgaan), maar ik denk dat dit gegeven de huidige situatie gewoon absurd is: wanneer de enige manier om geld in de omloop te brengen het aangaan van schulden is, dan kun je bezwaarlijk zeggen dat die schulden getuigen van een ‘morele fout’ als wanbeheer.

Maar ook al lijkt het dat de financiële schulden van de staat ons niets doen, uiteindelijk treffen die ons toch, als individuen, omdat een financieel zwakke staat (noodgedwongen) geneigd zal zijn hogere belastingen uit te vaardigen en anders door ‘besparingen’ gewoon inboet op het vlak van de sociale diensten die de staat normaal geacht wordt te vervullen… Door de schulden van de staat en de rente die de staat jaarlijks moet afbetalen worden wij met zijn allen dus toch armer (in concrete diensten/producten en in koopkracht). Denk er bovendien aan, het ontbreken van geld is wellicht ook een belangrijke aanleiding waarom ons zo dierbare Belgenlandje steeds meer en meer uit elkaar lijkt te vallen!

Geld is taboe. We mogen er niet over praten, maar we denken er wel allemaal aan. In die zin is het vergelijkbaar met sex. We denken er wel aan. Maar we durven er vaak toch alleen maar in heel algemene termen over te praten. Mensen die expliciet over sex praten (zoals bijvoorbeeld Herman Brusselmans) blijven toch altijd nog ergens mensen die we ergens bewonderen (of verafschuwen, maar dat is eigenlijk hetzelfde… )

De aard van het monopolie…

Het rare is dat het monopolie op het geld door de politieke wereld zelf wordt goedgekeurd en geïnstitutionaliseerd. Er zijn namelijk wetten die zeggen dat niemand anders, behalve bepaalde zogenaamde geldscheppende banken, het recht hebben uit het niets geld te creëren en in het economische systeem te pompen. Microsoft werd door de Europese overheid op de vingers getikt. En het monopolie van Edison in de cinemabusiness is ondertussen ingehaald door de economische realiteit. Maar als het gaat om de creatie van het geld dan blijft dit – met goedkeuring van de overheid – het voorrecht van de (geldscheppende) banken.

Dat voorrecht oefenen die zelfde banken dan ook gretig uit, maar wel tegen een bepaalde rente. Dat dit er toe leidt dat er een chronisch gebrek aan geld is wereldwijd omdat deze rente structureel zelf niet kan worden terugbetaald (dus niet omdat we met z’n allen te onvermogend zouden zijn om een equivalent aan reële waarde in de vorm van goederen en diensten te scheppen), verhindert vervolgens de banken niet royaal te leven van deze rente, waar geen reële waardecreatie tegenover staat maar enkel de creatie van geld uit het niets (wat in feite even gemakkelijk is als het ingeven van een paar nummertjes in een computer of, om het iets moeilijker te maken, het drukken van een briefje of het slaan van een munt).

Het is vergelijkbaar met Edison die knokploegen uitzendt om vreedzame filmvertoningen onmogelijk te maken. De uitvinding van de film is een fantastische verrijking van onze cultuur! Door het patent van Edison op de technologie werd er echter in de praktijk voor gezorgd dat minder mensen van deze uitvinding konden genieten dan zonder dit patent (en daarmee Edison’s monopolie) het geval zou zijn geweest. Edison’s monopolie is dan ook – gelukkig! – teloorgegaan.

Hetzelfde met geld. Het feit dat enkel bepaalde banken het recht hebben (het ‘patent’, zou je kunnen zeggen) om nieuw geld in de economie te brengen én daar aan te verdienen (door rente), is het nu zo dat minder mensen van deze fantastische uitvinding kunnen genieten (en wij met z’n allen in veel mindere mate) dan dit het geval zou zijn geweest zonder dit exclusieve recht, privilege oftewel ‘patent’.

Enerzijds heeft de uitvinding van het geld onze welvaart enorm doen toenemen, omdat het voor een zekere verdeling van de goederen zorgt, die voordien heel omslachtig verliep en daardoor feitelijk ondoenbaar was. Anderzijds kan de rol van het geld haar volle potentieel niet bereiken door deze beperking, waardoor zelfs een enorm grote groep mensen helemaal buiten de boot van het geldspel valt (met minder dan 1,25 dollar per dag te besteden…) Dat is niet zo omdat deze mensen minder getalenteerd zijn als wij, omdat er iets zou schorten aan hun attitude, of omdat zij geen belangrijke waarde zouden kunnen leveren die de verlangens van mensen bevredigt. Dat is zo omdat ons geldspel een stoelendans is die natuurlijk de ‘traagste’ en de ‘gevoeligste’ het eerst buiten spel zet, maar, vooral, een verliezer nodig heeft omdat dit mathematisch in het spel verrekend zit!

Hoop!

