Voor een gezamenkijke opdracht met een tijdslimiet, moesten we onder andere een gedichtje schrijven. Dat wilde ik wel doen! Maar omdat er stress bij kwam kijken bij mij, wist ik niet zeker of het zou lukken…

Dit rolde er uit; recht uit de ziel, recht uit het onderbewustzijn:

De jongen die zich verschool
ging niet zo graag naar school

Hij hield veel meer van bloemen
en van de bijtjes die zoemen

Uren kon hij turen
hoe hij zijn leven zou besturen!

Met liefde en beleid
maar niet graag op tijd

Zo vulde hij zijn dagen
met klagen en met zagen
want naar die school wilde hij
niet meer graag!

© Merijn Fagard, 20 juni 2011

Oh ja, en het moest nog rijmen ook!Gelijkaardige posts:

• De zon
• Zelfwaardering en een leuke collage!
• Een nieuw begin
• Het idee dat er niet genoeg tijd is
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!

In die film komt een discussie voor tussen het hoofdpersonage Valentine (Irène Jacob), en een oude heer (Jean-Louis Trintignant) die als gepensioneerde en verbitterde rechter de telefoongesprekken van zijn buren bespionneert. Valentine rijdt met haar autotje zijn hond, Rita, aan en zo komt ze bij hem terecht. Hij vraagt haar: ‘Waarom heb je Rita van de straat geraapt?’ Haar antwoord: ‘Ik had haar overreden. Ze was gewond, ze bloedde’. Hij is sceptisch en zegt: ‘Anders had u zich schuldig gevoeld en zou u spijt hebben gekregen. Dan had u vast gedroomd van een teefje met een verbrijzelde kop’. Ze ontkent dit niet en zegt ‘Ja’. ‘Voor wie hebt u het dus eigenlijk gedaan?’ is daarop zijn ultieme vraag.

Met een blik die over lijkt te lopen van medelijden antwoordt ze: ‘U vergist zich’. ‘In welk opzicht?’ vraagt hij direct. ‘Helemaal. In alle opzichten. U hebt het helemaal mis’.

‘Met u kan je eigenlijk alleen maar medelijden hebben’, zegt ze ook nog, vlak voor ze vertrekt. En op de valreep: ‘Ik weet niet of u het weet, maar de hond krijgt kleintjes’.

De emoties spreken meer hier dan de woorden. De vraag is natuurlijk niet: ‘Heb je mijn hond teruggebracht omdat je zelf van je slechte gevoel af wilde komen?’ De vraag is: Waarom krijgen we een slecht gevoel als een ander, zelfs een hond, zou ik durven zeggen, in nood is? Waarom geeft mijn maag alles weer over, als ik ondervoedde kinderen zie met vel over been en extreem opgeblazen buiken en vliegen in hun ogen? Waarom springen de tranen me in de ogen als ik familieleden van slachtoffers van de nu terecht staande generaal Mladic op het nieuws aan het woord zie; bij één machteloos handgebaar?

Broederschap is niet één of ander ideaal dat men, ten tijde van de Franse revolutie, met geweld in ons in heeft proberen te stampen door propaganda, als gevolg van angst of simpelweg met de hulp van bruut geweld, zoals bijvoorbeeld het nazisme of andere zogenaamde ‘idealen’. Het is een ‘ideaal’, als je het zo wilt noemen, dat in ons zit, in onze onderbuik en we kunnen niet anders dan er aan toegeven.

Waarom zou ik mij slecht voelen als ik een ander in moeilijkheden zie? Ik ben toch heer en meester over mijn innerlijk? Eerder in het gesprek zegt Valentine, op de smalende suggestie van de oude rechter dat ze zich misschien beter zou voelen als ze boodschappen zou gaan doen voor de zieke buurvrouw die hij afluistert: ‘Misschien voelt zij zich dan beter’.

In de film klinkt dat niet moralistisch. De vraag is gewoon waarom we de omweg nodig zouden hebben over het geluk van een ander om zelf gelukkig te zijn, als het waar is dat die daar niets mee te maken heeft.Gelijkaardige posts:

• Een nieuw begin
• De meest troostende filmscène
• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Een kleine episode met sneeuwklokjes!
• Mijn levenslijn (watch me grow)

- © Merijn Fagard, 24-4-2009Gelijkaardige posts:

• De jongen die zich verschool
• Raw Food Potluck over exact 7 dagen in Brugge!
• Hoe gemakkelijk en snel haver koken?
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 2
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!

De eerste twee van deze filmen heb ik al gezien, en vooral de tweede, Blanc, heeft me erg aangegrepen. Het gaat om een Poolse immigrant die in Parijs getrouwd is met zijn Franse vriendin. De film begint in de rechtbank waar zij vraagt om van hem te scheiden omdat hij sinds hun huwelijk niet meer kan voldoen aan hun sexuele verlangens (hij krijgt hem niet meer omhoog). Zij wil van hem scheiden, maar hij denkt dat het tussen hen nog niet gedaan is en zegt dat hij alleen meer tijd nodig heeft om hun – sexuele – relatie terug te doen werken. Omdat hij echter niet goed Frans spreekt en in de rechtbank ook niet echt geholpen wordt hierom krijgt hij niet de kans zich voldoende uit te drukken en wordt hun huwelijk ontbonden. Ook zijn bankrekening wordt geblokkeerd en zonder geld en zonder huis komt hij dus aan lager wal te zitten. Na de rechtzaak zien we hem nog in het huis van zijn ex-vrouw, waar hij haar vraagt om met hem mee naar Polen te komen, maar ze weigert. Ze steekt de gordijnen in brand, vertelt dat ze de politie zal zeggen dat hij dat heeft gedaan om wraak te nemen en zet hem zo het huis uit.

In de Parijse metro ontmoet hij een mysterieuze landgenoot, die hem uiteindelijk in een koffer terug naar Polen smokkelt. Dit lukt, maar niet zonder kleerscheuren! De mooiste scène vind ik echter die waarbij Karol, de hoofdpersoon, deze mysterieuze man doodschiet, op diens eigen vraag en tegen betaling, in een verlaten metrogang. Deze man, die het ogenschijnlijk goed stelt met ook een vrouw en twee kinderen stapt uit het leven maar wil zijn geliefden de idee niet aandoen dat hij zichzelf zou hebben gedood. Het moet dus lijken op een moord. De poging hem te doden mislukt echter, het schot, van een gaspistool (?), blijkt maar een losse flodder, omdat de onervaren schutter was vergeten het magazijn in werking te stellen. Geëmotioneerd vraagt hij of het slachtoffer nog steeds dood wil en deze knikt nu van nee.

Daarop volgt het meest schokkende gedeelte, dat mij het meest diep heeft geraakt. Karol, de jonge hoofdpersoon vraagt: “Waarom?” Die vraag wordt echter niet beantwoord, tenzij met een bepaalde gezichtsuitdrukking. Schijnbaar uit het niets zegt Karol dan: “Mikolaj, iedereen lijdt”. Waarop zijn vriend, die op een soort vaderfiguur lijkt, hem antwoordt: “Dat weet ik. Ik wilde alleen minder lijden”…

Dat dit alles bevrijdend is zien we vervolgens in de volgende scène, waarin de twee mannen spelen op het ijs en zich terug voelen alsof ze 18 jaar zijn!

