Een architect legde uit dat er momenteel in Spanje nieuwbouw woningen (en andere gebouwen) leeg staan en verkrotten omdat er geen kopers zijn die deze woningen kunnen betalen. Nochtans zijn er in Spanje wel degelijk mensen die een woning nodig hebben en die dus deze woningen zouden kunnen gebruiken. Dat ‘zouden kunnen’ is daarbij het gekke, want het betekent dat de woningen toch gewoon blijven leegstaan en wellicht nooit zullen verkocht worden.

Een gekke situatie

Na vertoning van het fragment vroeg Indra Dewitte van de zevende dag aan Scheire waarom hij dit als exacte wetenschapper nu precies nog eens extra gek vond. Zijn antwoord was opmerkelijk.

Voor een exacte wetenschapper – fysica, in zijn geval – geldt eigenlijk enkel dit: als er, aan de ene kant, van een bepaald goed een bepaalde hoeveelheid is (bijvoorbeeld een bepaalde hoeveelheid huizen) en, aan de andere kant, een bepaald aantal mensen die dit goed nodig hebben, dan zijn er fysisch gezien eigenlijk maar drie mogelijke situaties denkbaar:

1. Er is te weinig,
2. er is net genoeg of
3. er is te veel

van het goed aanwezig, gemeten aan het aantal mensen die het goed nodig hebben.

Wanneer we dit toepassen op de situatie van de woningen in Spanje, dan betekent dit dat eigenlijk enkel de volgende drie situaties mogelijk zijn:

1. Sommige mensen hebben een woning , andere daarentegen niet – er zijn dus te weinig woningen voorhanden,
2. iedereen die een woning nodig heeft, heeft ook een woning (uiteraard van voldoende kwaliteit) – dan zijn er dus net genoeg woningen voorhanden,
3. Iedereen heeft een woning en er staan bovendien nog woningen leeg – dan zijn er dus te veel woningen voorhanden.

Als we dit bekijken dan zien we dat er van deze drie mogelijke situaties, maar één situatie is waarbij er woningen leeg staan. Dit is bovendien niet een situatie waarbij er tegelijkertijd nog mensen zijn die een woning nodig hebben. Toch is dat momenteel de situatie in Spanje, want (a) niet iedereen heeft een woning (van voldoende kwaliteit) terwijl er (b) woningen (van goede kwaliteit) leeg staan. Daarom is dit ‘nog gekker’ voor een fysicus dan dit sowieso al is, zoals Scheire zegt. Vanuit fysisch standpunt bekeken is de huidige situatie namelijk helemaal niet mogelijk!

Fysica én filosofie

En nu komt het aandoenlijke. Scheire zei: “Stel dat er plotseling een komeet inslaat die een hele hoop fabrieken wereldwijd zou vernietigen, dan kan ik het, als fysicus, begrijpen dat daardoor ook de productie zou verminderen en dus onze welvaart. [Die laatste gevolgtrekking durf ik te betwijfelen, maar, enfin... Dat is een opmerking mijnerzijds.] Dat nu echter, bij gelijk blijvende, fysische productiecapaciteit enkel en alleen omwille van het geldspelletje plots onze welvaart vermindert, daarmee heb ik het, als fysicus, moeilijk”. Met andere woorden: als de goederen er zijn, waarom is het dan zo dat we er plots met z’n allen, enkel en alleen door het geldspelletje, minder van kunnen genieten? Voor een fysicus is dat in feite onbegrijpelijk!

Zelf vind ik dit als mens ook best een gekke situatie. Maar als filosoof, ook al is het waar dat ik als filosoof over alles verwonderd zou moeten zijn, verbaast mij dit eigenlijk niet (echt meer). Het geldspelletje, waar Scheire het over heeft, heeft te maken met onze menselijke psyche. Kijk maar naar de beurs, die ook allesbehalve rationeel fluctueert. Ik ben daarbij geneigd te denken dat dit spel met het geld een uitdrukking is van een zeer diep geworteld en irrationeel verlangen tot zelfbehoud dat iedereen kenmerkt en dat kan leiden tot situaties als die in Spanje. Deze hele bovenbouw, die 100% psychisch is, wordt door de fysicus uiteraard niet gezien, maar vanuit de menswetenschappen gezien is dit een gegeven – en een vraag! – dat net zo sterk in acht moet worden genomen als de wetten van de natuur (en ontdekt door de fysica), die Lieven Scheire aanhaalt.

Het einde van de ‘grote verhalen’

Dat deze bovenbouw onoverkomelijk is blijkt uit de lotgevallen van het communisme. De communisten maakten namelijk een gelijkaardige redenering als Scheire door er van uit te gaan dat men voor een rechtvaardige maatschappij eerst (1) een inventaris moet maken van de behoeften, dan (2) de invulling van deze behoeften collectief en centraal gestuurd moet produceren waarna vervolgens (3) het er enkel nog op aan komt iedereen gratis dat te geven wat hij of zij nodig heeft. Het geldspelletje wilden de communisten daarmee dus afschaffen en inderdaad was dit in eerste instantie ook Lenin zijn plan (een plan dat hij echter al vrij snel weer moest intrekken). Ook de religie, die toch op zijn minst ook een psychisch fenomeen is, wilden de communisten daarbij ook afschaffen. En de vrijheid van meningsuiting, persoonlijke privicy en ga zo maar door… Het lijkt er op dat die mensen alles wat exclusief tot het psychische leven van de mens behoort wilden beknotten. Ook kunst mocht alleen maar als het in dienst stond van de officiële propaganda.

Wat de communisten met hun maatschappijmodel enkel bereikt hebben is dat op een nog monsterlijker manier de achterliggende egoistische psychologie van de mens zich heeft doen gelden dan nu ook het geval lijkt te zijn, met het ‘geldspelletje’. We kennen allemaal de gruwelen van de totalitaire, Stalinistische maatschappij. Ook al staat dit ver van Scheires bedenking, het blijft desondanks naief, zij het een interessant gedachte experiment, om heel onze psyche buiten beschouwing te willen laten.

Aanzet tot inzicht in onszelf én liefde voor onszelf

Het lijkt een open deur, maar: je kan de maatschappij niet begrijpen met fysica alleen. Een geïntegreerde benadering van fysica en psychologie, op zijn minst, kan wellicht eerder inzicht geven in dit wonderlijke gedrag van de mens, ons gedrag! Binnen de zogenaamde menswetenschappen (econonomie, sociologie, psychologie, filosofie, …) zoekt men een dergelijk inzicht. Daarbij zie ik deze wetenschappen (nog) als zoektochten, omdat ze (nog) niet, zoals de fysica, op vaste grond gestoten zijn, dat wil zeggen op wetmatigheden die zonder meer blijken te gelden – wat misschien ook niet nodig is, de mens is per slot van rekening geen machine!

Ook al ben ik geneigd te denken dat er in de mens een egoistische grondtoon aanwezig is, toch denk ik niet dat dit per se moet leiden tot wreedheden of tot onrechtvaardigheden zoals nu onder andere in Griekenland en Spanje te zien is. Dit egoïsme is namelijk niet slecht, maar wij mensen weten gewoon nog niet echt goed wie precies wij zijn en dus wat onze behoeften allemaal omvatten (daar is de communistische visie al de mist in gegaan: te denken dat de menselijke behoeften van tevoren in kaart gebracht kunnen worden). Nog maar al te vaak reduceren we onszelf tot een gedeelte van onszelf, waardoor andere gedeelten die minstens zo belangrijk zijn, onderdrukt worden. We staan dus voor een proces van bewustwording…

Oplossing voor een diepe frustratie…

Uiteraard denk ik dat Lieven Scheire dit allemaal goed bedoelt (kun jij je voorstellen dat Lieven Scheire iets ooit niet goed zou bedoelen? ). Ik ben ook blij dat hij het woord ‘geldspelletje’ heeft gebruikt, want dat herkende ik.

Tegelijkertijd heeft zijn opmerking me ook aan het denken gezet en voorgoed doen beseffen dat, zoals de fysicus doet, het onaanvaardbaar is de maatschappij te willen bekijken zonder rekening te willen houden met onze ziel. Ook als dit psychische in ons er nu nog vaak voor zorgt dat we geconfronteerd worden met situaties in onze maatschappij waarbij we met z’n allen moeten kotsen (zoals in Griekenland en Spanje), dan kan de oplossing er niet in bestaan dat gedeelte van de mens dan maar te amputeren. We moeten het begrijpen, we moeten ons meer en meer inleven in onszelf, we must wrap our head around this en op die manier pogen, de situaties die ons nu zo frustreren, van binnenuit aan te gaan. Het gedachte experiment van Scheire, zoals ik het maar zal noemen, toont voor mij te duidelijk aan dat eerder dit een weg met toekomst is…

Hoe onbegrijpelijk, hoe irrationeel, hoe wreed onze psyche soms ongetwijfelkd ook is, ik denk dat we hier achter moeten zien te komen én dat we dit kunnen. Enfin, ik wil héél, héél graag in een maatschappij leven, waarin iederéén leven kan en waarin mensen elkaar het leven gunnen, in plaats van elkaar – nu middels een geldspelletje - figuurlijk, maar misschien toch ook niet zo héél figuurlijk, naar de keel te staan!

Waartoe een stukje op tv met de naïeve – da’s een compliment hé kijk van een fysicus allemaal niet kan leiden…Gelijkaardige posts:

• Meeting over het basisinkomen in Brussel
• Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• Op naar een gezonde economie! – deel I
• De aarde als kapitaal

“Getting that Life can be meaningful by doing just that: dance!”

Merijn Fagard

Het zou een inzicht van Steiner zijn, dat depressie en/of zich neerslachtig voelen gelinkt is aan het voorstellingsvermogen. Dat heeft een vriend mij eens gezegd. Wie te veel fantasie heeft, bij wijze van spreken, of te veel nadenkt, komt sneller of gemakkelijker in een depressieve stemming terecht. Aan de andere kant zegt Steiner ook dat daar tegenover staat dat gevoelens van geluk en tevredenheid verbonden zijn met bewegen. Iemand die zich uitleeft door fysiek te gaan bewegen, op welke manier ook, wordt daardoor vanzelf gelukkiger.