Dat is een trieste, maar ook een hoopgevende waarheid. Wij mensen hebben niet helemaal in de hand hoeveel olie er nog in de grond zit. Wij mensen kunnen het weer en de elementen nog altijd niet volledig beheersen, ook al voelen we aan dat een grotere wijsheid ons zou leren om aan verdere rampen en moeilijkheden te ontkomen. Wij mensen kennen nog altijd niet de diepste innerlijke krochten, maar ook niet de diepste rijkdom van ons innerlijke leven dat nog mogelijkheden in zich bergt waar we nu alleen nog maar van kunnen dromen…

Wij mensen hebben echter zelf het spel van het geld gecreëerd en kunnen het dus ook aan onze noden en behoeften aanpassen. Het is onze creatie! Een spel bedenken is niet gemakkelijk. Het moet namelijk de noden van de spelers vervullen en ook ergens ‘werken’. Ons geldspel, zoals het nu is opgezet, werkt niet optimaal, wat ook blijkt als we kijken naar de bedenkelijke mate waarin de economie nu onze noden, behoeften en verlangens bevredigt. Alternatieve manieren om dit spel te spelen kunnen echter ontwikkeld en ingesteld worden. Er kan geëxperimenteerd worden om uit te zoeken wat hier het beste werkt en wat ons met z’n allen het meeste vervulling geeft!

De economie zou niet die ernstige tredmolen moeten zijn die het nu is. ‘The supreme accomplishment is to blur the line between work and play’, is een bekende quote van de Amerikaanse historicus en sociale hervormer Arnold Toynbee. Ik denk niet dat een ander geldsysteem dit voor ons zal kunnen doen, want zoals gezegd, echt geluk kan een mens alleen maar zelf maken! Een ander (beter) geldsysteem kan ons daar wel bij steunen, zeker als dit geldsysteem tegelijk onze eigen creatie zou zijn. Dat is opnieuw een voorbeeld van hoe visie één en visie twee (zoals ik ze hierboven genoemd heb) elkaar aanvullen en met elkaar samenwerken. Hieronder schets ik een voorbeeld van een experiment dat nu gedaan wordt dat ons zou kunnen helpen een gezondere economie te scheppen.

Het nieuwe geld

Verschillende mensen hebben al voorstellen gedaan en modellen uitgedacht om ons geldspel anders te organiseren. Dit zou je kunnen vergelijken met de open source-beweging waarin mensen er over hebben nagedacht software op een andere manier te schrijven en te verdelen, waardoor meer mensen er van kunnen genieten dan dit mogelijk is met gepatenteerde, geheimgehouden code. Zie hier een korte tekst op de website van Joseph Hasselberger waar het probleem beschreven wordt en waar enkele voorstellen besproken worden.

Een koen en moedig voorbeeld, dat niet in de theorie blijft steken, is de idee van Vitamoney, ontwikkeld is door de Duitse ondernemer Bernd Hückstädt. Op zijn website is het zelfs mogelijk een rekening te openen en zo Vitamoney (Levensgeld) in de praktijk aan den lijve te ondervinden. Het is fun om op deze manier met geld op te gaan! Ik heb zelf zo een rekening onlangs geopend en ben van plan nog meer mensen aan zo een rekening te helpen door een e-book te schrijven vol boordevolle tover-informatie dat alleen maar door vitamoney te koop zal zijn…

Hückstädt’s idee is dat de oorsprong van het geld niet bij de banken mag liggen, niet bij arbeid, niet bij de waren, niet bij het goud en eigenlijk slechts gedeeltelijk bij de overheid. Zijn concept gaat er van uit dat het leven van elke mens de plek moet zijn waar nieuw geld mag ontstaan, aangezien ons leven ook datgene is wat beschermd en gevoed moet worden door de economie. Dit betekent dat in een gezonde economie elke individuele mens een bron van geld kan zijn.

Vergelijk de situatie waarin op aarde elke mens afzonderlijk een bron is van geld met de situatie vandaag waarbij enkel één centrale bank al het geld in de wereld spuit. Als elke mens afzonderlijk de bron is van geld, kan armoede – in geld – gewoon niet meer ontstaan! Nu, met één enkele bank die al het geld produceert moet iedereen zich wenden tot een ander, om uiteindelijk aan geld te komen, waarbij uiteindelijk aan het einde van de ketting de machtige bankier staat die niemand iets hoeft te vragen (en die met niemand dient te onderhandelen) aangezien hij zelf het geld produceert…

In de praktijk betekent Hückstädt’s idee dat elk individu aanspraak kan maken op een maandelijks geldbedrag (bepaalde berekeningen moeten duidelijk maken hoe groot dit is). Dat wordt dan uit het niets gecreëerd! Elke maand ontvangt iedere mens een bepaald geldbedrag, gewoon omdat je leeft en opdat je als levende mens het spel zou kunnen meespelen. Denk ook aan het spel Monopoly, waar elke deelnemer aan het begin een bepaalde hoeveelheid geld krijgt omdat anders het geldspel gewoon niet van de grond kan komen. Idem dito voor het echte geldspel in de echte economische wereld: ergens moet het geld ontstaan en Hückstädt stelt voor niet de bank daarvoor te nemen maar gewoon het leven van elke individuele mens.

Ook de mensen die nu leven in extreme armoede kunnen dan aanspraak maken op dit maandelijkse bedrag aan geld. Dit betekent dat van in het begin niemand wordt uitgesloten. Dat je leeft op zich is voldoende om aanspraak te kunnen maken op geld!