Voor mij was heel deze scène een enorm troostende scène om te zien. “Iedereen lijdt”; je zou kunnen denken dat dit een deprimerende uitspraak is. Maar als je dit anders bekijkt dan kun je ook zeggen dat mensen dus daadwerkelijk gelijkwaardig zijn, ondanks de ongelijkheid die er tussen ons allemaal is (op de gebieden van rijkdom, gezondheid, ‘geluk’, etc). Als iedereen lijdt dan blijken deze verschillen slechts schijn, omdat ook de rijkste man lijdt, en alle anderen. De mysterieuze, gelukkige, gearriveerde zakenman heeft iets defaitistisch. Hij wentelt zich niet in zijn succes en kan ook niet genieten van zijn gezin. Een tijdje later in de film zien we hem echter toekomen bij zijn huis, terwijl hij (kerst?)cadeautjes voor zijn familie uit zijn auto is aan het laden…

Er is een lijden dat van iedereen is, ondanks de verschillen. Het heeft daarom geen zin er als enkeling aan te willen ontsnappen. Dat hoeft ook niet. Tegelijk is dit de pure bevrijding, iets dat troost biedt en moed geeft om verder te gaan in een moeilijke periode. Zo heb ik dat ervaren. Voor mij was dit het meest troostgevende dat ik in jaren heb gehoord.

Dit betekent niet dat dit lijden onoverkomelijk is. Het heeft meer te maken dat zo lang er één van ons lijdt, iedereen lijdt. Niet omdat het moet, maar omdat dit in onszelf zit. Omdat wij dit zelf, op een heel erg diep niveau, zo lijken te willen. Zo lang er één iemand pijn heeft, zo lang er één iemand lijdt, zijn we solidair en lijden we ook. Je zou het ook zo kunnen zeggen: compleet geluk is niet mogelijk, zo lang er nog (mensen) zijn die in erbarmelijke omstandigheden leven. En dat resulteert in een soort weten: iedereen lijdt. Eigenlijk hoeft dit niet eens gezegd. De mysterieuze, gearriveerde zakenman die dood wil weet dit ook, zegt hij, hij wilde alleen maar minder lijden.

Misschien dat uit het onvermogen dit te aanvaarden, machtspogingen ontstaan van anderen (in alle mogelijke contexten) om ons ‘gelukkig’ te maken. Maar dat is de andere kant van de medaille, waarover de eerste film, Bleu misschien wel een beetje gaat: men kan een ander niet gelukkig maken. Dat kan alleen die ander zelf! Of, misschien anders, het gaat niet zonder het initiatief, of een soort ‘instemming’, een ontvankelijkheid voor wat je te bieden hebt van die ander. Waarom is vrijheid zo belangrijk? Omdat een mens in gebondenheid, ook als die met de zogenaamd ‘beste’ bedoelingen geschiedt, niet de vervulling, noch het geluk vinden kan die iedereen verlangt.

‘We lijden allemaal’ plaatst ons, ondanks alle verschillen tussen mensen, in een bel van gelijkwaardigheid, bekendheid met elkaar ook, dat dieper zit dan woorden en daden. We zijn allemaal losse partikeltjes en we lijden allemaal. Ik weet dat ik aan het lijden van de ander niets kan doen, de noodzaak om hem en gebeurtenissen te manipuleren ontstaat dus helemaal niet. Aan de andere kant is dit ook een keuze die mij doet beseffen dat wat ik ook doe als vrije mens, hoe ik mijn vrijheid ook inzet om zelf gelukkig te worden, dit gaat mij niet lukken in de ultieme zin omdat iedereen lijdt, ook ik, no matter how succesfull I am, ongeacht hoe succesvol ik ben, dus. Dat is, voor mij, een enorm troostende gedachte gebleken. We do care! Het kan ons wat schelen…

Ik zou hier graag tonen waarom ik denk dat het een keuze is om zich wat aan te trekken van het lot van een ander. Er is een filosofisch gedachte-experiment dat gaat als volgt. Stel dat geluk een bepaald gevoel is, dat we willen bereiken. We verlangen er naar in dit gevoel van vervulling te komen en dat is dan ook het doel waarmee de verlichte mens al zijn middelen inzet, inclusief zijn (ook politieke) vrijheid, die hij daarvoor nodig heeft. Nu is het zo dat we gevoelens in een mens kunnen opwekken door de hersenen electrisch (of anderszins) te stimuleren. In ieder geval, dat dit mogelijk is is ook een vooronderstelling van het experiment. Stel nu dat er een machine zou bestaan die, als je jezelf daaraan aankoppelt, jou dit gevoel van geluk, van vervulling geeft. Dat wil zeggen: jij voelt je, zolang je aangekoppeld bent aan deze machine, werkelijk gelukkig! De vraag is dan: ben je bereid jezelf voor de rest van je leven aan een dergelijke geluksmachine aan te koppelen?

De reden waarom we ‘nee’ zeggen is denk ik de volgende. Aankoppelen aan de geluksmachine maakt ons gelukkig. De prijs die men daarvoor betaalt is echter afkoppeling van een belangrijk stuk van de werkelijkheid. Een deel van het echte geluk betekent echter open en betrouwbaar in contact staan met de werkelijkheid, hoe pijnlijk die wellicht ook is. Vanaf een bepaald moment ontvluchten we die grens wel, bijvoorbeeld door flauw te vallen of dood te gaan, maar dat is dan toch onwillekeurig. Uiteindelijk denk ik dat we ‘een gevoel van geluk’ minder inschatten dan dit contact met de werkelijkheid. Het is voor ons iets wat deel van het pakket van ‘geluk’ dient te zijn. We voelen aan dat we het hangen aan een zogenaamde geluksmachine niet als werkelijk geluk willen beschouwen.

De keuze om te lijden zit daarin vervat. Niet noodzakelijk, maar wel in die zin dat mocht de werkelijkheid lijden bevatten, dan willen we daarmee in contact staan.

Het kan ons schelen, ook als we er niets aan kunnen doen. Het zou kunnen dat individuen ongeluk en lijden voor een groot stuk aan zichzelf te danken hebben, zoals veel rechtse partijen suggereren (die vaak bevolkt worden door mensen die zeer veel belang hechten aan de grenzen tussen hun bezit/verdiensten en het bezit/de verdiensten van anderen). Aan de andere kant staat de ‘linkse’ politieke kant, die solidariteit in het vaandel voert, maar die, omdat ze tot actie wil overgaan en anderen daardoor wil helpen, er toe overgaat, misschien zelfs nog voor dat de mensen zelf hebben kunnen bestemmen waar hun geluk ligt, hen te dwingen in een collectief gareel. Dat is geen bevredigend en gelukkig leven.

Democratie is een uitdrukking van de erkenning dat we allemaal gelijk zijn, ondanks de overduidelijke en niet onder de tafel te vegen of weg te nivelleren verschillen. We zijn allemaal anders, maar staan ook graag in contact met elkaar. En de democratie is een poging, om dit contact te realiseren op een open, vrije, geweldloze en zelfverantwoordelijke manier. Democratie gaat er van uit dat wij allemaal partikeltjes zijn, maar ook dat we partikeltjes zijn die in zichzelf een dynamiek hebben van liefde naar de ander toe. Ik gebruik hier het woord liefde omdat ik denk dat, juist begrepen, dit woord een betere beschrijving biedt van wat er werkelijk gebeurt dan woorden als tolerantie of respect, die vaker in een maatschappelijke context worden gebruikt. Dat doen we misschien uit voorzorg, omdat het woord liefde vaak verkeerd geïnterpreteerd wordt. Misschien zijn we er, daarom, ook een beetje bang voor. Ik ben dat toch in ieder geval wel wat…

Vrijheid is een grondrecht. Maar het wordt niet overal gegarandeerd. Het wordt door individuen bevochten, die dat vaker dan we zouden willen geloven en wensen met hun leven bekopen. Dit is nu het geval, in de Arabische wereld. Dit was ooit ook het geval tijdens de Franse Revolutie. Het is ook op zo veel andere ogenblikken in onze vaak zo droevige collectieve wereldgeschiedenis zo gegaan. Het beginsel van de gelijkheid tussen mensen beginnen we eerst nog maar te be-experimenteren. Iedereen is gelijk voor de wet. Elke mens is gelijk aan de andere wanneer het er om gaat die wet op te stellen, te stemmen en vast te leggen. Ondanks die gelijkheid zijn er immense verschillen, deels door lot, deels als gevolg van een verworven vrijheid. Onder die vele verschillen ook vaak machtsongelijkheid. De gelijkwaardigheid van alle mensen houdt in dat die machtsongelijkheid niet in het voordeel van de ene of de andere wordt uitgeoefend, maar in balans, op een blinde manier, zodat iedereen minstens evenveel kans krijgt om op een vrije manier zijn/haar leven op te bouwen.