Nu kan ik die redenering wel volgen. Het is al door de wetenschap ontdekt dat bij het sporten (of andere fysieke inspanning) endorfines in de hersenen vrijkomen. Dat zijn stoffen die zorgen voor een geluksgevoel. Sporten, dansen etc. zijn echt zaken waarvan we gelukkiger worden… Verder kan ik het ook wel volgen dat iemand die zich niet zo goed voelt, wellicht veel in zijn hoofd of in bepaalde voorstellingen leeft. Als iets mislukt is stellen we ons voor hoe het had kunnen zijn, of als er iets ongelukkigs gebeurd is vragen we ons vaak af wat we hadden kunnen doen om dit te voorkomen. Maar ‘hoe het had kunnen zijn’ of ‘wat we hadden kunnen doen’ zijn natuurlijk geen feiten, het zijn vooral voorstellingen! Ook als echte feiten ons ongelukkig maken, zoals het zien van een bedelaar op straat, dan worden we toch pas ongelukkig hierdoor wanneer we ons het lijden beginnen voor te stellen van deze persoon. Ook een factor die mensen ongelukkig maakt zijn voorstellingen en fantasieën over wat er zou kunnen gebeuren. Ik voel altijd een enorme angst opkomen bij het binnenkomen van een trein in het station wanneer ik bedenk hoe weinig stappen ik maar verwijderd ben van de sporen. Zou ik me niet aan deze gedachte overgeven, maar bijvoorbeeld denken aan de leuke bestemming waar ik op dat moment naar toe ga, dan zou ik me niet zo angstig voelen. Maar ook als ik denk aan leuke dingen die nog gaan gebeuren en daarover fantaseer, voel ik me nog niet echt gelukkig, want op dat moment zijn die leuke dingen nog geen feit! Wat mij gelukkig maakt is de bewegingen die ik effectief uitvoer, om de leuke dingen mogelijk te maken…

Het devies is dus: wanneer je gelukkig wilt zijn, dan is in beweging komen een goed idee! Dat kan in allerlei vormen: sporten, dansen, springen, spelen, acteren, musiceren, … Misschien geldt dit zelfs in het algemeen dat voorstellingen over wat ons gelukkig maakt ons depressiever maken, terwijl een effectieve beweging in die richting ons gelukkiger maakt. Daarbij denk ik ook wel dat het belangrijk is dat de beweging die je doet vrije bewegingen zijn, waar je steeds opnieuw zelf voor kiest. Dwangarbeid maakt ons niet gelukkig. Sporten omdat mama en papa willen dat we die medaille halen ook niet. Zingen en het beest op het podium uithangen is alleen leuk als je dat doet voor het zingen etc. zelf, niet wanneer het iets zou zijn dat je enkel doet voor het geld. Het geld dat je gaat verdienen, de successen die je gaat behalen, de resultaten van je werk zijn opnieuw voorstellingen, die op het moment dat je er nog aan moet beginnen nog niet bestaan. Geluk daarentegen heeft te maken met bewegen en zo je eigen grenzen doorbreken. Je kunt altijd in beweging komen, hoe beperkt ook, en het geluk dat daarbij ontstaat, ontstaat onmiddelijk!

Ik heb zelf de fout gemaakt in het verleden van te veel in de toekomst te willen kijken steeds (zowel positief als negatief), maar welke toekomst ik me ook voorstelde, een gelukkige of één vol van rampen, ik werd er in beide gevallen niet gelukkiger van! Bij elke kleine beweging in de richting van een toekomst, hoe klein ook, werd ik echter gelukkiger! Dit blogartikel schrijven geeft mij een goed gevoel. Gedachten en fantasieën over de mogelijke reacties die ik zou kunnen krijgen (positief of negatief) maken dit geluk alleen maar kleiner en zorgen er voor dat ik minder graag schrijf. Het meeste geluk ervaar ik wanneer ik (vrijwillig) in beweging ben, niet door er over na te denken wat het gevolg zou kunnen zijn van de ene of de andere actie. Natuurlijk is dat wel nodig, dat je nadenkt over de gevolgen van wat je doet. Het geluk echter komt uit het doen. Niet doordat ik me overgeef aan de inhoud van deze gedachten en voorstellingen. Het is niet voor niets dat sommige mensen geluk gelijk stellen aan flow. Flow is een toestand waarbij ik constant vanuit mezelf in beweging ben!

Van ongeluk naar beweging

Een probleem bij ongeluk is vaak dat wanneer je inactief bent, het zeer moeilijk tot onmogelijk kan zijn je voor te stellen dat in beweging komen je geluk zou brengen. De gedachte alleen al aan in beweging komen is weerzinwekkend. Om een voorbeeld te geven. Als ik het koud begin te krijgen omdat ik te lang op mijn stoel heb gezeten, dan is het voor mij vaak zeer moeilijk te geloven dat bewegen mijn toestand zou kunnen veranderen. Ik voel me dan zo ongelukkig door de kou (en door de gedachte dat ik het warm zou willen hebben!) dat de gedachte om te gaan sporten me eerder afstoot. En toch is dat de oplossing! Ik heb ondertussen geleerd dat wanneer ik uiteindelijk besluit om toch te gaan sporten, ook al heb ik daar nu helemaal geen zin in, ik toch van het sporten ga genieten eens ik in beweging ben gekomen. En voor ik het weet heb ik het dan ook warm en is de situatie een hele andere! alleen al door in beweging te komen wordt ik gelukkiger!

Het probleem is dus dat ongeluk de neiging heeft in zichzelf te kruipen. Jezelf verplichten heeft daarbij ook geen zin. Want dan ontstaat er ressentiment (tegenover jezelf) dat al snel maakt dat je stopt met in beweging te komen. Wie alleen het resultaat wilt maar eigenlijk niet het werk (de beweging) die daar voor nodig is, zal zich bedrogen voelen als het resultaat uitblijft. Wie echter het werk graag doet, heeft ook wanneer het resultaat uitblijft in ieder geval toch een leuke tijd gehad!

De ervaring dat het werkt!

Wat kan helpen om in beweging te komen is de ervaring dat bewegen, eventueel samen met andere mensen, geluksgevoelens opwekt. Niet denken aan wat je zult gaan bereiken door het sporten (afvallen, spieren, etc.). Dat leidt namelijk weer tot ongeluk. Probeer echter te voelen wat het bewegen zelf met je doet. Vanzelf ontstaat er een gevoel over wat mogelijk is en wat niet en begin je naar realistische doelen toe te werken, niet realistisch in de zin dat je begrijpt dat het kan, maar zo dat je voelt dat het ook leuk is om je die doelen te stellen en vooral, daar tegelijkertijd naar toe te bewegen.

Muziek maakt gelukkig omdat het ons tot bewegen uitnodigt. Op zijn minst tot innerlijke beweging! Ik heb eens gelezen bij een dichter – ik weet niet meer wie en ga dat ook niet uitzoeken! – dat hij bij elk gedicht dat hij schreef een groot geluksgevoel ervaarde, zelfs bij het meest sombere en droevige gedicht. Nu denk ik dat dit komt door de beweging! Zelfs het schrijven van een somber gedicht maakt gelukkig, omdat degene die het schrijft in beweging is. Misschien dat dit ook de reden is waarom mensen door middel van creatieve expressie hun ongelukken kunnen leren verwerken…

Bij bepaalde muziek wordt ik vrolijk, bij andere droevig. In beide gevallen ervaar ik echter steeds een intens gelukmoment wanneer ik muziek hoor en er mee mee kan bewegen. Alleen innerlijk, of ook uiterlijk, door te dansen bijvoorbeeld. Alleen soms, dan wordt het te heftig voor mij. Bepaalde soorten muziek (zoals kei-harde hausse-muziek) kan ik niet aan. Die muziek verlamt mij dan. En dat zijn de momenten met muziek waarop ik écht ongelukkig ben. Of als de bewegingen waartoe de muziek mij uitnodigt bewegingen zijn die ik uit vrije wil niet kan volgen. Dan kom ik in een voorstellingswereld terecht en begin ik na te denken over hoe ik in die situatie gekomen ben en dan wordt ik pas echt ongelukkig. Droefenis kan fijn zijn. Als het een droefenis is die ik echt uit mijzelf heb opgewekt. Heb ik dat niet, dan blijft alleen maar het ongeluk.

Slotbeschouwing

Een techniek om gelukkig te worden is dus om in beweging te komen! Het maakt niet uit hoe, als de beweging maar vrij uit jezelf komt (en je uiteraard niemand door deze ‘beweging’ beschadigt). Vrijheid is een voorwaarde om te kunnen bewegen. Denk daar maar eens over na: dwang en verplichtingen die anderen of bepaalde principes je opleggen, het tegenovergestelde dus van vrijheid, betekenen dat iets of iemand anders jouw beweegt… Zelf in beweging komen betekent dat ik mij emancipeer van alle omstandigheden… Toen het drama in Luik zich voordeed, hoorde ik een experte zeggen dat mensen die een dergelijk drama actief beleven (door anderen te helpen, te vluchten, etc.) dit sneller kunnen verwerken dan mensen die het eerder passief moesten ondergaan. Activiteit is dus de sleutel om te ‘genezen’. Activiteit die je vanuit jezelf tegenover een ‘opgelegde’ situatie plaatst. In eerste instantie kan de natuur ons overweldigen. In tweede instantie kunnen we echter stapje voor stapje, beetje bij beetje onze eigen natuur in beweging brengen en zo mee met de natuur bewegen…Gelijkaardige posts:

• 30-dagen proef raw food dieet begint morgen!
• Mijn levenslijn (watch me grow)
• De zon
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 3
• Dankbaarheid

De afgelopen jaren van mijn leven worstel ik met idealen. Sinds mijn tienertijd al. Idealen bieden namelijk een tweesnijdend zwaard: – Aan de ene kant zijn ze enorm aantrekkelijk om naar te streven. Zeker op mij hebben bepaalde idealen altijd al een magnetische aantrekkingskracht gehad. – Aan de andere kant kunnen idealen ook enorm ontmoedigend werken, eens men beseft wat het inhoudt om in de praktijk aan een ideaal te voldoen.

Een voorbeeld van een ideaal is het bereiken van de kracht en het uithoudingsvermogen om 100 éénarmige pushups te doen. Het is een ideaal om deze kracht en deze uithouding te bereiken. Een ander voorbeeld is het boeddhistische ideaal van ‘compassie’: proberen andere wezens die op je weg komen met mildheid en mededogen te benaderen. Dat lukt niet altijd en juist in de praktijk kan het ontmoedigend blijken, zich aan een dergelijk ideaal te willen houden.