Om mensen te motiveren dit geld in circulatie te brengen heeft Hückstädt nog een tweede concept toegevoegd: het geld vermindert snel in waarde! Tegenwoordig kan men aan geld verdienen door het te sparen. Hückstädt stelt voor geld vergankelijk te maken, door het een houdbaarheidsdatum te geven. Geld dat op 1 januari gecreëerd is, heeft dan vanaf 1 april nog maar 2/3de van zijn oorspronkelijke koopkracht, vanaf 1 juni nog maar de helft en vanaf 1 oktober nog maar 1/4de! Ondertussen blijven de prijzen van de goederen constant, alleen het geld vermindert in waarde! Op zich echter niet erg, want elke maand ontvangt/creëert iedereen toch nieuw geld!

De planeet waarop dit systeem al bestaat noemt hij Joytopia en op zijn website vertelt hij ook het verhaal van zijn reis naar deze planeet. Daar is het geldspel werkelijk diep vervullend geworden en ook echt een heel fijn spel! Doordat het geld in waarde vermindert ga je het niet oppotten maar begint het te stromen. Doordat elk individu elke maand nieuw geld krijgt is het bovendien niet mogelijk voor een mens ooit echt zonder geld te komen, tenzij men zich domweg in de schulden steekt! Lenen kan nog altijd, maar dan renteloos. Dit alles relativeert de waarde van geld en tegelijk kan het in zo een systeem zijn echte waarde vervullen: het leven van de individuele mens dienen, zonder dat iemand wordt uitgesloten en daardoor schade lijdt…

Democratisering van de geldcreatie

We vinden het misschien raar, de idee dat de mens geld voor niets krijgt. Maar dan vergeten we dat geld sowieso gecreëerd wordt uit het niets en dat nu enkele bankiers al het geld creëren, wat voor hun geen moeite kost maar waar ze wel aan verdienen door er rente voor te vragen. Bankiers zijn letterlijk mensen die niet eens hun eigen geld hoeven te beleggen omdat ze het privilege bezitten, geld uit het niets te creëren en dan dit geld uit te lenen, dus te beleggen! Deze mensen zijn schatrijk, buiten proportie, dat kunnen wij ons niet voorstellen…

Maar dat laatste is niet het ergste. Het ergste vind ik dat deze manier om het geldspel te organiseren bepaalde (groepen van) mensen uitsluit. Dat zou voor een spel niet mogen…

De idee om de geldcreatie bij ieder individu te laten beginnen is gewoon een democratisering van het principe dat aan geld inherent is: het is nu eenmaal noodzakelijk een menselijke creatie, uit het niets. (Geld hangt niet aan de bomen en het groeit niet op mijn rug – nee, ik moet het zelf maken! ) Er verandert dus niet veel als dit principe niet meer het alleenrecht van de Federal Reserve blijft, en/of van een andere (centrale) bank, maar bij elk individu wordt gelegd, wat dan enkel een democratisering betekent (en emancipatie) van eenzelfde principe dat nu ook al aan het werk is maar dan als privilege. Wat geld betreft zitten wij eigenlijk nog altijd in de middeleeuwen (met ingewikkelde epicirkels enzo in plaats van met het simpele ‘de aarde draait om de zon’)!

Jouw en mijn rekening in ‘Dank’

Zelf heb ik dus een rekening geopend op de website van joytopia, in DANK, want zo noemt Hückstadt de munt die hij daarmee in het leven roept. Het leuke is dat het zo mogelijk wordt naast het officiële geld met alternatief geld te experimenteren en het te ontwikkelen, net zo als in de software-wereld naast de bedrijven met gepatenteerde software ook de open-source beweging bepaalde producten heeft ontwikkeld (die nu ook immens succesvol zijn: denk aan WordPress, Linux – de meeste servers draaien op Linux en niet op Windows! – en andere).

Dit stelt mij in staat zelf iets te doen om aan deze wereld, waarin de economie alle verlangens van alle mensen vervult, een stap dichterbij te brengen. Hoe het voelt om maandelijks een bepaald bedrag aan Dank te kunnen opvragen (voorlopig 100 DANK per maand) kun je daarbij enkel te weten komen door zelf naar joytopia.net te surfen en daar je rekening in DANK te openen en je eerste schepping van 100 DANK aan te vragen en zo te realiseren!

Een gezonde impuls voor de economie: nieuw smeermiddel!

Wees niet verbaasd als binnen afzienbare tijd al je Euro’s in DANK zullen worden omgewisseld, waardoor storten voor goeie doelen onnodig wordt omdat iedere ‘arme’ bewoner van Centraal-Afrika dan ook zijn eigen Dankkonto zal hebben, waarop maandelijks een bedrag in DANK wordt gecreëerd. Denk ook aan de creativiteit die het in jezelf zal losmaken als je weet dat geld jouw eigen schepping is en dat je voor de rest in samenwerking met anderen, maar op je eigen manier, voor de goederen zal gaan zorgen die deze munt kan kopen…

We zorgen zelf voor de welvaart, jij en ik. En de verdeling van deze welvaart wordt gerealiseerd met behulp van het geld. Geld wordt terecht het smeermiddel genoemd van de economie, waardoor goederen kunnen circuleren en mensen en bedrijven floreren! Met te weinig van dit smeermiddel, zoals nu het geval is, knarst en piept de economie. En dat leidt tot een snellere slijtage, van mensen en bedrijven – en tot roofbouw, op onze dierbare natuur en aarde.