Het lijden is geen noodzakelijk deel van onze menselijke conditie, dat geloof ik niet. Maar als het er is dan is het niet enkel het lijden van die ene persoon die het ondergaat, maar van ieder ander die zich er bij betrokken voelt. Er zit troost in deze erkenning van de gedeeldheid van het lijden. Er zijn mensen die om mij geven, ook al kunnen (of wensen) ze niets voor mij (te) doen. En ook omgekeerd geef ik om anderen, ook al voel ik mij vaak machteloos in het gezicht van hun ellende. Dit betekent niet dat ellende een deel van ons bestaan hoeft te zijn, maar zo lang ze er is raakt het mij wel.

Dat dit bevrijdend is heb ik ook gemerkt. De bedoeling is niet in die ellende te blijven of om daar niets aan te doen! Juist de erkenning dat ze er is geeft de mogelijkheid ze van me af te werpen!

Als ‘iedereen lijdt’ ben ik niet meer de enkeling die verdoemd is te ploeteren tegen een ondoordringbare smurrie. Ik ben deel, op mijn eigen individuele, vrije manier van een veelheid van individuen die allemaal ploeteren tegen het monster en die gezworen hebben hun deel van de last niet af te leggen voor deze last helemaal verdwenen is! De enkeling die boven het lijden staat bestaat niet echt; het blijft een weg om daar boven te gaan staan en sommigen proberen die ook, maar dit blijkt uiteindelijk toch een doodlopende weg als men beseft dat deze inhoudt dat men het contact met de werkelijkheid verliest.

Hoe eindigt het uiteindelijk met het koppel in de film blanc? Uiteindelijk worden de rollen omgedraaid. Terug in Polen en na het schietincident (eigenlijk al daarvoor) stort Karol zich met overtuiging in het geld, geholpen door zijn mentor, die hij bijna gedood had. Hij verdient geld omdat hij ‘het nodig heeft’ en motiveert zichzelf ook met een ideaalbeeld van zijn geliefde dat eerst in stukken uit elkaar is gevallen, maar dat hij nadien weer voorzichtig aan elkaar heeft gelijmd.

Hij maakt daarbij gebruik van de legale mogelijkheden die een opkomend kapitalistisch economisch bestel in de het ex-soviet gebied Polen hem (en ook anderen!) te bieden heeft. Sommige interpretatoren vinden het nodig te vermelden dat wat hij doet er eigenlijk juist wat illegaal uitziet. Je zou het echter ook zo kunnen zien dat wat hij doet om het geld te verdienen wellicht legaal is, maar dat er tegelijkertijd nu eenmaal vanuit een bepaald standpunt immoreel lijkende aspecten aan een kapitalisctisch economisch bestel kleven. Wat ook de waarheid is, hij maakt van deze mogelijkheden gebruik en verzamelt hij op die manier heel wat geld.

Vervolgens schrijft hij een testament dat bepaalt dat al zijn geld bij zijn ex vrouw terecht moet komen, wijst hij zijn zakenpartner en mentor aan als executeur-testamentaire en organiseert hij vervolgens een schema waardoor het er op lijkt dat hij inderdaad overleden is. Uiteindelijk raken op die manier de rollen echter omgedraaid. Zijn ex Dominique komt in een Poolse gevangenis terecht, op beschuldiging van moord op haar ex man voor diens geld. Karol, die het allemaal zo geregeld had ontdekt in de loop van dit proces ook dat zijn ex vrouw nog van hem houdt en de film eindigt dan met een scène waarin hij in tranen naar haar opkijkt en zij naar hem in tekentaal hun relatie bekendmaakt van achter een getralied raam.

Deze film heeft mij diep geraakt. Het thema van de maatschappelijke gelijkheid krijgt kleur door het te tonen aan de (on)gelijkheid in een relatie tussen man en vrouw, waar dit thema misschien nog wel het meeste thuishoort, in ieder geval een zware rol speelt. En deze film bevat bovendien een wijsheid die zo diep is dat ze troostend kan zijn.

Gelijkaardige posts:

• De zon
• Gevoelens
• Wil je gelukkig zijn? Beweeg!
• Mijn levenslijn (watch me grow)
• Broederschap

Bovendien is dit kapitalisme, dat grotendeels het communisme heeft overleefd (ok, er zijn nog een paar communistische landen, zoals bijvoorbeeld Cuba en Noord-Korea), de laatste decennia wereldwijd geworden. Dat is een enorme verandering. Waar vroeger economieën vooral lokaal en/of protectionistisch werden georganiseerd, is er nu een wereldwijde vrijhandel ontstaan, waar alle bewoners van deze aardbol ook op zijn aangewezen…

Verschillende soorten mensen…

Slechts weinigen kunnen zich onttrekken aan de macht van de economie. Slechts diegenen die hun economische behoeften weten te minimaliseren, door zo veel mogelijk zelfvoorzienend te leven, kunnen dat misschien. Er zijn wereldwijd enkele mensen die het experiment zijn aangegaan om deftig te proberen leven zonder geld. En hier is een voorbeeld van iemand die het heel slim heeft aangepakt en die door slechts 5 jaar te werken, daarbij rigoureus te sparen en zijn geld te investeren er in geslaagd is op zijn 33ste al met pensioen te gaan! en zich zo met behulp van het systeem er buiten te plaatsen. En dan zijn er ook de hele rijken, die gebruik maken van het systeem en zo kapitaal vergaren en macht kunnen uitoefenen… De meerderheid echter werkt voor zijn geld, is blij met dat ze het nog relatief goed hebben en heeft af en toe oprecht medelijden met degenen die uit de boot vallen. Want die zijn er ook: de paria’s, in het beste geval loonslaven, maar vaak ook mensen die het moeten doen met minder dan een schamele 1,25 dollar per dag; mensen die dus in de huidige economie er zelfs niet in slagen hun meest basale behoeften te voldoen…

Deze mensen die ‘uit de boot vallen’ zijn veeltallig. Om een idee te geven: op dit moment sterven er jaarlijks 40.000.000 mensen van de honger. Veertig miljoen! Ok, dat is ‘maar’ een dikke halve procent van de voltallige wereldbevolking (eind dit jaar ondertussen al 7.000.000.000 mensen groot – zeven miljard!), maar bedenk dan ook dat er momenteel niet alleen jaarlijks 40miljoen mensen sterven van de honger, maar ook 1 miljard mensen in chronische ondervoeding leven en dat is dan al 1/7de van de mensen die de aarde tegen het einde van dit jaar zal tellen… Oftewel een kleine 14% van de mensen die uit de boot lijken te vallen met betrekking tot een basale menselijke behoefte zoals voeding…

Het streefdoel binnen de huidige economie

Is dat de schuld van het kapitalisme? Nee. Ik ben eerder geneigd om te denken dat dit van niemand de schuld is (ook al is dat misschien wel zo!) Maar wat ik wel wil zeggen is dat het kapitalisme als systeem duidelijk faalt alle monden te voeden, wat overigens niet alleen geldt met betrekking tot de basale behoefte van voeding, maar ook nog geldt voor andere waarden zoals scholing, veiligheid en andere.