Als idealen onbereikbaar lijken, en het mislukt faliekant ze te bereiken, kan dit tot hevige pijn en zelfs bitterheid en cynisme leiden. Een voorbeeld dat we allemaal kennen is het ideaal van de perfecte relatie. Soms denk ik dat veel ‘liefdespijn’ meer met de dwangbuis van dit ‘ideaal’ te doen heeft dan met de feitelijke afwijzing waar we allemaal vroeg of laat in ons leven wel eens mee geconfronteerd worden. Ik herinner me dat toen mijn eerste relatie afsprong ik me mislukt en waardeloos voelde. Niet alleen omdat een verdere relatie met mij afgewezen werd, maar ook omdat ik vertwijfelde over mijn mogelijkheden zo een ideale relatie in stand te houden!

Nederigheid

Idealen hebben dus een enorme aantrekkingskracht maar kunnen, doordat ze zo moeilijk bereikbaar zijn, een leven ook grondig vergallen. Dat is mij best wel een paar keer gebeurd en toen ik daarnet in het boek Convict Conditioning aan het lezen was, kwam ik plots tot de volgende gedachte:

Idealen zijn er om ons nederig te houden.

Tegen nederigheid heb ik me vroeger altijd verzet. Ik verwarde het met onderwerping en onderwerping leek me nu niet echt een wenselijke houding… Ik verfoeide dat!

Maar nu ben ik tot de conclusie gekomen dat ik een fout maakte. Onderwerping betekent zichzelf minder belangrijk opstellen dan een andere persoon, een ideaal of nog iets anders; maakt niet uit wat, eigenlijk. Maar nederigheid kan iets anders betekenen en heeft daar in feite niets mee te maken…

Telkens ik de aantrekkingskracht van een ideaal ondervind, is het wijs te beseffen dat ik dat ideaal NOOIT zal bereiken. ‘But perfection is a journey, not a destination’, zegt Paul Wade in het boven genoemde boek. Dat betekent dat niet de vraag belangrijk wordt: Verlang ik dit ideaal bereikt te hebben? maar: Verlang ik een weg te gaan in de richting van het bereiken van dit ideaal? Nederigheid betekent dan te beseffen dat ik het ideaal niet bereikt heb, zelfs niet als ik een grote onderscheiding ofzo krijg voor de weg die ik al hebt afgelegd of het punt waar ik al gekomen ben. Het is ook het besef dat succes niet samenvalt met een naam, dat het ook weer kan gaan tanen, wanneer ik niet bereid meer ben de nodige stappen te zetten in de richting van het ideaal. Nederigheid betekent dus: beseffen dat niemand het ideaal ooit zal bereiken en dat het een illusie is te denken dat dit mogelijk is.

Een manier om ‘harde’ idealen te verzachten…

Een ideaal dat MOET bereikt worden is puur fascisme. Zij dit een sportief, een mentaal, een spiritueel, een emotioneel of een schoonheidsideaal. Als het op de ene of de andere manier NIET GOED is wanneer je niet aan dit ideaal beantwoordt, dan zit je in een relatie verwikkeld er mee die het ideaal belangrijker maakt dan jijzelf en ben je dus op de ene of de andere manier onderworpen. Dat kan zijn doordat anderen je dwingen om dat te doen (oh wee als je ‘slechte’ schoolresultaten haalt), omdat je zelf het gevoel krijgt dat je minderwaardig bent als je er niet aan voldoet of om nog een andere reden. Overal waar idealen belangrijker zijn dan mensen gaat het mis.

Nederigheid slaat op de relatie die je hebt met een ideaal. Het is geen relatie van identificatie (I am mister fittness!), maar een relatie waarin je beseft en toegeeft dat het ideaal je altijd zal ontsnappen.

Dit schept ruimte om van het proces te genieten, om het nastreven van het ideaal soms los te laten en zelfs eens in de tegengestelde richting te gaan (al was het maar puur voor de fun!). Bovendien schept het ruimte voor humor: We kunnen falen, maar met een gniffelend lachje om onze eigen onnozelheid!

Het betekent ook dat we allemaal gelijk zijn. Nederigheid is het tegendeel van boven iemand staan of van zich onderwerpen. Niemand is werkelijk Mister Universe, Miss Beauty of Spiderman ofzo (ocharme . Ook de grootste ‘meesters’ zijn mensen die in de marge van een ideaal het tegenwoordig heel goed doen, maar nog altijd niet zo dat ze het ideaal zelf bereikt hebben… En dat schept ruimte voor andere mensen om het ook eens te proberen en betekent dat meesters die dit beseffen ook ‘nederig’ zullen zijn…

Nederigheid zelf is overigens ook een ideaal. Dus allez, we zullen altijd prutsertjes in de marge blijven…

De aantrekkingskracht van idealen

Verliezen idealen dan niet hun aantrekkelijkheid? Als ze toch niet bereikbaar zijn? Ik denk het niet, of slechts gedeeltelijk. Alleen als een ideaal MOET bereikt worden is het een reden tot wanhoop en in extremis zelfdoding als ik het niet bereikt heb. Wanneer het najagen een optie is en geen plicht dan kan het zijn dat ik onderweg al het geluk van mijn leven vind, ook nog voor ik het ideaal bereikt heb… Dat betekent echter niet dat idealen en plannen ons niet zullen blijven aantrekken. Door te zien dat het belangrijkste onderweg en onverwachts gevonden worden kan, leren we ook van het proces te genieten…

Dat is een cliché. Maar ‘t zou me wat miserie bespaard hebben als ik dat eerder eens ernstig had genomen! Eerder dan bestemmingen die je kunt en moet bereiken, zie ik idealen nu als merkstenen. Ze markeren het veld. ‘t Is daarbij helemaal niet interessant om bij zo een merksteen te blijven staan; als dat al mogelijk is! ‘t Is ook niet mogelijk of toch heel moeilijk – en misschien zelfs niet wenselijk – om niet op één of meer van deze merkstenen georiënteerd te zijn. Daarbij kunnen deze merkstenen ook veranderen, naarmate ons verlangen zich verandert… Ik zie het nu zo dat ik ergens op een plek sta in het veld van idealen en dat rondom mij, ver en dichtbij en in alle mogelijke richtingen, merkstenen verspreid staan. Die merkstenen staan vast en zijn vrij onbeweeglijk. Maar ik beweeg en uiteindelijk is voor mij vooral de weg belangrijk en de keuzes en verlangens in welke richting ik zal gaan! Die keuzes en die weg zijn hetgene wat we echt beleven: een mengeling van droom (ideaal) en realiteit.

En dan nog één ontboezeming van een onverbeterlijke ‘idealist’ : Ik weet vaak slecht wat me tevredenheid schenkt. Vaak al de helft van datgene wat ik met mijn hoofd verlangen… En vaak, jammer genoeg, ook meer. Of eventueel zelfs iets helemaal anders… Ook al zal ik er dus met m’n hele ziel naar streven 100 eenarmige pushups te kunnen doen, onderweg vind ik misschien al plezier als ik er 60 kan doen… Gelijkaardige posts:

• Broederschap
• Op blote voeten
• Langzaam maar zeker een doel bereiken
• Schoonheid en kracht
• Het idee dat er niet genoeg tijd is

Voor een gezamenkijke opdracht met een tijdslimiet, moesten we onder andere een gedichtje schrijven. Dat wilde ik wel doen! Maar omdat er stress bij kwam kijken bij mij, wist ik niet zeker of het zou lukken…

Dit rolde er uit; recht uit de ziel, recht uit het onderbewustzijn:

De jongen die zich verschool
ging niet zo graag naar school

Hij hield veel meer van bloemen
en van de bijtjes die zoemen

Uren kon hij turen
hoe hij zijn leven zou besturen!

Met liefde en beleid
maar niet graag op tijd

Zo vulde hij zijn dagen
met klagen en met zagen
want naar die school wilde hij
niet meer graag!

© Merijn Fagard, 20 juni 2011

Oh ja, en het moest nog rijmen ook!Gelijkaardige posts:

• De zon
• Zelfwaardering en een leuke collage!
• Een nieuw begin
• Het idee dat er niet genoeg tijd is
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!

In die film komt een discussie voor tussen het hoofdpersonage Valentine (Irène Jacob), en een oude heer (Jean-Louis Trintignant) die als gepensioneerde en verbitterde rechter de telefoongesprekken van zijn buren bespionneert. Valentine rijdt met haar autotje zijn hond, Rita, aan en zo komt ze bij hem terecht. Hij vraagt haar: ‘Waarom heb je Rita van de straat geraapt?’ Haar antwoord: ‘Ik had haar overreden. Ze was gewond, ze bloedde’. Hij is sceptisch en zegt: ‘Anders had u zich schuldig gevoeld en zou u spijt hebben gekregen. Dan had u vast gedroomd van een teefje met een verbrijzelde kop’. Ze ontkent dit niet en zegt ‘Ja’. ‘Voor wie hebt u het dus eigenlijk gedaan?’ is daarop zijn ultieme vraag.

Met een blik die over lijkt te lopen van medelijden antwoordt ze: ‘U vergist zich’. ‘In welk opzicht?’ vraagt hij direct. ‘Helemaal. In alle opzichten. U hebt het helemaal mis’.

‘Met u kan je eigenlijk alleen maar medelijden hebben’, zegt ze ook nog, vlak voor ze vertrekt. En op de valreep: ‘Ik weet niet of u het weet, maar de hond krijgt kleintjes’.

De emoties spreken meer hier dan de woorden. De vraag is natuurlijk niet: ‘Heb je mijn hond teruggebracht omdat je zelf van je slechte gevoel af wilde komen?’ De vraag is: Waarom krijgen we een slecht gevoel als een ander, zelfs een hond, zou ik durven zeggen, in nood is? Waarom geeft mijn maag alles weer over, als ik ondervoedde kinderen zie met vel over been en extreem opgeblazen buiken en vliegen in hun ogen? Waarom springen de tranen me in de ogen als ik familieleden van slachtoffers van de nu terecht staande generaal Mladic op het nieuws aan het woord zie; bij één machteloos handgebaar?

Broederschap is niet één of ander ideaal dat men, ten tijde van de Franse revolutie, met geweld in ons in heeft proberen te stampen door propaganda, als gevolg van angst of simpelweg met de hulp van bruut geweld, zoals bijvoorbeeld het nazisme of andere zogenaamde ‘idealen’. Het is een ‘ideaal’, als je het zo wilt noemen, dat in ons zit, in onze onderbuik en we kunnen niet anders dan er aan toegeven.

Waarom zou ik mij slecht voelen als ik een ander in moeilijkheden zie? Ik ben toch heer en meester over mijn innerlijk? Eerder in het gesprek zegt Valentine, op de smalende suggestie van de oude rechter dat ze zich misschien beter zou voelen als ze boodschappen zou gaan doen voor de zieke buurvrouw die hij afluistert: ‘Misschien voelt zij zich dan beter’.