Met meer van dit smeermiddel, niet enkel centraal maar overal waar wat beweegt (=leeft ) ingespoten, krijgt de economische motor een gezonde nieuwe impuls!

Dit smeermiddel kunnen we zelf maken. Ik verlang daar naar! Vergeet niet je rekening in Dank te openen… Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Een nieuw begin
• De missie van verdriet
• Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I
• Fascinerende video over het koesteren van je creativiteit

Het alfabet volgens Merijn met de groeten van Chrome:

A van airmailmagazine.com (Website van mijn broer! Eye-dazzling movies, photographs & some fun…)

B van blogkermis.be (‘t Wordt tijd dat ik eens ga kijken wat daar allemaal aan het gebeuren is )

C van calorieking.com (Heel handig om de calorieën en nog een paar andere voedingswaarden van je dieet mee te berekenen…)

D van delijn.be (Blijkbaar nogal een fervent bus- en tramreiziger!)

E van ebem.be (Leverancier van 100% groene stroom en van aardgas, in Merksem gevestigd en actief in heel Vlaanderen! Check it out…

F van fatcow.com (Udderly Fantastic Web Hosting!

G van groeienvoorbeginners.be (Weblog van Daan waarin hij – onder andere – zijn ongeëvenaarde optimisme met ons deelt Tnx, Daan!)

H van hundredpushups.com (Oei, mijn slechte geweten begint te knagen, hoewel, het was met een reden dat ik hiermee gestopt was – toch ))

I van inspirationtube.com (Bijna net zo goed als Youtube, om inspiratie op te doen )

J van ja-maar.nl (Een ingeving om te gaan kijken of er bij het woordje ‘ja-maar’ ook een url hoort… En ja! Er staat ook een leuke test op. Geen ge-ja-maar: doen! Hij is leuk en to the point!)

K van kapipal.com (Leuke website om geld in te zamelen voor allerlei doelen – van cadeautje voor oma tot groots opgezet project…)

L van liefdescursus.nl (Een website waar ik in het geheim wel eens naar kijk, maar niet doorzeggen hé!

M van mijnwoordenboek.nl (Ik heb deze site zelfs gebookmarked omdat ik hem zo vaak gebruik!)

N van naturalgainers.com (Een website in opbouw )

O van onesessioncoaching.nl (Zelf had ik twee sessies nodig, en toen had ik het wel begrepen! Vooral voor hooggevoeligen – HSP’s – een aanrader)

P van paypal.be (Mijn paypaladres is merijn.fagard@hotmail.com, dus als je wat geld te veel hebt mag je het altijd die kant laten opgaan )

Q van quotegarden.com (Een soort inspirationtube, maar dan voor lezertjes

R van rawcoach.be (De beste raw-food coach van België!)

S van summerhillschool.co.uk (Steve Pavlina heeft al héél véél links en deze school heeft echt mijn hart gestolen…)

T van toomas.be (Een website over succes, persoonlijke ontwikkeling en geld verdienen – al dan niet op het web!)

U van unizo.be (Informatie over hoe je een succesvolle onderneming opstart, een toekomstdroom! )

V van vdab.be (Een organisatie waar je terecht kunt als dat met die succesvolle onderneming – never give up! – nog niet meteen lukt…)

W van w3schools.com (Dé website om foutloze code voor je website te – leren – schrijven en bovendien… gratis. Hier heb ik alvast HTML geleerd…)

X van healthxl.eu (Ok, de x staat hier wel niet vooraan, maar toch op een mooie plaats… Webwinkeltje voor Raw Food producten

Y van youtube.com (Zo doorsnee ben ik wel en op youtube vind je dan ook alles – of is dat precies de illusie? Ga naar inspirationtube als je het zat bent!)

Z van zenhabits.net (Een website die even zen is als ze er uit ziet en waar ik graag op kijk en lees )

Voilà, dat was mijn selectie zoals google chrome die voor mij aangeeft, zij het hier en daar met een persoonlijke ‘verandering’ en die ene sexsite heb ik er uiteindelijk ook maar uitgelaten Hoe ziet jou alfabet er uit?

Gelijkaardige posts:

• Het groene internet: start nu!
• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 25

Voilà, dit ben jij! En je ziet dat in het tekeningetje aangegeven is waar dingen bij jou binnenkomen: jouw zintuigen…! Ik heb alleen maar de meest tekenbare getekend, maar je beschikt natuurlijk daarnaast ook nog over de minder tekenbare zintuigen. (De meeste mensen nemen aan dat de mens gewoon de vijf zintuigen heeft – heb jij ze wel alle vijf op een rijtje? Sommigen houden het liever op zes – en daar zit volgens anderen dan weer een steekje los… – persoonlijk kan ik dat zo niet beoordelen – Nog anderen echter vinden dat de mens 12 (twaalf!) verschillende zintuigen heeft. En nog wéér anderen spreken dan weer van nog meer dan dat. Ikzelf hou het in ieder geval op minstens zoveel! Zeker als je hoooggevoelig bent begin je wel eens overal zintuigen te zien! Soms meer dan je aankunt iig. ) Eén zintuig is in dit tekeningetje echter niet aangegeven:

Jouw geest/hersenen/brein en de ideeën die je daarmee vat.