Als dat al het objectief is! Ik bedoel: het lijkt er niet op dat het ‘voeden’ van alle monden, ofwel een vervullend leven mogelijk maken voor iedereen, op dit moment het overheersende streefdoel is in de huidige economie. De economen zien de homo economicus als: Het individu dat door zijn participatie in de economie er naar streeft zijn of haar winst te maximaliseren. Als dat zo is dan zijn een aantal mensen momenteel heel goed bezig, en een groter aantal mensen helemaal niet.

Kritiek op het communisme

Het communisme wordt bekritiseerd omdat het bepaalde fouten in zich had, waardoor het uiteindelijk ook aan zichzelf te gronde is gegaan. Zo wordt het communisme vaak verweten dat het niet efficiënt werkt, aangezien iedereen toch evenveel krijgt en mensen dus niet gemotiveerd worden om echt hun best te doen. Daardoor daalt dan de productie en daarmee ook de te verdelen goederen, waardoor er een tekort ontstaat. De voormalige Soviet-Unie bijvoorbeeld slaagde er wel in zich te gedragen als een supermacht maar de gemiddelde levensstandaard van haar bevolking lag toch een pak lager dan die in de Westerse landen, ook al was de rijkdom dan wel gelijker verdeeld (er was bijvoorbeeld binnen het communistische Oostblok een totale tewerkstelling, wat betekent dat iedereen een job had en daarmee ook een inkomen).

Verder is gebleken dat het communisme het slechte in mensen naar boven haalt, wat vooral te zien is aan leiders die bereid waren tot machtsmisbruik en zo misdaden tegen de menselijkheid begingen. Schendingen van mensen hun privicy, strafkampen en andere misdaden behoorden tot de orde van de dag.

Vergelijking met het kapitalisme

Gelden dergelijke zaken echter ook niet voor het kapitalisme? Gedeeltelijk, zou ik zeggen. Een economisch systeem waarin 1/7de van de populatie een belangrijke economische basisbehoefte zoals voeding niet kan vervullen, lijkt me toch een teken dat de efficiëntie niet optimaal is. Misschien niet als het doel is om de winst van bepaalde individuen te maximaliseren (in geld dan) en iedereen toe te staan dat zelf ook te proberen… Maar als je dit meet met een menselijke maat, hoeveel beter is dan deze situatie als je dat vergelijkt met de hongersnoden die Stalin heeft veroorzaakt?

Ik denk dat onze blik vernauwd wordt door het feit dat in de westerse landen de mensen het nog redelijk goed hebben. Die landen zijn ook trots op het kapitalisme en zien de vrije markt als een belangrijk ideaal (cfr. de Europese Unie die er op toeziet of de vrije markt wel voldoende gerealiseerd wordt en die bijvoorbeeld monopolistische markten probeert tegen te gaan). Maar het feit dat de economie nu wereldwijd is geworden maakt ook dat we onze blik dienen te verwijden: de problemen van hongersnood in de wereld nu zijn net zo intern aan de huidige kapitalistische economie als de problemen van hongersnood in de voormalige Soviet-Unie intern waren aan de communistische manier van productie en handeldrijven. Het gaat niet op te zeggen: wij zijn toch welvarend, dus het werkt! Als het maar voor 6/7de van de wereldbevolking echt werkt (en dan schat ik het wel héél positief in! – er zijn nog andere problemen), dan kan je niet zeggen dat het bevredigend werkt. Niet als je vind dat iedereen recht heeft op een vervullend leven.

Efficiënt is het kapitalisme dus eigenlijk toch ook niet echt; waarbij ik eigenlijk zeg omdat we met zijn allen wel ergens lijken te denken dat dit wel zo is. Het kapitalisme is echter efficiënt in de maximalisatie van de winst, in geld – echter niet in het voeden van alle monden. En dat denk ik al helemaal niet meer na het zien van deze reportage…

Het kapitalisme lijkt wel het beste in mensen (en leiders) naar boven te halen. Min of meer dan, afgezien in ieder geval van de corruptie in het Europees parlement, hoewel, het moet gezegd, corruptie die in de communistische staten nog weliger tierde. In Europa wordt er wel wat aan gedaan.

Wat ook hoopvol stemt is dat de echt succesvolle ‘kapitalisten’ zoals een Bill Gates, of een Andrew Carnegie, (en de lijst stopt daar niet) uiteindelijk het toch heel goed lijken te menen met hun minder bedeelde medemensen. Zij geven hun geld weg. Ik denk dat dit een bewijs is van het feit dat mijn belang uiteindelijk jouw belang is (uiteraard nadat ik eerst mijn belang heb gediend, haha) en dat elke ook maar een beetje sensitieve mens uiteindelijk zal voelen dat het voor hem/haar een behoefte is als water en brood dat niet alleen wijzelf als ‘individu’ gelukkig zijn, maar dat iedereen dat uiteindelijk is. Nu kan geld geen geluk kopen en al helemaal niet het geluk van een ander, wat ook de reden is waarom de inspanningen van een Bill Gates misschien als ‘paternalistisch’ omschreven moeten worden: hij beslist wel nog altijd wat hij met zijn geld doet, hoe en aan wie en waarvoor hij het uitgeeft. Maar tegelijk geeft dit de mensen die er van profiteren ook wel kansen om zelf een succesvol leven op te bouwen…

Een belangrijke bedenking

Dit leidt er toe dat het kapitalisme misschien niet volmaakt is (dat is het zeker niet), maar het biedt wel een uitweg naar een volmaaktere samenleving. Voor je mij beschuldigt van utopisme: ik bedoel daarmee een samenleving waarin de economie al haar leden dient, en niet enkel degenen die het meest succesvol in staat zijn bezit op te bouwen. Daarbij wil ik ook graag de volgende bedenking ontvouwen.

Een leuk bijeffect van het bezitten van veel geld (een kapitaal) is dat dit in ons huidige systeem op zich al een inkomen, ander geld dan het basisbedrag, opbrengt. We weten allemaal dat mensen met een grote spaarpot niet meer voor geld hoeven te werken. En dat overigens niet omdat ze die spaarpot zelf opsouperen. Maar nee, ze leven van de rente! Het zijn rentenieren… 

Dus kapitaal is een belangrijke factor voor het genereren van welvaart! En omdat dit zo is kunnen mensen die over kapitaal beschikken rustig leven, zonder zelf extra concrete welvaart – met hun blote handen of hersens – te moeten genereren. Ze worden, zoals de volksmond zegt, slapend rijk.

Dus dat is de kracht van kapitaal! Maar wat is kapitaal echt? Want laat ons wel wezen, geld is misschien een essentieel instrument om de economie soepel te doen draaien, maar het is zelf op zich geen waarde. Het is al vaker gezegd – in den beginne door enkele bijna uitgestorven indianen: geld kun je niet eten, niet drinken, je kunt er niet in wonen, er op slapen, er mee rijden, etc. Maar pas als de laatste vis gevangen is en de laatste boom is omgehakt zullen we ontdekken dat je geld inderdaad niet kan inademen of kan eten. Je kunt er dan wel weer je gat mee afvegen, maar enfin, daar is het dan wel weer te waardevol voor zeker?!

Dus allez, geld is op zich niets. Maar wat is het dan wel? Het vertegenwoordigt in ieder geval waarde. En dat betekent: iemand die beschikt over geld, bij voorkeur grote sommen (dat is kapitaal) krijgt toegang tot grondstoffen, technologie en… zelfs, menselijke arbeid. En omdat elk bedrijf al deze dingen nodig heeft om te kunnen draaien en van start te kunnen gaan, is geld zo belangrijk. Het is een soort sleutel, een pasmunt inderdaad, die de deur opent naar… nee, niet de grotten van Ali Baba, maar wel iets nog veel waardevoller: Onze aarde.