In de film klinkt dat niet moralistisch. De vraag is gewoon waarom we de omweg nodig zouden hebben over het geluk van een ander om zelf gelukkig te zijn, als het waar is dat die daar niets mee te maken heeft.Gelijkaardige posts:

• Een nieuw begin
• De meest troostende filmscène
• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Een kleine episode met sneeuwklokjes!
• Mijn levenslijn (watch me grow)

De minnaar van de zon
wil ik zijn
gisteren warmde je nog mijn dijen
van goud
Je drong in me binnen
ik voelde je hitte
op mijn gelaat
ik was helemaal open
voor jou bonkende stralen
van zo een simpel geluk
als jou warmte

- © Merijn Fagard, 24-4-2009

Gelijkaardige posts:

• De jongen die zich verschool
• Raw Food Potluck over exact 7 dagen in Brugge!
• Hoe gemakkelijk en snel haver koken?
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 2
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!

De eerste twee van deze filmen heb ik al gezien, en vooral de tweede, Blanc, heeft me erg aangegrepen. Het gaat om een Poolse immigrant die in Parijs getrouwd is met zijn Franse vriendin. De film begint in de rechtbank waar zij vraagt om van hem te scheiden omdat hij sinds hun huwelijk niet meer kan voldoen aan hun sexuele verlangens (hij krijgt hem niet meer omhoog). Zij wil van hem scheiden, maar hij denkt dat het tussen hen nog niet gedaan is en zegt dat hij alleen meer tijd nodig heeft om hun – sexuele – relatie terug te doen werken. Omdat hij echter niet goed Frans spreekt en in de rechtbank ook niet echt geholpen wordt hierom krijgt hij niet de kans zich voldoende uit te drukken en wordt hun huwelijk ontbonden. Ook zijn bankrekening wordt geblokkeerd en zonder geld en zonder huis komt hij dus aan lager wal te zitten. Na de rechtzaak zien we hem nog in het huis van zijn ex-vrouw, waar hij haar vraagt om met hem mee naar Polen te komen, maar ze weigert. Ze steekt de gordijnen in brand, vertelt dat ze de politie zal zeggen dat hij dat heeft gedaan om wraak te nemen en zet hem zo het huis uit.

In de Parijse metro ontmoet hij een mysterieuze landgenoot, die hem uiteindelijk in een koffer terug naar Polen smokkelt. Dit lukt, maar niet zonder kleerscheuren! De mooiste scène vind ik echter die waarbij Karol, de hoofdpersoon, deze mysterieuze man doodschiet, op diens eigen vraag en tegen betaling, in een verlaten metrogang. Deze man, die het ogenschijnlijk goed stelt met ook een vrouw en twee kinderen stapt uit het leven maar wil zijn geliefden de idee niet aandoen dat hij zichzelf zou hebben gedood. Het moet dus lijken op een moord. De poging hem te doden mislukt echter, het schot, van een gaspistool (?), blijkt maar een losse flodder, omdat de onervaren schutter was vergeten het magazijn in werking te stellen. Geëmotioneerd vraagt hij of het slachtoffer nog steeds dood wil en deze knikt nu van nee.

Daarop volgt het meest schokkende gedeelte, dat mij het meest diep heeft geraakt. Karol, de jonge hoofdpersoon vraagt: “Waarom?” Die vraag wordt echter niet beantwoord, tenzij met een bepaalde gezichtsuitdrukking. Schijnbaar uit het niets zegt Karol dan: “Mikolaj, iedereen lijdt”. Waarop zijn vriend, die op een soort vaderfiguur lijkt, hem antwoordt: “Dat weet ik. Ik wilde alleen minder lijden”…

Dat dit alles bevrijdend is zien we vervolgens in de volgende scène, waarin de twee mannen spelen op het ijs en zich terug voelen alsof ze 18 jaar zijn!

Voor mij was heel deze scène een enorm troostende scène om te zien. “Iedereen lijdt”; je zou kunnen denken dat dit een deprimerende uitspraak is. Maar als je dit anders bekijkt dan kun je ook zeggen dat mensen dus daadwerkelijk gelijkwaardig zijn, ondanks de ongelijkheid die er tussen ons allemaal is (op de gebieden van rijkdom, gezondheid, ‘geluk’, etc). Als iedereen lijdt dan blijken deze verschillen slechts schijn, omdat ook de rijkste man lijdt, en alle anderen. De mysterieuze, gelukkige, gearriveerde zakenman heeft iets defaitistisch. Hij wentelt zich niet in zijn succes en kan ook niet genieten van zijn gezin. Een tijdje later in de film zien we hem echter toekomen bij zijn huis, terwijl hij (kerst?)cadeautjes voor zijn familie uit zijn auto is aan het laden…

Er is een lijden dat van iedereen is, ondanks de verschillen. Het heeft daarom geen zin er als enkeling aan te willen ontsnappen. Dat hoeft ook niet. Tegelijk is dit de pure bevrijding, iets dat troost biedt en moed geeft om verder te gaan in een moeilijke periode. Zo heb ik dat ervaren. Voor mij was dit het meest troostgevende dat ik in jaren heb gehoord.

Dit betekent niet dat dit lijden onoverkomelijk is. Het heeft meer te maken dat zo lang er één van ons lijdt, iedereen lijdt. Niet omdat het moet, maar omdat dit in onszelf zit. Omdat wij dit zelf, op een heel erg diep niveau, zo lijken te willen. Zo lang er één iemand pijn heeft, zo lang er één iemand lijdt, zijn we solidair en lijden we ook. Je zou het ook zo kunnen zeggen: compleet geluk is niet mogelijk, zo lang er nog (mensen) zijn die in erbarmelijke omstandigheden leven. En dat resulteert in een soort weten: iedereen lijdt. Eigenlijk hoeft dit niet eens gezegd. De mysterieuze, gearriveerde zakenman die dood wil weet dit ook, zegt hij, hij wilde alleen maar minder lijden.

Misschien dat uit het onvermogen dit te aanvaarden, machtspogingen ontstaan van anderen (in alle mogelijke contexten) om ons ‘gelukkig’ te maken. Maar dat is de andere kant van de medaille, waarover de eerste film, Bleu misschien wel een beetje gaat: men kan een ander niet gelukkig maken. Dat kan alleen die ander zelf! Of, misschien anders, het gaat niet zonder het initiatief, of een soort ‘instemming’, een ontvankelijkheid voor wat je te bieden hebt van die ander. Waarom is vrijheid zo belangrijk? Omdat een mens in gebondenheid, ook als die met de zogenaamd ‘beste’ bedoelingen geschiedt, niet de vervulling, noch het geluk vinden kan die iedereen verlangt.

‘We lijden allemaal’ plaatst ons, ondanks alle verschillen tussen mensen, in een bel van gelijkwaardigheid, bekendheid met elkaar ook, dat dieper zit dan woorden en daden. We zijn allemaal losse partikeltjes en we lijden allemaal. Ik weet dat ik aan het lijden van de ander niets kan doen, de noodzaak om hem en gebeurtenissen te manipuleren ontstaat dus helemaal niet. Aan de andere kant is dit ook een keuze die mij doet beseffen dat wat ik ook doe als vrije mens, hoe ik mijn vrijheid ook inzet om zelf gelukkig te worden, dit gaat mij niet lukken in de ultieme zin omdat iedereen lijdt, ook ik, no matter how succesfull I am, ongeacht hoe succesvol ik ben, dus. Dat is, voor mij, een enorm troostende gedachte gebleken. We do care! Het kan ons wat schelen…

Ik zou hier graag tonen waarom ik denk dat het een keuze is om zich wat aan te trekken van het lot van een ander. Er is een filosofisch gedachte-experiment dat gaat als volgt. Stel dat geluk een bepaald gevoel is, dat we willen bereiken. We verlangen er naar in dit gevoel van vervulling te komen en dat is dan ook het doel waarmee de verlichte mens al zijn middelen inzet, inclusief zijn (ook politieke) vrijheid, die hij daarvoor nodig heeft. Nu is het zo dat we gevoelens in een mens kunnen opwekken door de hersenen electrisch (of anderszins) te stimuleren. In ieder geval, dat dit mogelijk is is ook een vooronderstelling van het experiment. Stel nu dat er een machine zou bestaan die, als je jezelf daaraan aankoppelt, jou dit gevoel van geluk, van vervulling geeft. Dat wil zeggen: jij voelt je, zolang je aangekoppeld bent aan deze machine, werkelijk gelukkig! De vraag is dan: ben je bereid jezelf voor de rest van je leven aan een dergelijke geluksmachine aan te koppelen?

De reden waarom we ‘nee’ zeggen is denk ik de volgende. Aankoppelen aan de geluksmachine maakt ons gelukkig. De prijs die men daarvoor betaalt is echter afkoppeling van een belangrijk stuk van de werkelijkheid. Een deel van het echte geluk betekent echter open en betrouwbaar in contact staan met de werkelijkheid, hoe pijnlijk die wellicht ook is. Vanaf een bepaald moment ontvluchten we die grens wel, bijvoorbeeld door flauw te vallen of dood te gaan, maar dat is dan toch onwillekeurig. Uiteindelijk denk ik dat we ‘een gevoel van geluk’ minder inschatten dan dit contact met de werkelijkheid. Het is voor ons iets wat deel van het pakket van ‘geluk’ dient te zijn. We voelen aan dat we het hangen aan een zogenaamde geluksmachine niet als werkelijk geluk willen beschouwen.

De keuze om te lijden zit daarin vervat. Niet noodzakelijk, maar wel in die zin dat mocht de werkelijkheid lijden bevatten, dan willen we daarmee in contact staan.

Het kan ons schelen, ook als we er niets aan kunnen doen. Het zou kunnen dat individuen ongeluk en lijden voor een groot stuk aan zichzelf te danken hebben, zoals veel rechtse partijen suggereren (die vaak bevolkt worden door mensen die zeer veel belang hechten aan de grenzen tussen hun bezit/verdiensten en het bezit/de verdiensten van anderen). Aan de andere kant staat de ‘linkse’ politieke kant, die solidariteit in het vaandel voert, maar die, omdat ze tot actie wil overgaan en anderen daardoor wil helpen, er toe overgaat, misschien zelfs nog voor dat de mensen zelf hebben kunnen bestemmen waar hun geluk ligt, hen te dwingen in een collectief gareel. Dat is geen bevredigend en gelukkig leven.

