Tussen inspanning en ontspanning
Spanning is wat je moet zijn, ontspanning is wat je bent.
- Chinees Spreekwoord
Mindfulness is een enorm goede manier om jezelf te ontspannen. Door gewoon te gaan liggen of zitten en bewust ruimte te geven aan wat er is, kom ik steevast in een zeer diepe ontspanning terecht. We moeten zo veel. Mindfulness is een manier om daar – tijdelijk – aan te ontsnappen. Wat ik ook merkte is dat zo een mindfulness-sessie (van zo’n 45 minuten, maar korter kan ook, of langer) vaak zelfs verkwikkender werkt dan slapen. Een pauze inlassen om mindfull te zijn kan dus helpen om de dag met nieuwe energie en alertheid aan te gaan.
Spanning door ontspanning
Mindfulness hoeft niet te betekenen dat die ontspanning er komt. Bij mij komt die meestal pas na een tijdje. Daarom is het ook zo belangrijk een mindfulness sessie lang genoeg te doen.
Wat ik merk is dat er in de eerste plaats veel spanningen ontstaan wanneer ik me door middel van mindfulness probeer te ontspannen. Dat is frustrerend! Maar vooral op die momenten dat ik de rust neem om me echt te ontspannen, komen er meestal gedachten bij me op aan alle dingen die ik nog moet doen… Dat verhindert dan de rust. Er ontstaat een conflict tussen mijn voornemen om me te ontspannen en de aandrang om dan meteen maar aan die taken die zo in mijn hoofd opkomen te gaan werken. Door vervolgens stilletjes fuck it! te zeggen en mijn aandacht terug bij m’n ademhaling te brengen kan ik dan na een tijdje die opkomende gedachten aan ‘moetens’ en hun bijbehorende spanning loslaten en me werkelijk overgeven aan een steeds dieper wordende rust.
Onspanning roept het verlangen naar inspanning op!
Wat ik nu ontdekt heb is dat ik na zo’n sessie me niet alleen fitter en alerter voel, maar ook meer zin heb om me ook eens echt in te gaan spannen! Anders dan de spanningen die gepaard gaan met ‘moetens’ is de lust om me in te spannen en ergens werkelijk hard aan te werken enorm aangenaam én ook productief! Voor mij was dat een verrassing. Ik had nooit zo duidelijk het verschil gezien tussen gezonde inspanning en de ongezonde spanningen en stress waar onze maatschappij – en dus wijzelf – zo vol mee lijkt/lijken te zijn. Dat bracht mij tot de volgende gedachte.
Inspanning roept ontspanning op. Dat lijkt logisch. Als je hard gewerkt hebt aan iets voel je op een gegeven moment de aandrang om je te ontspannen. Eens lekker gaan eten, iets samen doen met familie en/of vrienden, een goed boek lezen, mediteren en diep slapen horen hier bij. Maar ook omgekeerd brengt diepe ontspanning de drang met zich mee om weer terug een grote of minder grote inspanning te gaan leveren. Dit tweede was nieuw voor mij. Ontspanning was vooral een poging voor mij om aan allerlei spanningen te ontsnappen, maar ik wist eigenlijk niet dat het ook tot iets anders aanleiding kan geven dan opnieuw, welja … spanningen. Maar constant ontspannen zijn is moeilijk! Op een gegeven moment raak je enthousiast en wil je wat doen! Je wilt je dan voor iets inzetten… 
Inspanning en ontspanning zijn als in- en uitademen. De ene roept de andere op en beide kunnen ze niet zonder elkaar. Iemand die enkel wil inademen zal daar niet in slagen. Iemand die enkel wil uitademen ook niet. Het is onmogelijk! Alleen de gezonde afwisseling van de twee is mogelijk. Spanning daarentegen is geheel iets anders. Het hoort er eigenlijk niet bij. Spanning ontstaat als er iets mis gaat bij de natuurlijke afwisseling tussen inspanning en ontspanning. We hebben de spanning eigenlijk helemaal niet nodig!
De oorzaken van spanningen
Jammer genoeg ontstaan spanningen toch. Laat me er niet over beginnen, want ik zou heel ingespannen kunnen beginnen schelden op alles wat volgens mij ongezonde en pijnlijke spanningen bij mensen (én bij mezelf, helaas) veroorzaakt. Maar laat ik dat niet doen, en laat ik hiervoor gewoon filosofisch naar het bovenstaande Chinese spreekwoord verwijzen (bedankt Stijn om me er mee bekend te maken! ).