Onze aarde

Ik zeg met opzet onze aarde, omdat ik denk dat dit ook zo is. Wij worden allemaal naakt geboren. En als we sterven nemen we niets van deze aarde naar het eventuele hiernamaals mee. Dus wat geeft dan de ene mens méér recht dan de andere, aanspraak te kunnen maken op de bronnen van de aarde: kopermijnen, waterbronnen, zonlicht, lucht, etc? De aarde is ons kapitaal!

Het is ons kapitaal. Het is ons geboorterecht. Daarentegen gaat het in onze huidige kapitalistische economie (die is ook van ons, ja. En daarom kunnen we ze misschien ook veranderen) al van bij het prille begin meteen al fout: we gaan er niet van uit dat de aarde van ons allemaal is. Nee, we gedragen ons veel dommer en zeggen vol overtuiging, tegen ons eigen hart in: het is de eerste vinder die recht heeft op de gevonden bronnen in de aarde! Met andere woorden: als ik morgen een kopermijn vind ergens in een nog onontdekt continent (jaja, jullie hebben allemaal slecht gekeken hoor! ) dan is die bron en alles wat ze te bieden heeft van mij en mag ik ze verkopen voor – kapitaal! We hebben toegestaan dat bij elke waardevolle bron die de aarde te bieden heeft een wachtertje heeft plaatsgenomen en in plaats van dit wachtertje de opdracht te geven er voor te zorgen dat die bron duurzaam beheerd wordt en dus grotendeels intact blijft, knikken we religieus en roepen we schijnheilig dat het toch dit wachtertje zijn volste recht is, deze bron zo uit te buiten dat zijn/haar (meestal een hij, wees maar gerust hoor) persoonlijke winst daardoor het sterkste groeit. Winst, uitgedrukt in geld dan…

De ondernemer als exploitant

Het is niet voor niets dat ondernemers vooral goede exploitanten moeten zijn om succesvol te kunnen worden in een kapitalistische economie: niet alleen exploitanten van natuurlijke bronnen, maar ook van persoonlijke bronnen zoals de verlangens, de dromen, de arbeid, de intelligentie, ja zelfs de creativiteit van mensen en dus niet alleen maar van kopermijnen en af en toe eens een regenwoudje of onze, eindige, oliebronnen (tiens, stopt dat soms ooit?!).

Dat is niet de ondernemer zijn fout, aangezien die daar ook min of meer toe gedwongen wordt, wil zijn onderneming kunnen overleven en aangezien er ook voldoende wanhopige mensen zijn, bereid om voor een weinig geld voor hem te werken. Dit drijft de ondernemer er toe, naast zijn winstbejag, zijn onderneming draaiende te houden op kap van de natuur en van zijn medemensen. Steeds meer en meer echter worden we er ons met zijn allen van bewust dat niet het geld ons ware kapitaal is, maar de aarde samen met al onze persoonlijke hulpbronnen. En iedereen weet dat een goede kapitalist iemand is die zijn kapitaal goed investeert/spaart en voor de rest van de rente leeft. Zou hij/zij het kapitaal beginnen op te eten, dan zou hij vroeg of laat even arm eindigen als de sukkelaars die wel moeten gaan werken voor hun geld, of misschien wel nog armer, want hij zou, na jaren van niet werken, misschien nauwelijks nog in staat zijn om te werken… (Wat niet betekent dat een kapitalist/rentenier niets nuttig kan doen.)

Het verhaaltje van de notenboom

Maar als de aarde ons kapitaal is, hoe zit het dan daarmee? Ten eerste: van wie is dit kapitaal dan? Wie is de rechtmatige eigenaar? En ten tweede: Hoe dient het beheerd te worden? Wat kunnen we doen om dit kapitaal in stand te houden, zodat het mogelijk wordt van de ‘rente’ te leven? Op die tweede vraag kan het antwoord makkelijk gegeven worden. Net zoals het de rentenier zijn eerste zorg is om het kapitaal dat hij heeft verzameld intact te houden, zo dient het ook de eerste zorg te zijn van de ‘beheerders’ van de aarde, dat die aarde zelf intact blijft en dat wij van de rente gaan leven. Duurzaam beleid is dus de oplossing. Wat weliswaar makkelijker gezegd is dan gedaan, maar toch mogelijk!

Een verhaaltje. Afgelopen herfst heb ik heel veel noten geraapt. En de gedachte kwam toen bij mij op: ‘Een notenboom betaalt een beter dividend dan geld op de bank! Elk jaar levert deze notenboom de bezitter er van noten! Die noten blijven maar komen, zeker eenmaal de boom volwassen is en zo lang hij niet sterft. Daarvoor dient de beheerder van de notenboom de boom slechts minimaal te verzorgen (aan de meeste notenbomen is niet zo veel werk). Notenbomen bieden een passief inkomen avant la lettre. En toch wordt een notenboom niet zo gewaardeerd als een aandeel op de bank en het dividend dat het betaalt. De notenboom waar ik noten ging rapen stond in het wild, en er was niemand die de moeite nam om hem te bewaken/beheren. Bij een andere notenboom, die wel van iemand was, mocht ik zomaar gratis een grote zak noten vullen. Stel je voor dat ik Euro’s had gevraagd van de dividenden uit de aandelen die deze mensen misschien hebben! Men zou niet zo welwillend zijn geweest denk ik. Toch was ik blijer met deze noten dan met het equivalente geld. Ik weet hoe duur noten verkocht worden op de markt, door mensen met Eurotekentjes in hun ogen… Gratis noten zijn voor mij bovendien een echte waarde (ze zijn gezond en ik eet ze graag), geld daarentegen representeert die waarde alleen maar – ik bezit liever een notenboom dan een aandeel: dat is gemeend: als ik geld zou hebben ik zou het investeren in een notenboom!

Economie: de kunst van het duurzame investeren

Mijn conclusie is: het is helemaal zo gek nog niet de aarde (en andere bronnen) te zien als ons ware kapitaal en er vervolgens naar te streven een economie op te bouwen waarin dit kapitaal met uiterste zorg wordt beheerd (conservatief bijna), zodat de gehele mensheid uiteindelijk kan leven van de rente – het dividend. Verorberen we meer dan dat, zoals nu gebeurt, dan zitten we straks met zijn allen zonder kapitaal – nadat er eerst een pijnlijke afvalkoers is gehouden uiteraard waarin eerst de zwakkeren, en langzaamaan vervolgens ook de rijkeren één voor één uit het aardse spel van het leven worden gekegeld – de mens blijft, ondanks alles toch een homo economicus, right? Wie uiteindelijk overblijft, de laatste mens, die mag met zijn lantarentje tenslotte rondkijken of er nog iets van waarde overblijft (arme wraak).

Houden we ons daarentegen aan deze code van duurzaamheid dan kunnen we al onze kennis, creativiteit en verlangens botvieren op het proces een redelijke winst te genereren: de kunst is lang, het leven kort en aan de beperkingen kent men de meester! Het is namelijk zo dat de aarde (de natuur, ook de menselijke natuur) vruchten te bieden heeft en dat een juist beheer die vruchten jaar na jaar, cyclus na cyclus, kan garanderen. Als onze grondstoffen dan het kapitaal zijn en de menselijke arbeid (fysiek zowel als emotioneel en intellectueel, …) dat kapitaal voor ons kan doen werken, net zoals het planten en verzorgen van een notenboom uiteindelijk de natuur voor ons doet werken en noten genereert, dan worden we inderdaad mensen die de aarde enkel dienen te beheren en ondertussen het kapitaal van deze aarde voor zich kunnen laten werken; ondertussen genietend en met voldoende tijd ook om onszelf te realiseren – los van de economische druk (de zogenaamde rat-race die we nu kennen)…

De rechtmatige eigenaar

Dan ook de eerste vraag: als de aarde (en alle andere bronnen) het ware kapitaal zijn, wie is dan de rechtmatige bezitter ervan?