Democratie is een uitdrukking van de erkenning dat we allemaal gelijk zijn, ondanks de overduidelijke en niet onder de tafel te vegen of weg te nivelleren verschillen. We zijn allemaal anders, maar staan ook graag in contact met elkaar. En de democratie is een poging, om dit contact te realiseren op een open, vrije, geweldloze en zelfverantwoordelijke manier. Democratie gaat er van uit dat wij allemaal partikeltjes zijn, maar ook dat we partikeltjes zijn die in zichzelf een dynamiek hebben van liefde naar de ander toe. Ik gebruik hier het woord liefde omdat ik denk dat, juist begrepen, dit woord een betere beschrijving biedt van wat er werkelijk gebeurt dan woorden als tolerantie of respect, die vaker in een maatschappelijke context worden gebruikt. Dat doen we misschien uit voorzorg, omdat het woord liefde vaak verkeerd geïnterpreteerd wordt. Misschien zijn we er, daarom, ook een beetje bang voor. Ik ben dat toch in ieder geval wel wat…

Vrijheid is een grondrecht. Maar het wordt niet overal gegarandeerd. Het wordt door individuen bevochten, die dat vaker dan we zouden willen geloven en wensen met hun leven bekopen. Dit is nu het geval, in de Arabische wereld. Dit was ooit ook het geval tijdens de Franse Revolutie. Het is ook op zo veel andere ogenblikken in onze vaak zo droevige collectieve wereldgeschiedenis zo gegaan. Het beginsel van de gelijkheid tussen mensen beginnen we eerst nog maar te be-experimenteren. Iedereen is gelijk voor de wet. Elke mens is gelijk aan de andere wanneer het er om gaat die wet op te stellen, te stemmen en vast te leggen. Ondanks die gelijkheid zijn er immense verschillen, deels door lot, deels als gevolg van een verworven vrijheid. Onder die vele verschillen ook vaak machtsongelijkheid. De gelijkwaardigheid van alle mensen houdt in dat die machtsongelijkheid niet in het voordeel van de ene of de andere wordt uitgeoefend, maar in balans, op een blinde manier, zodat iedereen minstens evenveel kans krijgt om op een vrije manier zijn/haar leven op te bouwen.

Het lijden is geen noodzakelijk deel van onze menselijke conditie, dat geloof ik niet. Maar als het er is dan is het niet enkel het lijden van die ene persoon die het ondergaat, maar van ieder ander die zich er bij betrokken voelt. Er zit troost in deze erkenning van de gedeeldheid van het lijden. Er zijn mensen die om mij geven, ook al kunnen (of wensen) ze niets voor mij (te) doen. En ook omgekeerd geef ik om anderen, ook al voel ik mij vaak machteloos in het gezicht van hun ellende. Dit betekent niet dat ellende een deel van ons bestaan hoeft te zijn, maar zo lang ze er is raakt het mij wel.

Dat dit bevrijdend is heb ik ook gemerkt. De bedoeling is niet in die ellende te blijven of om daar niets aan te doen! Juist de erkenning dat ze er is geeft de mogelijkheid ze van me af te werpen!

Als ‘iedereen lijdt’ ben ik niet meer de enkeling die verdoemd is te ploeteren tegen een ondoordringbare smurrie. Ik ben deel, op mijn eigen individuele, vrije manier van een veelheid van individuen die allemaal ploeteren tegen het monster en die gezworen hebben hun deel van de last niet af te leggen voor deze last helemaal verdwenen is! De enkeling die boven het lijden staat bestaat niet echt; het blijft een weg om daar boven te gaan staan en sommigen proberen die ook, maar dit blijkt uiteindelijk toch een doodlopende weg als men beseft dat deze inhoudt dat men het contact met de werkelijkheid verliest.

Hoe eindigt het uiteindelijk met het koppel in de film blanc? Uiteindelijk worden de rollen omgedraaid. Terug in Polen en na het schietincident (eigenlijk al daarvoor) stort Karol zich met overtuiging in het geld, geholpen door zijn mentor, die hij bijna gedood had. Hij verdient geld omdat hij ‘het nodig heeft’ en motiveert zichzelf ook met een ideaalbeeld van zijn geliefde dat eerst in stukken uit elkaar is gevallen, maar dat hij nadien weer voorzichtig aan elkaar heeft gelijmd.

Hij maakt daarbij gebruik van de legale mogelijkheden die een opkomend kapitalistisch economisch bestel in de het ex-soviet gebied Polen hem (en ook anderen!) te bieden heeft. Sommige interpretatoren vinden het nodig te vermelden dat wat hij doet er eigenlijk juist wat illegaal uitziet. Je zou het echter ook zo kunnen zien dat wat hij doet om het geld te verdienen wellicht legaal is, maar dat er tegelijkertijd nu eenmaal vanuit een bepaald standpunt immoreel lijkende aspecten aan een kapitalisctisch economisch bestel kleven. Wat ook de waarheid is, hij maakt van deze mogelijkheden gebruik en verzamelt hij op die manier heel wat geld.

Vervolgens schrijft hij een testament dat bepaalt dat al zijn geld bij zijn ex vrouw terecht moet komen, wijst hij zijn zakenpartner en mentor aan als executeur-testamentaire en organiseert hij vervolgens een schema waardoor het er op lijkt dat hij inderdaad overleden is. Uiteindelijk raken op die manier de rollen echter omgedraaid. Zijn ex Dominique komt in een Poolse gevangenis terecht, op beschuldiging van moord op haar ex man voor diens geld. Karol, die het allemaal zo geregeld had ontdekt in de loop van dit proces ook dat zijn ex vrouw nog van hem houdt en de film eindigt dan met een scène waarin hij in tranen naar haar opkijkt en zij naar hem in tekentaal hun relatie bekendmaakt van achter een getralied raam.

Deze film heeft mij diep geraakt. Het thema van de maatschappelijke gelijkheid krijgt kleur door het te tonen aan de (on)gelijkheid in een relatie tussen man en vrouw, waar dit thema misschien nog wel het meeste thuishoort, in ieder geval een zware rol speelt. En deze film bevat bovendien een wijsheid die zo diep is dat ze troostend kan zijn.

Gelijkaardige posts:

• De zon
• Gevoelens
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!
• Mijn levenslijn (watch me grow)
• Broederschap

Bovendien is dit kapitalisme, dat grotendeels het communisme heeft overleefd (ok, er zijn nog een paar communistische landen, zoals bijvoorbeeld Cuba en Noord-Korea), de laatste decennia wereldwijd geworden. Dat is een enorme verandering. Waar vroeger economieën vooral lokaal en/of protectionistisch werden georganiseerd, is er nu een wereldwijde vrijhandel ontstaan, waar alle bewoners van deze aardbol ook op zijn aangewezen…

Verschillende soorten mensen…

Slechts weinigen kunnen zich onttrekken aan de macht van de economie. Slechts diegenen die hun economische behoeften weten te minimaliseren, door zo veel mogelijk zelfvoorzienend te leven, kunnen dat misschien. Er zijn wereldwijd enkele mensen die het experiment zijn aangegaan om deftig te proberen leven zonder geld. En hier is een voorbeeld van iemand die het heel slim heeft aangepakt en die door slechts 5 jaar te werken, daarbij rigoureus te sparen en zijn geld te investeren er in geslaagd is op zijn 33ste al met pensioen te gaan! en zich zo met behulp van het systeem er buiten te plaatsen. En dan zijn er ook de hele rijken, die gebruik maken van het systeem en zo kapitaal vergaren en macht kunnen uitoefenen… De meerderheid echter werkt voor zijn geld, is blij met dat ze het nog relatief goed hebben en heeft af en toe oprecht medelijden met degenen die uit de boot vallen. Want die zijn er ook: de paria’s, in het beste geval loonslaven, maar vaak ook mensen die het moeten doen met minder dan een schamele 1,25 dollar per dag; mensen die dus in de huidige economie er zelfs niet in slagen hun meest basale behoeften te voldoen…

Deze mensen die ‘uit de boot vallen’ zijn veeltallig. Om een idee te geven: op dit moment sterven er jaarlijks 40.000.000 mensen van de honger. Veertig miljoen! Ok, dat is ‘maar’ een dikke halve procent van de voltallige wereldbevolking (eind dit jaar ondertussen al 7.000.000.000 mensen groot – zeven miljard!), maar bedenk dan ook dat er momenteel niet alleen jaarlijks 40miljoen mensen sterven van de honger, maar ook 1 miljard mensen in chronische ondervoeding leven en dat is dan al 1/7de van de mensen die de aarde tegen het einde van dit jaar zal tellen… Oftewel een kleine 14% van de mensen die uit de boot lijken te vallen met betrekking tot een basale menselijke behoefte zoals voeding…

Het streefdoel binnen de huidige economie

Is dat de schuld van het kapitalisme? Nee. Ik ben eerder geneigd om te denken dat dit van niemand de schuld is (ook al is dat misschien wel zo!) Maar wat ik wel wil zeggen is dat het kapitalisme als systeem duidelijk faalt alle monden te voeden, wat overigens niet alleen geldt met betrekking tot de basale behoefte van voeding, maar ook nog geldt voor andere waarden zoals scholing, veiligheid en andere.

Als dat al het objectief is! Ik bedoel: het lijkt er niet op dat het ‘voeden’ van alle monden, ofwel een vervullend leven mogelijk maken voor iedereen, op dit moment het overheersende streefdoel is in de huidige economie. De economen zien de homo economicus als: Het individu dat door zijn participatie in de economie er naar streeft zijn of haar winst te maximaliseren. Als dat zo is dan zijn een aantal mensen momenteel heel goed bezig, en een groter aantal mensen helemaal niet.

Kritiek op het communisme

Het communisme wordt bekritiseerd omdat het bepaalde fouten in zich had, waardoor het uiteindelijk ook aan zichzelf te gronde is gegaan. Zo wordt het communisme vaak verweten dat het niet efficiënt werkt, aangezien iedereen toch evenveel krijgt en mensen dus niet gemotiveerd worden om echt hun best te doen. Daardoor daalt dan de productie en daarmee ook de te verdelen goederen, waardoor er een tekort ontstaat. De voormalige Soviet-Unie bijvoorbeeld slaagde er wel in zich te gedragen als een supermacht maar de gemiddelde levensstandaard van haar bevolking lag toch een pak lager dan die in de Westerse landen, ook al was de rijkdom dan wel gelijker verdeeld (er was bijvoorbeeld binnen het communistische Oostblok een totale tewerkstelling, wat betekent dat iedereen een job had en daarmee ook een inkomen).