Waarom is de idee zo belangrijk? Als jij een meisje tegenkomt (of een jongen, als je een meisje bent – en voor lesbische of homofiele meisjes en jongens ligt het dan weer nog even anders natuurlijk…, maar, anyway…): dan komt dat op heel veel verschillende manieren bij je binnen: ogen, oren, geur (jaja), smaak (ben jij al zo ver? gut!), evenwicht (soms kun je wel even uit evenwicht geraken ja) etc. Maar als jij niet op een idee kunt komen van wat je met dit meisje kunt doen (of de jongen, dus), dan zal je relatie nooit worden wat jij er van verlangt! ‘Relatie’, daar zeg ik het al! ‘Relatie’ is natuurlijk een idee! ‘Ik wil een relatie met jou!’ Als je zo iets zegt tegen iemand, dan opper je een idee, net zoals wanneer je bijvoorbeeld de idee oppert (in een totaal andere context natuurlijk…!) een nieuw type X te gaan produceren met behulp van de technieken Y en AZ. Ook dat is dan een idee! Zonder idee geen doelgerichte actie! En dat geldt voor elk terrein!

Nou, hopelijk zie je dat wel in. Maar nu komt het. Nu moet je goed opletten. Wat is jouw relatie met die idee? Wat is jouw relatie met ideeën in het algemeen?

Laat mij die vraag een beetje toelichten!

Als ik de idee krijg: ‘relatie!’ wanneer ik een enorm, enorm, enorm (maar dan ook echt enorm) aantrekkelijk meisje voor me zie, dan heb ik nog altijd de keuze: ga ik proberen die idee uit te voeren, ga ik dat misschien halfslachtig doen, of doe ik het liever gewoon helemaal niet (ook al is dan het meisje echt wel aantrekkelijk!)? Met andere woorden: welke relatie ga ik aan met deze idee? Wil ik die idee verwezenlijken, waardoor ik ze tot een deel van m’n leven maak, ze op de grond trek, ze verwezenlijk (of dat tenminste probeer), of: zie ik de idee wel, maar laat ik ze eenvoudig daar ‘zweven’?! Loop ik als een gek elke idee achterna die in mijn hoofd opkomt (wat dat ‘in mijn hoofd opkomen’ ook mogen betekenen), maak ik weloverwogen keuzes uit de ideeën die ik heb of is mijn relatie met de idee zo lamlendig, dat ik gewoon elke idee maar voorbij laat passeren en niet eens de moeite neem er eens tegen te blazen wanneer ze m’n dikke hersenpan beroert?! Bovendien zijn er ook mensen die héél veel moeite doen om nieuwe ideeën op te doen, terwijl anderen eerder steeds blijven doordrammen op dezelfde idee of het liever houden bij een bepaalde vertrouwde set mooi bij elkaar passende ideeën. Enzovoorts. Ontelbaar veel mogelijke relatietypes met de idee denkbaar en geen ene natuurlijk beter dan de andere – we gaan hier niet oordelen hé, dat spreekt!

Ik heb eens ergens gelezen dat dieren best wel kunnen denken! Alleen: Ze denken niet om met die gedachten ook iets te gaan doen. Ze denken niet om die te realiseren. Nee, de dieren denken wel but just to have some fun! Is dat niet geweldig! Een dier wil gewoon wat lol maken en is alleen maar daarom bezig met zich in bepaalde gedachten te verdiepen, te vermeien, zich er aan over te geven. Zie je nu waarom je kat zo ondeugend ligt te spinnen? Of de hond, die in het vuur staart? Zie je nu hoe dat zit? Terwijl wij ongelofelijk druk zijn met onze ideeën (ah ja, ze moeten immers de wereld veranderen!), denken dieren gewoon ‘just to have some fun’! Tja. Jeeeeej…

Jouw relatie met de idee is cruciaal. Omdat ze de relatie bepaalt die je hebt met al de rest! Knoop dat goed in je oren!

Dat zit zo:

Stel je ziet een mooi meisje. En je hebt geen idee. Tja! Zij zal jou mss. wel aantrekkelijk vinden, maar jij blijft daar natuurlijk zitten als een puddingzak. Wat? Een mooie vrouw? Geen idee!

Je hebt geen idee van wat je zou kunnen, moeten, willen doen. Het enige wat je doet is wat je altijd al deed: gewoon kauwen en doorslikken… (Of welke bezigheid dan ook waar je op dat moment domweg mee bezig was.) Je zult mss. wel verlangen voelen, maar ja, wat moet je daar nu mee! Ook het verlangen (gevoel) brengt jou niet op ideeën!