We worden allemaal naakt geboren en kunnen niets meenemen als we sterven en daarom denk ik dat niemand op deze aarde meer recht heeft om aanspraak te maken op het bezit er van dan de andere. Daarom denk ik dat elke persoon die op de aarde vertoeft en leeft, een gelijk deel van het kapitaal bezit dat deze aarde (en bij uitbreiding ook andere bronnen) is. Met andere woorden: 1/7miljardste van die kopermijn is van mij! 1/7miljardste van al het water dat er op de aarde is, is van mij! Net zoals mijn lichaam van mij is, 1/7miljardste van de lucht, etc.

Als we dan de economie in zijn geheel als één groot bedrijf zien, dat gebruik maakt van de grondstoffen die de aarde te bieden heeft, dan betekent dit dat 1/7miljardste van het beginkapitaal van deze onderneming door mij aan deze onderneming als startkapitaal is uitgeleend! Ok, bedrijven mogen dit startkapitaal in mijn plaats gebruiken (ik sta het af, leen het uit, ben hier de geldschieter, de ‘aandeelhouder’), maar dan wil ik in ruil ook wel 1/7miljardste van de winst die deze bedrijven op basis daarvan genereren. Met andere woorden: ik ben mede-eigenaar van het startkapitaal van de economie en heb dus recht op een bepaalde compensatie. Zonder dat ik daar iets voor moet doen. Zonder dat ik daar voor werk. Eenvoudig omdat ik kapitaal ter beschikking stel, net zoals ook een investeerder rente verdient op het geld dat hij uitleent als startkapitaal voor een bedrijf, of een dividend ontvangt als compensatie voor het feit dat hij het risico heeft genomen om zijn geld in het bedrijf te investeren.

Het verschil tussen waarde en potentie

Let wel, het gaat er dus niet om dat ik, zoals het communisme zegt, 1/7miljardste van alle gegenereerde economische waarde bezit. Economische waarde ontstaat namelijk pas als mensen hun energie, inzet, verstand en andere kwaliteiten verenigen met beschikbare grondstoffen van de aarde op een productieve manier, dus zo dat anderen of zijzelf er iets waardevols bij winnen. Het lijkt me daarbij logisch en fair dat mensen die meer tot dat proces bijdragen dan anderen, daarvoor ook overeenkomstig beloond worden. Maar een basis van leven op deze planeet moet voor iedereen gecreëerd worden, gewoon omdat iedereen een deel van de beschikbare grondstoffen bezit, ook als die door anderen worden gebruikt om – op een duurzame manier dus – waarde te genereren. Het is per slot van rekening namelijk toch ook zo dat degene die meer produceert doorgaans ook meer verbruikt en anders dan dat nu de verhandelaars van grondstoffen – de wachtertjes – alle compensatie daarvoor ontvangen, is het toch logisch dat dit geld zou gaan naar de gehele populatie – ook de hongerende mensen in Zwart-Afrika.

De idee van het basisinkomen

Dat is zowat de basisidee. Een mogelijke (en misschien wel de meest voor de hand liggende)  uitdrukking van deze basisidee is de distributie over alle mensen van een onvoorwaardelijk basisinkomen dat mensen in staat stelt tenminste op een menselijke manier te overleven (men zou hiervoor bijvoorbeeld de mensenrechten kunnen nemen als ijkpunt – zonder dat men evenwel verplicht dat individuen hun geld ook aan bepaalde waarden spenderen, dat dient hun eigen keuze te blijven – het gaat niet om de uitbetaling van een basisloon in natura!). Maar wat dit creëert is dat niemand meer uit de boot van het leven – en daarmee van de aarde – valt omdat men niet eens een inkomen van meer dan 1,25 dollar te besteden heeft. Het gaat er dus om een basislijn van gelijkheid te creëren, gebaseerd op ons natuurlijk recht op een deel van de bronnen van de aarde.

Die bronnen op zich zijn niet eetbaar, drinkbaar, draagbaar, bewoonbaar, etc. Natuurlijke bronnen worden voor ons mensen namelijk pas concreet waardevol in conjunctie met een inspanning van onze kant: zelfs de spreekwoordelijke kersen die laaghangen moeten we ook nog wel plukken willen we die ons uiteindelijk eigen kunnen maken en zo onze behoefte vervullen (bovendien hangen de meeste kersen niet laag, dus je moet ook nog eens leren klimmen!). Maar net zoals de rentenier zit op zijn basiskapitaal en recht heeft op de opbrengst ervan (het rendement, in banktermen), heeft ieder van ons recht op een gelijk deel van het potentieel van de aarde, dat tot leven gewekt wordt door arbeid, maar dat er wel is, onafhankelijk van de toegewijde vinder die het als eerste gevonden heeft – en daar natuurlijk voor beloond moet worden, maar niet met het bezit van de gehele bron! Dat is waanzin.

Het basisinkomen hoeft dus niet alleen gezien te worden als een uitdrukking van onze menselijke waardigheid (de mensenrechten), maar heeft mijns inziens ook een heel logische grondslag eens je inziet dat niemand echt méér recht heeft op bepaalde bronnen dan de ander, en dat we, wat deze beschikbare bronnen betreft, dit recht dus dienen te verdelen om alle mensen die aanwezig zijn – en ja, dat gaat over de generaties heen…

Geld als motivatie

Het voordeel van dit systeem is dat iedereen er op een menselijke manier in kan leven, maar dat competitie en beloning naar inzet, slimmigheid en andere kwaliteiten er een deel van blijft – uiteraard zo lang de business een duurzaam gebruik maakt van grondstoffen (een richting die we sowieso toch uit moeten). Hoewel men in deze economie dus niet meer moet werken om op een menselijke manier te kunnen overleven/leven, zullen veel mensen dat toch doen omdat ze zo méér kunnen verdienen!

Mij maakt het niet uit dat er rijke mensen zijn en minder rijke mensen. Uiteindelijk: geluk kun je niet kopen en mensen die meer willen moeten die kans kunnen krijgen. Maar wat mij tegen de borst stuit is dat in het huidige systeem ook onmenselijke armoede tot de mogelijkheden behoort en dat, met alle respect, zelfs een Bill Gates met al zijn miljarden dit niet lijkt te kunnen oplossen. Een basisinkomen kan dit daarentegen wel en is bovendien niet paternalistisch, zoals de schenkingen van gevoelige rijken dat onvermijdelijk wél zijn en ook niet voorwaardelijk, zoals het sociale vangnet waar mensen in de huidige sociaal-democratieën tegenwoordig op kunnen terugvallen. Die twee hoeven niet meer als we erkennen dat iedereen economische rechten heeft in deze wereld, die voortvloeien uit ons gezamenlijke bezit van de aarde, ons belangrijkste kapitaal.

Een opstapje om dit ook echt zo te voelen kan daarbij de realisatie zijn dat mijn geluk uiteindelijk jouw geluk is, waardoor het instellen van een rechtvaardige economie naar aloude kapitalistische traditie ook gezien kan worden als een vergroting van mijn winst. Dit is nochtans géén communisme, omdat in het communisme alles collectief bezit is. In het hier voorgestelde systeem is er geen collectief bezit van geproduceerde goederen, maar is er enkel een basislijn van gedeeld bezit waarboven het economische spel van vraag en aanbod zijn gang moet blijven gaan om de efficiëntie en de persoonlijke ambitie en vrijheid van mensen te vrijwaren. Het gaat er alleen om, in de structuur in te bouwen, dat armoede door sociale factoren niet meer mogelijk is. Tussen rijkdom en net kunnen leven als mens is echter een hele kloof die de ondernemer altijd wakker zal houden en dat blijft ook, zelfs met een wereldwijd basisinkomen.