Verder is gebleken dat het communisme het slechte in mensen naar boven haalt, wat vooral te zien is aan leiders die bereid waren tot machtsmisbruik en zo misdaden tegen de menselijkheid begingen. Schendingen van mensen hun privicy, strafkampen en andere misdaden behoorden tot de orde van de dag.

Vergelijking met het kapitalisme

Gelden dergelijke zaken echter ook niet voor het kapitalisme? Gedeeltelijk, zou ik zeggen. Een economisch systeem waarin 1/7de van de populatie een belangrijke economische basisbehoefte zoals voeding niet kan vervullen, lijkt me toch een teken dat de efficiëntie niet optimaal is. Misschien niet als het doel is om de winst van bepaalde individuen te maximaliseren (in geld dan) en iedereen toe te staan dat zelf ook te proberen… Maar als je dit meet met een menselijke maat, hoeveel beter is dan deze situatie als je dat vergelijkt met de hongersnoden die Stalin heeft veroorzaakt?

Ik denk dat onze blik vernauwd wordt door het feit dat in de westerse landen de mensen het nog redelijk goed hebben. Die landen zijn ook trots op het kapitalisme en zien de vrije markt als een belangrijk ideaal (cfr. de Europese Unie die er op toeziet of de vrije markt wel voldoende gerealiseerd wordt en die bijvoorbeeld monopolistische markten probeert tegen te gaan). Maar het feit dat de economie nu wereldwijd is geworden maakt ook dat we onze blik dienen te verwijden: de problemen van hongersnood in de wereld nu zijn net zo intern aan de huidige kapitalistische economie als de problemen van hongersnood in de voormalige Soviet-Unie intern waren aan de communistische manier van productie en handeldrijven. Het gaat niet op te zeggen: wij zijn toch welvarend, dus het werkt! Als het maar voor 6/7de van de wereldbevolking echt werkt (en dan schat ik het wel héél positief in! – er zijn nog andere problemen), dan kan je niet zeggen dat het bevredigend werkt. Niet als je vind dat iedereen recht heeft op een vervullend leven.

Efficiënt is het kapitalisme dus eigenlijk toch ook niet echt; waarbij ik eigenlijk zeg omdat we met zijn allen wel ergens lijken te denken dat dit wel zo is. Het kapitalisme is echter efficiënt in de maximalisatie van de winst, in geld – echter niet in het voeden van alle monden. En dat denk ik al helemaal niet meer na het zien van deze reportage…

Het kapitalisme lijkt wel het beste in mensen (en leiders) naar boven te halen. Min of meer dan, afgezien in ieder geval van de corruptie in het Europees parlement, hoewel, het moet gezegd, corruptie die in de communistische staten nog weliger tierde. In Europa wordt er wel wat aan gedaan.

Wat ook hoopvol stemt is dat de echt succesvolle ‘kapitalisten’ zoals een Bill Gates, of een Andrew Carnegie, (en de lijst stopt daar niet) uiteindelijk het toch heel goed lijken te menen met hun minder bedeelde medemensen. Zij geven hun geld weg. Ik denk dat dit een bewijs is van het feit dat mijn belang uiteindelijk jouw belang is (uiteraard nadat ik eerst mijn belang heb gediend, haha) en dat elke ook maar een beetje sensitieve mens uiteindelijk zal voelen dat het voor hem/haar een behoefte is als water en brood dat niet alleen wijzelf als ‘individu’ gelukkig zijn, maar dat iedereen dat uiteindelijk is. Nu kan geld geen geluk kopen en al helemaal niet het geluk van een ander, wat ook de reden is waarom de inspanningen van een Bill Gates misschien als ‘paternalistisch’ omschreven moeten worden: hij beslist wel nog altijd wat hij met zijn geld doet, hoe en aan wie en waarvoor hij het uitgeeft. Maar tegelijk geeft dit de mensen die er van profiteren ook wel kansen om zelf een succesvol leven op te bouwen…

Een belangrijke bedenking

Dit leidt er toe dat het kapitalisme misschien niet volmaakt is (dat is het zeker niet), maar het biedt wel een uitweg naar een volmaaktere samenleving. Voor je mij beschuldigt van utopisme: ik bedoel daarmee een samenleving waarin de economie al haar leden dient, en niet enkel degenen die het meest succesvol in staat zijn bezit op te bouwen. Daarbij wil ik ook graag de volgende bedenking ontvouwen.

Een leuk bijeffect van het bezitten van veel geld (een kapitaal) is dat dit in ons huidige systeem op zich al een inkomen, ander geld dan het basisbedrag, opbrengt. We weten allemaal dat mensen met een grote spaarpot niet meer voor geld hoeven te werken. En dat overigens niet omdat ze die spaarpot zelf opsouperen. Maar nee, ze leven van de rente! Het zijn rentenieren… 

Dus kapitaal is een belangrijke factor voor het genereren van welvaart! En omdat dit zo is kunnen mensen die over kapitaal beschikken rustig leven, zonder zelf extra concrete welvaart – met hun blote handen of hersens – te moeten genereren. Ze worden, zoals de volksmond zegt, slapend rijk.

Dus dat is de kracht van kapitaal! Maar wat is kapitaal echt? Want laat ons wel wezen, geld is misschien een essentieel instrument om de economie soepel te doen draaien, maar het is zelf op zich geen waarde. Het is al vaker gezegd – in den beginne door enkele bijna uitgestorven indianen: geld kun je niet eten, niet drinken, je kunt er niet in wonen, er op slapen, er mee rijden, etc. Maar pas als de laatste vis gevangen is en de laatste boom is omgehakt zullen we ontdekken dat je geld inderdaad niet kan inademen of kan eten. Je kunt er dan wel weer je gat mee afvegen, maar enfin, daar is het dan wel weer te waardevol voor zeker?!

Dus allez, geld is op zich niets. Maar wat is het dan wel? Het vertegenwoordigt in ieder geval waarde. En dat betekent: iemand die beschikt over geld, bij voorkeur grote sommen (dat is kapitaal) krijgt toegang tot grondstoffen, technologie en… zelfs, menselijke arbeid. En omdat elk bedrijf al deze dingen nodig heeft om te kunnen draaien en van start te kunnen gaan, is geld zo belangrijk. Het is een soort sleutel, een pasmunt inderdaad, die de deur opent naar… nee, niet de grotten van Ali Baba, maar wel iets nog veel waardevoller: Onze aarde.

Onze aarde

Ik zeg met opzet onze aarde, omdat ik denk dat dit ook zo is. Wij worden allemaal naakt geboren. En als we sterven nemen we niets van deze aarde naar het eventuele hiernamaals mee. Dus wat geeft dan de ene mens méér recht dan de andere, aanspraak te kunnen maken op de bronnen van de aarde: kopermijnen, waterbronnen, zonlicht, lucht, etc? De aarde is ons kapitaal!

Het is ons kapitaal. Het is ons geboorterecht. Daarentegen gaat het in onze huidige kapitalistische economie (die is ook van ons, ja. En daarom kunnen we ze misschien ook veranderen) al van bij het prille begin meteen al fout: we gaan er niet van uit dat de aarde van ons allemaal is. Nee, we gedragen ons veel dommer en zeggen vol overtuiging, tegen ons eigen hart in: het is de eerste vinder die recht heeft op de gevonden bronnen in de aarde! Met andere woorden: als ik morgen een kopermijn vind ergens in een nog onontdekt continent (jaja, jullie hebben allemaal slecht gekeken hoor! ) dan is die bron en alles wat ze te bieden heeft van mij en mag ik ze verkopen voor – kapitaal! We hebben toegestaan dat bij elke waardevolle bron die de aarde te bieden heeft een wachtertje heeft plaatsgenomen en in plaats van dit wachtertje de opdracht te geven er voor te zorgen dat die bron duurzaam beheerd wordt en dus grotendeels intact blijft, knikken we religieus en roepen we schijnheilig dat het toch dit wachtertje zijn volste recht is, deze bron zo uit te buiten dat zijn/haar (meestal een hij, wees maar gerust hoor) persoonlijke winst daardoor het sterkste groeit. Winst, uitgedrukt in geld dan…

De ondernemer als exploitant

Het is niet voor niets dat ondernemers vooral goede exploitanten moeten zijn om succesvol te kunnen worden in een kapitalistische economie: niet alleen exploitanten van natuurlijke bronnen, maar ook van persoonlijke bronnen zoals de verlangens, de dromen, de arbeid, de intelligentie, ja zelfs de creativiteit van mensen en dus niet alleen maar van kopermijnen en af en toe eens een regenwoudje of onze, eindige, oliebronnen (tiens, stopt dat soms ooit?!).

Dat is niet de ondernemer zijn fout, aangezien die daar ook min of meer toe gedwongen wordt, wil zijn onderneming kunnen overleven en aangezien er ook voldoende wanhopige mensen zijn, bereid om voor een weinig geld voor hem te werken. Dit drijft de ondernemer er toe, naast zijn winstbejag, zijn onderneming draaiende te houden op kap van de natuur en van zijn medemensen. Steeds meer en meer echter worden we er ons met zijn allen van bewust dat niet het geld ons ware kapitaal is, maar de aarde samen met al onze persoonlijke hulpbronnen. En iedereen weet dat een goede kapitalist iemand is die zijn kapitaal goed investeert/spaart en voor de rest van de rente leeft. Zou hij/zij het kapitaal beginnen op te eten, dan zou hij vroeg of laat even arm eindigen als de sukkelaars die wel moeten gaan werken voor hun geld, of misschien wel nog armer, want hij zou, na jaren van niet werken, misschien nauwelijks nog in staat zijn om te werken… (Wat niet betekent dat een kapitalist/rentenier niets nuttig kan doen.)

Het verhaaltje van de notenboom

Maar als de aarde ons kapitaal is, hoe zit het dan daarmee? Ten eerste: van wie is dit kapitaal dan? Wie is de rechtmatige eigenaar? En ten tweede: Hoe dient het beheerd te worden? Wat kunnen we doen om dit kapitaal in stand te houden, zodat het mogelijk wordt van de ‘rente’ te leven? Op die tweede vraag kan het antwoord makkelijk gegeven worden. Net zoals het de rentenier zijn eerste zorg is om het kapitaal dat hij heeft verzameld intact te houden, zo dient het ook de eerste zorg te zijn van de ‘beheerders’ van de aarde, dat die aarde zelf intact blijft en dat wij van de rente gaan leven. Duurzaam beleid is dus de oplossing. Wat weliswaar makkelijker gezegd is dan gedaan, maar toch mogelijk!