Maar wat is dat eigenlijk, de idee?!

De idee is informatie. De idee is God. De idee is de hemel. De idee bevat de natuurwetten. De idee is de lucht tussen jouw (fysieke) realiteit en de geestelijke wereld. De idee is wat ons allemaal verbindt. De idee is datgene waar we allemaal een stukje van hebben. En, last but not least: de idee is een grote visvijver, waar jij uit kunt halen, wat jij wilt! Helemaal vrij!

Om te beginnen: de idee is groot. Ze omvat echt alles. En de paden en wegen om er in te verdwalen zijn zo ‘streng’ of zo ‘vrij’ als jij wilt, van logica tot verbeelding! Verbeelding en fantasie om nieuwe ideeën te vinden. En de logica misschien om het allemaal terug netjes, min of meer als een begrijpbaar overzicht voor te stellen…

Het voordeel van de idee is niet alleen dat ze groot is. Ze is ook toegankelijk, dat wil zeggen: begrijpbaar! Sommige ideeën en ideeënsamenhangen zijn wat moeilijker te vatten misschien, maar in principe kan iedereen die er in geïnteresseerd is en er de moeite voor wil doen ze vatten – het kost soms wat tijd, maar ik heb het dus niet over mensen die gedwongen worden of verplicht zijn zich in bepaalde ideeën te verdiepen, zoals bijvoorbeeld onze arme schoolgaande jeugd (leerplicht) of mensen die als werknemer niet anders kunnen. Als je verplicht wordt, of gedwongen bent je in een bepaalde idee te verdiepen, dan ben je misschien niet gemotiveerd genoeg om die ook echt te vatten. Dat heeft dus niets met domheid vandoen! (Om de ideeën van Einstein te kunnen snappen moet je in de eerste plaats geïnteresseerd zijn! Interesse is minstens zo cruciaal als intelligentie. – Als je de volgende keer nog eens aangsproken wordt op de relativiteitstheorie dan zeg je gewoon: ‘Oh, dat interesseert me niet zo!’ )

De dood is de grote gelijkmaker, zeggen ze wel is. Maar de dood scheidt ons doorgaans van elkaar. Er is nog één grote gelijkmaker: en dat is de idee! En die verbindt ons. Arm of rijk, slim of dom, groot of klein, gevoelig of grof, iedereen vindt wel zijn plekje in deze enorme hangmat waarin we met zijn allen boven het wereldomspansel schommelen! Soms ook er in springen! Het is de idee die ons er toe brengt op reis te gaan! Het is de idee die ons de ideeën levert voor spirituele én liefdesavonturen… Het is de idee die mij inspireert jou een arm rond de schouders te slaan als je daar nood aan lijkt te hebben… Of ik… Het is de idee die ons vrijmaakt tenslotte. Want als jij een vette karper hebt opgevist (met je denken, welteverstaan), maar je wilt (verlangt) eigenlijk een zeebaarsje, kun je hem zo weer in het water gooien en je zeebaarsje gaan zoeken. Lees: als jij een bepaalde job hebt die je niet zint, keer je dan niet naar de situatie (die veel te complex en uitzichtloos is en waardoor je zeker gaat denken dat er helemaal niets te veranderen valt – of welke moeilijk te verteren gedachte dan ook) maar keer je dan immediately, linea recta naar de idee om uit te zoeken wat jij in de plaats van die baan eventueel veel liever zou willen doen! Nieuwe ideeën maken het leven de moeite waard, spannend, interessant. Door nieuwe ideeën in je leven toe te laten, aan te trekken, te realiseren kun je na een saaie boel het gevoel terug krijgen te leven, te léven, als nooit tevoren. Zolang je er logisch bij blijft en het geheel van je waarden in het oog houdt, is er niets aan de hand en kan de idee jou perfecte gids zijn, doorheen het leven – én de rest. (De idee is níet degene die je doelen bepaalt. Dat is jouw verlangen. Dat ben, als het goed is, jij zelf! Jouw diepste, innerlijke ‘core.’ – Die kun je niet benoemen. Die vat je niet in een idee! Die is onzichtbaar, vooral voor jezelf. Die bén je en ervaar je in de loop van je leven, doorheen jou in de tijd zich ontvouwend bewustzijn… Jouw kernpersoonlijkheid, jij! Je bent zelf degene die alles ervaart (ziet en voelt – die 101 zintuigen dus! ) en verlangt (wenst) en wilt (beslist en doet). Die ‘kern’ staat buiten de idee en is juist degene die de idee probeert te snappen en er een vrije verhouding mee aangaat. Jij dus…! Je ‘ik’! – Oef, dit was even moeilijk, maar daarom staat het dus ook tussen haakjes hé )

De idee vat je niet zomaar. Om de idee te vatten moet je denken. En denken is moeilijk. Overigens: we vatten allemaal maar een stukje van de idee. Onze geest lijkt te klein om ze helemaal te vatten. En al helemaal is ons leven te kort om ze helemaal te verwezenlijken. (‘De kunst is lang, het leven kort’, zegt Goethe). Zorg daarom dat je het juiste stukje te pakken krijgt. Het stukje dat jou aanspreekt, waar jij warm voor loopt, waarnaar jij verlangt!