Daarbij dient dit basisinkomen hoog genoeg te zijn om als mens te kunnen leven. Mensen die niet zo materialistisch zijn, of mensen die even een pauze willen, etc. kunnen hiervan leven. En dit niet omdat het sukkelaars zijn. Maar omdat we allemaal mensen zijn met gelijke rechten op de bronnen van de aarde: ons echte kapitaal!

Deze gedachte moet natuurlijk nog verder in detail bekeken worden. Of het mogelijk is, en hoe! In ons land is er zelfs een politieke partij die het onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen verdedigt! Het lijkt mij een interessante piste naar een mondiale samenleving waarin het bevrijdende morgenrood meer kan gaan doen dan enkel gloren… 

Een laatste bedenking…

Er is iets in de religie wat mij altijd heeft aangesproken, naast andere zaken die me tegenwoordig bij de religie jammer genoeg een beetje weghouden. En dat is het besef dat wij mensen voor de vervulling van onze behoeften, noden, verlangens niet alleen zelf iets genereren, maar ook iets *krijgen*. De dankbaarheid in de religie voor het leven moet niet schijnheilig worden (het komt ook weer niet als manna uit de hemel vallen hé en we moeten onze menselijke waardigheid er niet voor opofferen), maar er is een kern van waarheid in de erkenning dat wij mensen wat we consumeren werkelijk van de aarde, of van God (in een bredere zin misschien), ontvangen. Heidegger stelde een filosofische basisvraag als volgt: ‘Waarom is er iets en niet veeleer niets?’ Daarin zit de vaststelling dat er dus wel degelijk iets is, maar tegelijk ook dat dit heel veel verwondering wekt. En aangezien het zijn van de dingen ons aangaat lijkt het me daarom ook juist van de religie dat een gevoel van dankbaarheid hier kan ontstaan.

Het neo-liberalisme, dat een rush op de grondstoffen van de aarde aanmoedigt in naam van het verdienen van geld – dat is het genereren van persoonlijke economische waarde zonder rekening te houden met de gevolgen voor anderen – staat haaks op deze waarde van een gevoel van dankbaarheid. Het claimt dat alles waar de mens zijn ‘arbeid’ mee vermengt, rechtmatig van hem is. Men vergeet echter dat die arbeid vermengd wordt met iets, en dat dit iets net zo goed van mij als van jou is.

De religie schat naar mijn aanvoelen juist in dat wat wij als mensen ook doen, de resultaten nooit helemaal onze eigen verdienste zijn, omdat ze uitgaan van een ongekende x, een soort van potentie aan energie en meer concreet aan grondstoffen die misschien niet onderscheiden mag worden van onze eigen prestaties, maar die daar wel een kader toe biedt. Deze potentie, deze mogelijkheid tot welvaart en vrijheid verdient respect en niet de uitbuiting onder de vlag van ‘het recht tot winstmaximalisatie’ dat we nu kennen… Het zal nog een lange weg zijn naar vrijheid en welvaart voor iedereen, maar het lijkt me leuk hier aan te werken omdat het uiteindelijk veel fijner is in een samenleving te leven waarin iedereen zich vrij kan ontwikkelen, dan in een samenleving die is blijven steken in de ideeën van de 19de en de 20ste eeuw…

Wat denk jij? Ben jij ook iemand die het ‘beheer’ heeft over 1/7miljardste van de aardse grondstoffen? Laat het mij en iedereen weten en reageer in de comments… Alvast bedankt! Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Op naar een gezonde economie! – deel II
• Broederschap

Een tijdje geleden heb ik de school voor zelfvertrouwen bezocht. Dit is een drie-daagse training waar je kunt leren om zelfvertrouwen op te bouwen. Naar aanleiding van de tweede trainingsdag was ik de uitdaging aangegaan een collage te maken die niet mooi mocht zijn maar wel met ‘passie’ als thema…

En dit is dus het resultaat!

Het grappige is dat ik er veel van geleerd heb, vooral dan over allerlei taboe’s die in mijzelf aanwezig zijn! Dat was interessant!

Zonder de school voor zelfvertrouwen zou deze collage er zeker nooit gekomen zijn. Het ding is dat ik voordien altijd vond dat ik niets mocht doen dat ‘nutteloos’ is; en in mijn ogen is het maken van een collage als deze inderdaad volslagen nutteloos!

Daarbij reiken de docenten/trainers van de school voor zelfvertrouwen een techniek aan om dit soort van blokkades op te heffen. Van deze techniek heb ik bij het maken van deze collage veelvuldig gebruik gemaakt

Het was fijn om deze collage te maken! Mijn zelfvertrouwen begint er van te groeien… Geniet van deze collage en van een 2011 met veel zelfvertrouwen! Gelijkaardige posts:

• De jongen die zich verschool
• Een nieuw begin
• Hoe gemakkelijk en snel haver koken?
• Schoonheid en kracht
• Broederschap

Dat lees ik op de website www.detijdloopt.be over de millenniumdoelstellingen. Dit betekent dat nog altijd ongeveer 1/6de van de mensen op aarde in extreme armoede leven.

Een persoon in extreme armoede heeft minder dan 1,25 dollar te besteden per dag. Dat is duidelijk niet voldoende om de basisnoden te vervullen die iedere mens om op aarde te kunnen leven heeft.

Toch is er iets vreemds aan de hand. De grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zijn ruim toereikend om de behoeften van alle mensen te vervullen. Nu is het wel zo dat de mensen wat moeten doen om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo om te vormen dat die ook echt voor consumptie in aanmerking komen… Daarom is er de economie!

Waarom economie?

Zoals ik het zie heeft het economische leven twee belangrijke taken. De ene is om de grondstoffen en mogelijkheden van de aarde zo aan te pakken dat bruikbare producten worden geproduceerd. Aarde op zich is niet eetbaar. Zaad op zich wel, maar is niet voldoende voorhanden. De landbouwer, die zaad opkweekt en de wetenschapper, die het zaad veredelt zodat er voldoende eetbare levensmiddelen groeien voor de mens, leveren een creatieve en productieve bijdrage aan de economie. Want ze zorgen er voor dat bepaalde verlangens van mensen ingevuld worden. Dit geldt voor elke sector en er is een immense creativiteit, innovatie, durf en volharding nodig geweest om hier betekenisvolle resultaten te bereiken.

En die zijn bereikt! Als ik nu de technologie, de wijsheid, het inzicht en de durf zie waartoe mensen vandaag de dag collectief gekomen zijn, dan kan ik me niet van de indruk ontdoen dat we op dit moment in staat zijn op onze sokken voldoende goederen en diensten te scheppen om alle verlangens van alle mensen te vervullen.

Toch gebeurt dit niet. Zou dit wel gebeuren, dan zouden er op deze mooie, wondervolle planeet aarde geen arme mensen meer leven…

Een tweede taak van het economische leven is namelijk om de gecreëerde goederen zo te verdelen dat alle mensen daardoor in staat zijn in de eerste plaats hun basisnoden te voldoen en in de tweede plaats natuurlijk al hun verlangens. Dit moet bovendien zo gebeuren dat daarbij de vervulling van de verlangens van de ene persoon (of groep van mensen) niet de vervulling van de verlangens van de andere persoon (of groep van mensen) verhindert. Vervuiling bijvoorbeeld hindert in de meeste gevallen wel degelijk andere mensen. Een economische activiteit die vervuiling produceert is daarom in strijd met deze regel dat de vervulling van iemands verlangens nooit ten koste van anderen mag gaan.