De bottom-line is: ontspanning roept het verlangen naar inspanning op en omgekeerd inspanning het verlangen naar ontspanning. Dat is het! En meer dan die twee hebben we in ons leven niet nodig, zou je kunnen zeggen, zoals we ook iets anders dan in- en uitademen, wat het ademen betreft, niet nodig hebben… Stress is een vorm waarbij deze natuurlijke afwisseling verstoord wordt. Maar op hun tijd zijn zowel diepe inspanning als diepe ontspanning onvermijdelijk en ook enorm aangenaam.
Het verschil tussen spanning en inspanning
Vroeger verwarde ik inspanning met spanning. En dan dacht ik: ,Ik wil me niet inspannen want dat leidt alleen maar tot spanningen!’ In zekere zin is dat ook zo. Als je je inspant omdat je moet ontstaat er een onevenwicht tussen de twee. Je dreigt minder ruimte te geven aan de ontspanning dan de ruimte waar die in feite ‘recht’ op heeft. De ontspanning verdwijnt in het verdomdhoekje tot er ergens een veertje knapt en je instort. Of je wilt je niet meer inspannen, maar enkel nog ontspannen, iets waar ik uit eigen ervaring over kan meespreken…
Spanningen staan je niet toe je echt ontspannen te voelen. Het lukt gewoon niet meer nog relaxed te zijn, zelfs niet op de momenten dat je daar tijd voor maakt. Als ik me om de ene of de andere reden gespannen voel dan kan ik niet meer slapen, zelfs niet wanneer ik lang en breed in mijn bed lig en er eigenlijk geen enkele uiterlijke hindernis meer is om het te doen. Maar wat spanningen ons ook ontnemen is het vermogen jezelf nog diep voor iets in te spannen. Werken wordt een sleur, een opeenvolging van stressmomenten en geen echte inspanning meer! Daarom denk ik dat bijvoorbeeld sport ook zo ontspannend werkt: eigenlijk is het een diepe inspanning, maar toch helpt het ons te ontspannen omdat het juist meer een inspanning is dan de doordeweekse kantoor- of andere job. Meestal is sport ook iets wat we doen binnen de context van hobby; de zogenaamde vrije tijd. Hoewel het competitief kan zijn en prestatiegericht is het toch heel erg aangenaam en zelfs plezierig omdat winnen niet echt moet. Winnen en vooruitgang boeken is leuk en aangenaam, maar als het er niet van komt dan is dat niet erg… We sporten – en wat mij betreft hopelijk ook de professionele sporter – omdat we de activiteit graag doen, niet omdat verliezen een ramp zou zijn die absoluut moet vermeden worden…
Hoe daar praktisch iets mee doen?
Deze inzichten zijn voor mij een aanleiding mijn leven eens te bekijken en te zien hoe ik alles wat ik doe intenser kan maken: ofwel in de richting van een inspanning, ofwel in de richting van echte ontspanning. Op spanningen daarentegen spuug ik. Ze leveren misschien iets op, maar nooit zo veel als een serieuze inspanning. Ze maken daarentegen wel het leven tot een zeer onaangenaam gebeuren, dat zich zo kan transformeren tot een permanente hel – ik weet waarover ik spreek. 
Iets wat noch doodgaan is – misschien wel de ultieme ontspanning 
, noch het geluk – iets wat inderdaad een inspanning vraagt, maar als het bovenstaande juist is dan is dat ook helemaal niet erg… Ik pendel liever tussen twee wijd uit elkaar liggende extremen van in- en van ontspanning, dan constant in het stressvolle ‘midden’ te blijven van een gespannen niet mogen en moeten.
Men kan de natuur niet dwingen…
De afwisseling tussen inspanning en ontspanning is een zeer persoonlijke zaak. Net als bij het ademen zou het gek zijn, de afwisseling tussen die twee te willen regelen. Juist de poging die afwisseling van buitenaf te willen controleren leidt tot stressvolle situaties. (Adem in, adem uit! Adem in, adem uit! … ). En stress is dus niet nodig. Vaak wordt gezegd dat mensen toch moeten aangezet worden om te werken, gemotiveerd en met incentieven (basically het beeld van de wortel aan het stokje) warm gemaakt moet worden voor de zware en onaangename taak die werk heet. Maar ondertussen denk ik iets anders. Wanneer productiviteit gewenst is dan zou diepe ontspanning wel eens het juiste motiverende middel kunnen zijn. Want uit een dergelijke ontspanning ontstaat juist op natuurlijke wijze het verlangen om te presteren.
Wanneer ik mij gespannen voel, en dat zal gebeuren, dan zal ik me dus nu afvragen: Wil ik in de richting van meer inspanning of van meer ontspanning gaan? Welke van de twee het wordt maakt dan in feite niet zo veel uit, want de ene roept de andere op en de andere de ene. Zodat ik denk dat die vraag uiteindelijk een aanzet zal betekenen, de spanningen te verlaten… Ik hoop het (zucht).