Een verhaaltje. Afgelopen herfst heb ik heel veel noten geraapt. En de gedachte kwam toen bij mij op: ‘Een notenboom betaalt een beter dividend dan geld op de bank! Elk jaar levert deze notenboom de bezitter er van noten! Die noten blijven maar komen, zeker eenmaal de boom volwassen is en zo lang hij niet sterft. Daarvoor dient de beheerder van de notenboom de boom slechts minimaal te verzorgen (aan de meeste notenbomen is niet zo veel werk). Notenbomen bieden een passief inkomen avant la lettre. En toch wordt een notenboom niet zo gewaardeerd als een aandeel op de bank en het dividend dat het betaalt. De notenboom waar ik noten ging rapen stond in het wild, en er was niemand die de moeite nam om hem te bewaken/beheren. Bij een andere notenboom, die wel van iemand was, mocht ik zomaar gratis een grote zak noten vullen. Stel je voor dat ik Euro’s had gevraagd van de dividenden uit de aandelen die deze mensen misschien hebben! Men zou niet zo welwillend zijn geweest denk ik. Toch was ik blijer met deze noten dan met het equivalente geld. Ik weet hoe duur noten verkocht worden op de markt, door mensen met Eurotekentjes in hun ogen… Gratis noten zijn voor mij bovendien een echte waarde (ze zijn gezond en ik eet ze graag), geld daarentegen representeert die waarde alleen maar – ik bezit liever een notenboom dan een aandeel: dat is gemeend: als ik geld zou hebben ik zou het investeren in een notenboom!

Economie: de kunst van het duurzame investeren

Mijn conclusie is: het is helemaal zo gek nog niet de aarde (en andere bronnen) te zien als ons ware kapitaal en er vervolgens naar te streven een economie op te bouwen waarin dit kapitaal met uiterste zorg wordt beheerd (conservatief bijna), zodat de gehele mensheid uiteindelijk kan leven van de rente – het dividend. Verorberen we meer dan dat, zoals nu gebeurt, dan zitten we straks met zijn allen zonder kapitaal – nadat er eerst een pijnlijke afvalkoers is gehouden uiteraard waarin eerst de zwakkeren, en langzaamaan vervolgens ook de rijkeren één voor één uit het aardse spel van het leven worden gekegeld – de mens blijft, ondanks alles toch een homo economicus, right? Wie uiteindelijk overblijft, de laatste mens, die mag met zijn lantarentje tenslotte rondkijken of er nog iets van waarde overblijft (arme wraak).

Houden we ons daarentegen aan deze code van duurzaamheid dan kunnen we al onze kennis, creativiteit en verlangens botvieren op het proces een redelijke winst te genereren: de kunst is lang, het leven kort en aan de beperkingen kent men de meester! Het is namelijk zo dat de aarde (de natuur, ook de menselijke natuur) vruchten te bieden heeft en dat een juist beheer die vruchten jaar na jaar, cyclus na cyclus, kan garanderen. Als onze grondstoffen dan het kapitaal zijn en de menselijke arbeid (fysiek zowel als emotioneel en intellectueel, …) dat kapitaal voor ons kan doen werken, net zoals het planten en verzorgen van een notenboom uiteindelijk de natuur voor ons doet werken en noten genereert, dan worden we inderdaad mensen die de aarde enkel dienen te beheren en ondertussen het kapitaal van deze aarde voor zich kunnen laten werken; ondertussen genietend en met voldoende tijd ook om onszelf te realiseren – los van de economische druk (de zogenaamde rat-race die we nu kennen)…

De rechtmatige eigenaar

Dan ook de eerste vraag: als de aarde (en alle andere bronnen) het ware kapitaal zijn, wie is dan de rechtmatige bezitter ervan?

We worden allemaal naakt geboren en kunnen niets meenemen als we sterven en daarom denk ik dat niemand op deze aarde meer recht heeft om aanspraak te maken op het bezit er van dan de andere. Daarom denk ik dat elke persoon die op de aarde vertoeft en leeft, een gelijk deel van het kapitaal bezit dat deze aarde (en bij uitbreiding ook andere bronnen) is. Met andere woorden: 1/7miljardste van die kopermijn is van mij! 1/7miljardste van al het water dat er op de aarde is, is van mij! Net zoals mijn lichaam van mij is, 1/7miljardste van de lucht, etc.

Als we dan de economie in zijn geheel als één groot bedrijf zien, dat gebruik maakt van de grondstoffen die de aarde te bieden heeft, dan betekent dit dat 1/7miljardste van het beginkapitaal van deze onderneming door mij aan deze onderneming als startkapitaal is uitgeleend! Ok, bedrijven mogen dit startkapitaal in mijn plaats gebruiken (ik sta het af, leen het uit, ben hier de geldschieter, de ‘aandeelhouder’), maar dan wil ik in ruil ook wel 1/7miljardste van de winst die deze bedrijven op basis daarvan genereren. Met andere woorden: ik ben mede-eigenaar van het startkapitaal van de economie en heb dus recht op een bepaalde compensatie. Zonder dat ik daar iets voor moet doen. Zonder dat ik daar voor werk. Eenvoudig omdat ik kapitaal ter beschikking stel, net zoals ook een investeerder rente verdient op het geld dat hij uitleent als startkapitaal voor een bedrijf, of een dividend ontvangt als compensatie voor het feit dat hij het risico heeft genomen om zijn geld in het bedrijf te investeren.

Het verschil tussen waarde en potentie

Let wel, het gaat er dus niet om dat ik, zoals het communisme zegt, 1/7miljardste van alle gegenereerde economische waarde bezit. Economische waarde ontstaat namelijk pas als mensen hun energie, inzet, verstand en andere kwaliteiten verenigen met beschikbare grondstoffen van de aarde op een productieve manier, dus zo dat anderen of zijzelf er iets waardevols bij winnen. Het lijkt me daarbij logisch en fair dat mensen die meer tot dat proces bijdragen dan anderen, daarvoor ook overeenkomstig beloond worden. Maar een basis van leven op deze planeet moet voor iedereen gecreëerd worden, gewoon omdat iedereen een deel van de beschikbare grondstoffen bezit, ook als die door anderen worden gebruikt om – op een duurzame manier dus – waarde te genereren. Het is per slot van rekening namelijk toch ook zo dat degene die meer produceert doorgaans ook meer verbruikt en anders dan dat nu de verhandelaars van grondstoffen – de wachtertjes – alle compensatie daarvoor ontvangen, is het toch logisch dat dit geld zou gaan naar de gehele populatie – ook de hongerende mensen in Zwart-Afrika.

De idee van het basisinkomen

Dat is zowat de basisidee. Een mogelijke (en misschien wel de meest voor de hand liggende)  uitdrukking van deze basisidee is de distributie over alle mensen van een onvoorwaardelijk basisinkomen dat mensen in staat stelt tenminste op een menselijke manier te overleven (men zou hiervoor bijvoorbeeld de mensenrechten kunnen nemen als ijkpunt – zonder dat men evenwel verplicht dat individuen hun geld ook aan bepaalde waarden spenderen, dat dient hun eigen keuze te blijven – het gaat niet om de uitbetaling van een basisloon in natura!). Maar wat dit creëert is dat niemand meer uit de boot van het leven – en daarmee van de aarde – valt omdat men niet eens een inkomen van meer dan 1,25 dollar te besteden heeft. Het gaat er dus om een basislijn van gelijkheid te creëren, gebaseerd op ons natuurlijk recht op een deel van de bronnen van de aarde.

Die bronnen op zich zijn niet eetbaar, drinkbaar, draagbaar, bewoonbaar, etc. Natuurlijke bronnen worden voor ons mensen namelijk pas concreet waardevol in conjunctie met een inspanning van onze kant: zelfs de spreekwoordelijke kersen die laaghangen moeten we ook nog wel plukken willen we die ons uiteindelijk eigen kunnen maken en zo onze behoefte vervullen (bovendien hangen de meeste kersen niet laag, dus je moet ook nog eens leren klimmen!). Maar net zoals de rentenier zit op zijn basiskapitaal en recht heeft op de opbrengst ervan (het rendement, in banktermen), heeft ieder van ons recht op een gelijk deel van het potentieel van de aarde, dat tot leven gewekt wordt door arbeid, maar dat er wel is, onafhankelijk van de toegewijde vinder die het als eerste gevonden heeft – en daar natuurlijk voor beloond moet worden, maar niet met het bezit van de gehele bron! Dat is waanzin.

Het basisinkomen hoeft dus niet alleen gezien te worden als een uitdrukking van onze menselijke waardigheid (de mensenrechten), maar heeft mijns inziens ook een heel logische grondslag eens je inziet dat niemand echt méér recht heeft op bepaalde bronnen dan de ander, en dat we, wat deze beschikbare bronnen betreft, dit recht dus dienen te verdelen om alle mensen die aanwezig zijn – en ja, dat gaat over de generaties heen…

Geld als motivatie

Het voordeel van dit systeem is dat iedereen er op een menselijke manier in kan leven, maar dat competitie en beloning naar inzet, slimmigheid en andere kwaliteiten er een deel van blijft – uiteraard zo lang de business een duurzaam gebruik maakt van grondstoffen (een richting die we sowieso toch uit moeten). Hoewel men in deze economie dus niet meer moet werken om op een menselijke manier te kunnen overleven/leven, zullen veel mensen dat toch doen omdat ze zo méér kunnen verdienen!

Mij maakt het niet uit dat er rijke mensen zijn en minder rijke mensen. Uiteindelijk: geluk kun je niet kopen en mensen die meer willen moeten die kans kunnen krijgen. Maar wat mij tegen de borst stuit is dat in het huidige systeem ook onmenselijke armoede tot de mogelijkheden behoort en dat, met alle respect, zelfs een Bill Gates met al zijn miljarden dit niet lijkt te kunnen oplossen. Een basisinkomen kan dit daarentegen wel en is bovendien niet paternalistisch, zoals de schenkingen van gevoelige rijken dat onvermijdelijk wél zijn en ook niet voorwaardelijk, zoals het sociale vangnet waar mensen in de huidige sociaal-democratieën tegenwoordig op kunnen terugvallen. Die twee hoeven niet meer als we erkennen dat iedereen economische rechten heeft in deze wereld, die voortvloeien uit ons gezamenlijke bezit van de aarde, ons belangrijkste kapitaal.