(Of de stukjes! )

Jij kunt vrij je relatie tot de idee bepalen. Welk stukje neem je er van op? Hoe verhoud je jezelf daartoe? Als tot iets dat je mooi vindt en enkel bewondert? Als tot iets dat je wilt opschrijven, of waar je op een andere creatieve manier uitdrukking aan wilt geven? Als tot iets dat je wilt vermengen met je eigen persoonlijkheid (bijvoorbeeld door het op te nemen in je – al dan niet geestelijke – outfit: het als een bloem in je knoopsgat te steken)? Als tot iets waar jij je zeer sterk mee wilt verbinden door er voor te werken tot het gerealiseerd is? Als tot iets dat je wilt delen met anderen? Als tot iets dat je voorbij laat drijven, er naar starend, als waren het wolkjes? Als tot iets dat je blij maakt en doet ‘kwijlen’ bij de gedachte dat het ooit werkelijkheid zal worden? En zo zijn er nog tientalle andere mogelijkheden… Aan jou de keuze om een bepaalde idee te zoeken (hoe zit die motor, dat huis, die persoon nu eigenlijk in elkaar?), je tot de ideeën die je al hebt op een bepaalde manier te gaan verhouden (ga je ze uitdragen, houd je ze voor je, wil je ze realiseren, laat je ze liever passeren, …) of nieuwe ideeën te zoeken en daar op jou geheel persoonlijke en vrije wijze stelling toe te nemen…

Men zegt wel eens dat geld belangrijk is voor de mens. Of frisse lucht! Of bescherming, tegen regen, zon, de (boze of minder boze maar oh zo vervelende) medemens… Maar het belangrijkste van al is de idee. Dat ontkent overigens het belang van al die andere dingen niet. Integendeel: de idee onderstreept dit nog. Ik kan me bijvoorbeeld alleen maar die reis naar warme landen wensen als ik me daar eerst een idee van heb gevormd. Een ander voorbeeld is: geen gezond milieu meer op deze planeet, als niet voldoende mensen zich de idee beginnen te vormen van wat een gezond milieu precies inhoudt en daartoe dan hun steentje bijdragen… En iets gelijkaardigs geldt ook voor een wereld waarin de ‘welvaart’ eerlijk verdeeld wordt (Fair Trade).

De idee is in feite de luchtballon waar wij allemaal aan bengelen. Wij staan niet met onze voeten op de grond maar vinden allemaal onze verankering in de idee. Bovendien vinden we in de idee de vrijheid. De idee dwingt niet, de idee verplicht niemand, de idee IS er gewoon, klaar om door iemand (een mens, een geest) opgepakt te worden. Niet in zijn geheel (want dan valt de hemel op onze kop!) maar een stukske ervan. (Vroeger, toen ik nog heel klein was – nu ben ik dat nog, natuurlijk… – vertelde mijn moeder mij een verhaaltje van kippetje flippertje. Kippetje flippertje is een klein kipje (een kuikentje in feite) die in de grote blauwe hemel boven zich plotseling een klein wit plekje ontwaart! ‘Hé’, denkt hij, ‘er is een stukje van de hemel naar beneden gevallen!’ Kippetje flippertje rent vervolgens naar alle andere dieren van de boerderij om ze te melden dat een stukje van de hemel ‘op het puntje van mijn staart is gevallen!’ Waarop de hele boerderij dat stelselmatig aan elkaar doorvertelt… Motto: vind jouw stuk van de grote hemel en pak het met beide handen vast! De idee is jouw belangrijkste relatie!)

Er zijn mensen die zo vasthouden aan één idee, dat het een idee-fixe geworden is. Dat ligt echter niet aan de idee. Dat ligt aan de angsten van deze mensen, maar van idee kun je altijd ruilen! Als je ergens in het leven vastzit, onderzoek dan niet in de eerste plaats je omgeving en ook niet zozeer jezelf. Maar onderzoek eerst je relatie met de idee. Is daar misschien iets vastgeroest?