Een opstapje om dit ook echt zo te voelen kan daarbij de realisatie zijn dat mijn geluk uiteindelijk jouw geluk is, waardoor het instellen van een rechtvaardige economie naar aloude kapitalistische traditie ook gezien kan worden als een vergroting van mijn winst. Dit is nochtans géén communisme, omdat in het communisme alles collectief bezit is. In het hier voorgestelde systeem is er geen collectief bezit van geproduceerde goederen, maar is er enkel een basislijn van gedeeld bezit waarboven het economische spel van vraag en aanbod zijn gang moet blijven gaan om de efficiëntie en de persoonlijke ambitie en vrijheid van mensen te vrijwaren. Het gaat er alleen om, in de structuur in te bouwen, dat armoede door sociale factoren niet meer mogelijk is. Tussen rijkdom en net kunnen leven als mens is echter een hele kloof die de ondernemer altijd wakker zal houden en dat blijft ook, zelfs met een wereldwijd basisinkomen.

Daarbij dient dit basisinkomen hoog genoeg te zijn om als mens te kunnen leven. Mensen die niet zo materialistisch zijn, of mensen die even een pauze willen, etc. kunnen hiervan leven. En dit niet omdat het sukkelaars zijn. Maar omdat we allemaal mensen zijn met gelijke rechten op de bronnen van de aarde: ons echte kapitaal!

Deze gedachte moet natuurlijk nog verder in detail bekeken worden. Of het mogelijk is, en hoe! In ons land is er zelfs een politieke partij die het onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen verdedigt! Het lijkt mij een interessante piste naar een mondiale samenleving waarin het bevrijdende morgenrood meer kan gaan doen dan enkel gloren… 

Een laatste bedenking…

Er is iets in de religie wat mij altijd heeft aangesproken, naast andere zaken die me tegenwoordig bij de religie jammer genoeg een beetje weghouden. En dat is het besef dat wij mensen voor de vervulling van onze behoeften, noden, verlangens niet alleen zelf iets genereren, maar ook iets *krijgen*. De dankbaarheid in de religie voor het leven moet niet schijnheilig worden (het komt ook weer niet als manna uit de hemel vallen hé en we moeten onze menselijke waardigheid er niet voor opofferen), maar er is een kern van waarheid in de erkenning dat wij mensen wat we consumeren werkelijk van de aarde, of van God (in een bredere zin misschien), ontvangen. Heidegger stelde een filosofische basisvraag als volgt: ‘Waarom is er iets en niet veeleer niets?’ Daarin zit de vaststelling dat er dus wel degelijk iets is, maar tegelijk ook dat dit heel veel verwondering wekt. En aangezien het zijn van de dingen ons aangaat lijkt het me daarom ook juist van de religie dat een gevoel van dankbaarheid hier kan ontstaan.

Het neo-liberalisme, dat een rush op de grondstoffen van de aarde aanmoedigt in naam van het verdienen van geld – dat is het genereren van persoonlijke economische waarde zonder rekening te houden met de gevolgen voor anderen – staat haaks op deze waarde van een gevoel van dankbaarheid. Het claimt dat alles waar de mens zijn ‘arbeid’ mee vermengt, rechtmatig van hem is. Men vergeet echter dat die arbeid vermengd wordt met iets, en dat dit iets net zo goed van mij als van jou is.

De religie schat naar mijn aanvoelen juist in dat wat wij als mensen ook doen, de resultaten nooit helemaal onze eigen verdienste zijn, omdat ze uitgaan van een ongekende x, een soort van potentie aan energie en meer concreet aan grondstoffen die misschien niet onderscheiden mag worden van onze eigen prestaties, maar die daar wel een kader toe biedt. Deze potentie, deze mogelijkheid tot welvaart en vrijheid verdient respect en niet de uitbuiting onder de vlag van ‘het recht tot winstmaximalisatie’ dat we nu kennen… Het zal nog een lange weg zijn naar vrijheid en welvaart voor iedereen, maar het lijkt me leuk hier aan te werken omdat het uiteindelijk veel fijner is in een samenleving te leven waarin iedereen zich vrij kan ontwikkelen, dan in een samenleving die is blijven steken in de ideeën van de 19de en de 20ste eeuw…

Wat denk jij? Ben jij ook iemand die het ‘beheer’ heeft over 1/7miljardste van de aardse grondstoffen? Laat het mij en iedereen weten en reageer in de comments… Alvast bedankt! Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Meeting over het basisinkomen in Brussel
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• Debat met Roland Duchâtelet en Phillippe Van Parijs – Deel I
• De naïviteit van een fysicus

Een prachtig artikel over het hart vind je hier!Gelijkaardige posts:

• De missie van verdriet
• Lieve lezer,
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 25
• Een nieuw begin
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 8

Ik ga mij volledig focussen op het doen van activiteiten die mij blij maken en doelen die mij inspireren. Voor een stuk moet ik ook nog ontdekken van welke activiteiten ik blij wordt en welke doelen mij inspireren! Dat ga ik dus fulltime uitzoeken! In eerste instantie zal ik me richten op een talent dat ik heb, hout, en daar mooie dingen in maken. Tegelijk dus ook voelen wat het met me doet. Het doen is het belangrijkste – en voelen wat mij het meest vervulling geeft! Ik ben benieuwd wat dit zal brengen…

Mijn leven de afgelopen jaren ging tussen angst en verlangen, maar heeft toch het meest aan de angst-zijde gezeten. Dat is niet echt wat ik wil! Sinds kort begin ik te voelen dat de kant van het verlangen haar rechten terug begint op te eisen! Goed voor mij

Maar nee, alle gekheid op een stokje: toen ik de middelbare school verliet dacht ik dat ik vrij was. Maar toen ontdekte ik dat ik geld verlang om te kunnen leven en begon het hele ‘angst-verlangen’ ding. Feitelijk heeft het te maken met mijn faalangst. Die heb ik nu niet meer maar die had ik deze jaren wel heel sterk. En die angst heeft weer te maken met de angst dat ik gestraft zal worden. In gebreke zal blijven en gestraft zal worden. Als ik mijn onderbewuste laat spreken dan zei het: ‘Als ik mezelf laat zien zoals ik ben, wordt ik doodgeschoten!’

Er zijn veel ‘oorzaken’ te bedenken waarom mijn onderbewuste ziel dat dacht. Maar de hoofdzaak is dat het mijn ‘volwassen’ leven begon te bepalen. Mezelf verstoppen in de anonimiteit werd een hoofddoel. Eerst in de universiteit (waar de strijd tussen angst en verlangen in het voordeel van de angst werd beslecht), dan in het doen van interimjobkes, waar ik anoniem (een beetje ) geld kon verdienen, maar voor de rest niemand echt vroeg naar mijn naam! Dat was niet fijn, maar ergens gaf het mij ook een illusie van veiligheid en geborgenheid omdat ik zo tenminste eten kon kopen. Klinkt zielig? Ja!

Door een verkering die slecht afliep met een meisje, werd ik wakkergeschud. Aanvankelijk leek het er op dat ik op dat moment in een nachtmerrie terecht kwam, maar het was het begin van het ontwaken, en dromen komen altijd vlak voor je wakker wordt hé! En nu is het dan tijd voor een nieuw begin. Ik voel me volledig hersteld. Dat heeft ook te maken met het feit dat deze verkering/relatie/liefde nu echt voorbij is. Laatst sprak ik nog met een vriend er over en daar kwam ook het staartje van deze liefdesrelatie te voorschijn! Leuke ervaring! En nu ook dat staartje er is en mijn relatie met … daardoor in het juiste licht is geplaatst, begin ik terug te leven! Een last valt van me af en dat is een eerste teken dat ik er klaar voor ben geworden om gewoon mezelf te zijn!

En dat ook te tonen Creatieve expressie wordt nu voor deze week het doel; waar het op aankomt is mezelf terug te winnen, de agorafobie van het mens-zijn te overwinnen en vorm te geven aan mijn leven zonder mij te storen aan wat een ander zou kunnen zien!

Een tweede teken dat maakt dat ik het gevoel heb helemaal hersteld te zijn is dat ik het illusionaire karakter van (ons) geld(systeem) heb doorzien. Dat is een geschenk. Paul Grignon heeft de wereld (en daarmee ook mij!) dit gegeven in de vorm van zijn film over ‘geld als schuld’. Die film heeft mij eerst geschokt! En dan voelde het aan als een bevrijding. Geld is iets, diep in de menselijke natuur geworteld en in die zin zullen er geldsystemen blijven bestaan – en nodig zijn! Maar nooit zal ik nog door geld geïntimideerd worden. Geld is zelf geen grotere waarde dan andere waarden, het vertegenwoordigt alleen waarde en maakt het mogelijk waarden uit te wisselen en bovendien, ik als mens, wij als gemeenschap hebben de macht, zelf ons eigen geld te scheppen! Dit is een weg met zoveel opportuniteiten voor creatieve geesten om in de toekomst mee aan de slag te gaan… Een eerste hoopvol teken is dit (over iemand die een nieuwe vorm van geld aan het uitvinden is), een tweede was dat ook in België iemand precies dit soort ideeën al eens heeft besproken en in ieder geval verlang ik vast om daar zelf ook deel van te zijn. Geld is niet iets om zich bang over te maken. Ons geldsysteem is nu een beetje ziek en nu lijkt het er op dat met het werk van mensen die in ander geld geloven middelen ontwikkeld worden die het geldsysteem – en daarmee ook onze economie, nieuwe levenskrachten zullen geven en genezen! Als je nog bang bent van, of onder de indruk bent van… geld: ik ben het niet meer, als dat jou enige hoop kan geven!

Liefde en geld, twee grote mysteries (zo begint de film van Paul Grignon) en precies daarin heb ik de afgelopen jaren zo veel krachtige lessen gekregen… Ik begin te geloven dat ik tot de gelukkigste mensen van de wereld begin te behoren

Allez, aan het werk, klein jongetje in Merijn! Hopla, op naar (een weekje en) een heel leven creatief expressief! Op naar een nieuw begin…

In liefde en Dankbaarheid…

P.S.: Een tijdje geleden ontdekte ik in mezelf het woordje ‘vrijmoedigheid’. Dat is precies wat ik verlang te zijn! Het betekent voor mij: vrij mijn verlangens leven. Er voor uitkomen, ook! Moed heeft te maken met het hart dat toch verder gaat, ook als de angst het samen doet krimpen. Overlaatst las ik een titel: The Courage to Create! In het hart zitten de verlangens. Welk ander verlangen kun je hebben dan het verlangen te creëren! Ik wens het je toe, met heel mijn hart – en mijzelf !

Gelijkaardige posts:

• Het idee dat er niet genoeg tijd is
• De missie van verdriet
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• Gevoelens
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!