Er zijn mensen die zeggen dat je altijd ‘logisch’, of ‘wetenschappelijk’, etc. moet denken. Dat is onzin! De logica, de wetenschap, kunnen een groots instrument zijn om verschillende ideeën te ordenen, of om de haalbaarheid van een idee te testen volgens de huidige stand van de wetenschap, maar het is geenszins een verplichting om die ‘tools’ te gebruiken. Hetzelfde met de aanbeveling (dikwijls worden jonge mensen door dit soort goedbedoelde maar ongewenste aanbevelingen geteisterd) dat je ‘realistisch’ zou moeten denken. Al deze aanbevelingen lijken tot doel te hebben dat je door zo te denken vooral niet op je neus valt. Maar de idee zelf is als een park, een oerwoud, één grote tuin waardoorheen jij je kunt bewegen op de manier die jij wilt. Als je niet logisch denkt kan het zijn dat je op een gegeven moment jezelf tegenspreekt. Als je niet wetenschappelijk denkt kan het zijn dat die geniale idee van jou om een perpetuum mobile te gaan bouwen je uiteindelijk toch ontsnapt (ja, ook ik was ooit zo gek! – of romantisch…). Als je niet realistisch denkt zul je waarschijnlijk wel eens op je bek gaan met een ‘onrealistisch’ plan dat je hebt bedacht… Denken is echter een kunst, geen wetenschap en al zeker geen ‘discipline’! Je kunt proberen nuchter te denken, logisch, wetenschappelijk, doelgericht of spiritueel. Maar bedenk dat het jouw keuze is om ook op jouw manier door die grote ideeëntuin van de wereld te gaan, daaruit mee te nemen wat jij wilt en stil te staan bij wat jou blij maakt! Al is het ‘dansend’, ‘spelend’, ‘fantaserend’ en op nog zo veel mogelijke manieren meer. De idee is één. Maar er zijn 1000den manieren om die ene idee te denken en jij bepaalt op welke manier jij dat wilt doen. Of niet! Jou relatie met de idee is een relatie in vrijheid. Niemand zegt jou hoe jij moet denken. Niets verplicht of dwingt jou op een bepaalde manier te denken. Jij kunt denken wat je wilt. En daardoor ook jouw relatie tot de rest van de werkelijkheid (vrienden, geliefde(n), familie, job, geld, waarden, voeding, slaap, spel, kinderen, bloemen, verhaaltjes, filosofie, computers, God, warmte, licht, de zon en de maan, lucht en water, petanque, bergbeklimmen, meditatie, het eigen lichaam, sex, jouw scheppingsdrang, bomen en aarde, wiskunde, vlinders, enandersvoort, enandersvoort, enandersvoort) bestemmen!

De idee is belangrijker dan je vriendin, want als zij de relatie verbreekt heb je haar niet meer maar wel nog de idee. En, sterker nog, die idee zal je er ook overheen helpen. Hetzelfde als je geen eten hebt of geen geld: ok, je hebt die dingen nodig! Maar zonder een idee over hoe je die kunt krijgen, zullen ze nooit op je toekomen (tenzij ‘per toeval’ en dat is meestal niet genoeg om op te vertrouwen – sommige mensen die van ‘vertrouwen’ hun IDEE maken niet te na gesproken…). Bij elk verlangen dat je voelt, bij elke nood heb je uiteindelijk ideeën nodig en, vooral, een niet geblokkeerde, niet door anderen beheerste, vrije relatie tot de idee. Om tot een perspectief te komen dat jou helemaal kan vervullen. Wat anderen bedenken zal aan hùn noden en verlangens tegemoetkomen (en misschien, als het er op is toegelegd, ook gedeeltelijk aan die van jou); maar toch nooit helemáál aan die van jou! Of denk jij dat je moeder nog steeds het beste weet wat goed voor je is? Jij weet het misschien ook niet, maar iemand anders zal het ook niet voor 100% weten.

Daarom is jouw relatie met de idee de belangrijkste relatie in je leven. Welke ideeën koester je? Welke ideeën wijs je af? Welke ideeën onderzoek je? Welke ideeën trek je aan? Met welke ideeën verbindt je je, bijvoorbeeld door er je werk, je dienst of je product van te maken? Welke ideeën kies je uit, zijn – met andere woorden – de waarden die je in je leven wilt realiseren? Welke ervaringen wil je doormaken? Vorm je daarvan eerst een idee! Denk niet dat je alles dan al weet (of ervaren hebt)! De ervaring is méér dan de idee kan bevatten! Ook de wereld is méér dan de idee alleen. Je zou kunnen zeggen dat een idee het begin is van elke ervaring!

De idee zou je kunnen vergelijken met het internet. Het internet surft niet voor jou. Jij moet op het internet surfen!

De idee is niet het leven. Maar jij kunt je leven vormgeven vanuit jouw relatie met de idee!

In de idee is alles met alles verbonden, via een weg die jij met je denken kunt nagaan. Op die manier gidst de idee je door het leven, wat niet betekent dat je je zintuigen moet verwaarlozen!

Focus je op je verlangen. En wend je dan tot de idee. Om uit te zoeken WAT je verlangt. En ga het dan creëren!

Ga pas dan weer toe op mensen, beschouw pas dan opnieuw je situatie. Als je weet wat je wilt, als je weet waar je naar toe wilt gaan. Of als je weet hóe je wilt reizen… Ga in ieder geval naar mensen, zoek in ieder geval situaties die jou helpen jouw relatie met de idee te versterken…

Misschien bedoelde Thomas à Kempis dit wel toen hij schreef in zijn boekje ‘De navolging van Christus’: ‘Vertrouw niet in de eerste plaats op mensen, maar op God!’ (vrij naar hfdst. 59) Als je de idee ziet als ‘God’, of misschien als het ‘gezicht’ van “God”, dan kom je wellicht al een heel eind verder!

Veel plezier! En een vrije relatie met… de idee.

Gelijkaardige posts:

• Idealen houden ons bescheiden
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!
• Fascinerende video over het koesteren van je creativiteit
• Een nieuw begin
• Lieve lezer,