Deze tweede opdracht is een moeilijke, zo moeilijk, dat we er met zijn allen op dit moment nog niet in geslaagd zijn deze verdeling van goederen en diensten op een bevredigende manier te realiseren. Toch zijn er heel veel mensen die dit verlangen. Ook ik verlang dit hevig! Als we er in geslaagd zijn, technologieën te ontwikkelen, wijsheid te cultiveren, creativiteit aan te moedigen en ondernemingszin te waarderen, waarom zijn we er dan tot nu toe nog niet in geslaagd ook een verdeling te realiseren die inhoudt dat elke mens hier op aarde zijn volle potentieel kan realiseren?

Optimisme!

Zelf ben ik hierover optimistisch. Als we al deze eerdere uitdagingen met succes hebben kunnen aanpakken, dan moet het ook mogelijk zijn deze te realiseren. Het gaat namelijk over veel meer dan enkel de mensen die vandaag de dag in fysieke armoede leven, doordat ze niet hun basisnoden kunnen vervullen. Veel meer mensen leven vandaag in geestelijke armoede doordat ze niet het werk doen dat ze graag doen of, met andere woorden, de rijkdom waar ze over beschikken niet verdienen op een manier die met hun diepste interesses in overeenstemming is, maar op een manier die nu eenmaal lijkt te werken… Ook ik ben op dit moment in die positie…

Dit betekent echter ook dat de groep onvervulde mensen op de wereld op dit moment veel groter is dan enkel de groep van mensen die ook hun fysieke basisnoden niet kunnen voldoen. En dat is een kracht! Want als er één voordeel is van ontevredenheid dan is het wel de motiverende kracht die er van uit gaat, dingen te veranderen!

Oorzaken van armoede

Er zijn twee visies op de oorzaak van armoede. De ene zegt dat de oorzaak van armoede in de omstandigheden ligt. Dit betekent dat armoede het gevolg is van zaken die buiten de controle liggen van de individuele persoon, waardoor die er dus ook zelf niet aan kan doen, in erbarmelijke omstandigheden te leven. Een kind in hartje Afrika, dat ondervoed is en nooit de kans heeft gehad iets te leren (als het daar fysiek al toe in staat was) kan niet anders dan arm zijn, tenzij er van buitenaf wordt ingegrepen. De situatie is zo mensonvriendelijk, dat dit kind uit zichzelf, hoe hard het misschien ook wil, niet zal slagen in het verlangen een rijk leven te leiden hier op aarde.

De andere visie op armoede zegt dat de oorzaak van armoede ligt in de arme persoon zelf. Door in termen van gebrek, tekort, onvermogen te denken over zichzelf en de omgeving, creëert de mens als het ware zijn eigen erbarmelijke omstandigheden. Deze visie zegt dat veranderen van denkpatroon uiteindelijk tot rijkdom (dat wil zeggen: de vervulling van je diepste verlangens, je droom) zal leiden en aangezien de enige persoon die invloed kan hebben op mijn denken ikzelf ben, ben ik ook zelf verantwoordelijk voor alles wat mij overkomt, in het bijzonder de vervulling van mijn noden en verlangens. De eerste stap om tot vervulling te komen van mijn verlangens houdt dan in 100% verantwoordelijkheid te nemen voor wat mij overkomt; voor alles dus, en niemand of niets anders nog verantwoordelijk te stellen door hem of ‘het’ de schuld te geven of als excuus te gebruiken voor een onvervuld leven.

Strijd tussen de visie’s

Deze twee visies bestrijden elkaar soms. Visie twee verwijt dan visie één dat ze de omgeving als schuldige aanwijst voor de armoede van een persoon. Met name het rijke Westen/Noorden is dan schuldig aan de uitbuiting van het arme Zuiden en moet dus zoveel mogelijk doneren om ook de armere regio’s er bovenop te helpen.

Aan de andere kant verwijt visie één vaak visie twee dat ze op egoïstische wijze enkel aan zichzelf denkt en bovendien vaak op een onrealistische manier redeneert: als alle mensen op aarde de ‘westerse’ levensstandaard zouden bereiken, dan zou de aarde onder het gewicht daarvan bezwijken en zou de mensheid uiteindelijk zichzelf uitroeien… Het gaat er niet om dat ieder voor zich rijkdom realiseert (in het geloof dat de aarde – of het universum – oneindig veel te bieden heeft), maar wel dat we met ons allen een leefbare planeet scheppen voor iedereen.

Ik denk dat het heel begrijpelijk is dat deze twee visies elkaar op deze manier bestrijden. Toch denk ik dat dit niet per se nodig is, omdat ze allebei ook een kernwaarheid bevatten die niet in strijd is met de ander.

Overeenstemming van beide visie’s

De kern van wat visie één volgens mij wil zeggen is dat samenwerking en een zekere vorm van broederlijkheid noodzakelijk zijn om tot een gezonde economie te komen. Samenwerking is noodzakelijk omdat elke mens andere vaardigheden en talenten bezit en geen enkele mens zelf alle talenten bezit nodig om zich een rijk leven te scheppen. Samenwerking is dus noodzakelijk. Als ik én mijn eigen schoenen zou moeten maken, én mijn eigen voeding zou moeten kweken, én mijn eigen huis zou moeten bouwen, én zelf de muziek scheppen die ik graag wil beluisteren, én, … dan zou ik niet echt een heel rijk leven kunnen leiden. Dat is namelijk pas nodig als ik bereid ben het resultaat van mijn sterke kanten en talenten met anderen te delen en daarbij bereid ben met anderen samen te werken. Het is die samenwerking die uiteindelijk rijkdom creëert. Alleen kan een mens nu eenmaal niet veel bereiken (het kan zijn dat bepaalde activiteiten beter alleen gedaan kunnen worden, maar dan nog moeten die in het geheel ingepast worden om echte rijkdom te creëren).

Dan de broederlijkheid. Die houdt in dat de leden van een gemeenschap ergens begrijpen dat een mens niet altijd op de toppen van zijn kunnen kan leven. Er zijn periodes in het leven van iedereen, zoals ziekte, liefdesverdriet, depressie, handicap, etc. die maken dat het heel moeilijk wordt om productief actief te zijn. Als mensen elkaar dan toch helpen, ook al kan de persoon in zo een periode op dat moment niets terug doen, dan beschouw ik dat als een vorm van broederlijkheid. Een systeem dat mensen enkel voorwaardelijk ondersteunt in tijden dat ze het moeilijk hebben en niet in staat zijn de resultaten van hun talenten en sterke kanten met anderen te delen, bijvoorbeeld door te eisen dat ze dan later iets zullen terugdoen of door te eisen dat ze er voor betalen met geld dat deze mensen in het verleden zich hebben verworven, is minder broederlijk. Hoe minder voorwaarden er zijn om te kunnen delen in de rijkdom van de markt, des te broederlijker is de gemeenschap waar deze markt gecreëerd wordt.

Een mooi natuurlijk voorbeeld waar broederlijkheid speelt is de economische relatie tussen de generaties. Oudere mensen kunnen niet meer op de toppen van hun kunnen presteren en worden dan economisch onderhouden door de jongeren. Iets gelijkaardig is ook voor kinderen het geval, die de kans krijgen zich te ontwikkelen zonder dat ze daarbij verplicht (mogen) worden bij te dragen aan de markt. Merk daarbij ook op hoe tegenwoordig in ons land bijvoorbeeld de zorg voor ouderen veel voorwaardelijker is dan die voor kinderen en jongeren. Oudere mensen ontvangen pensioen al naar gelang ze in het verleden hebben bijgedragen aan de markt. Hoe langer iemand gewerkt heeft bijvoorbeeld, des te meer pensioen. Voor kinderen is dit anders: hoewel het soms in de realiteit anders is, hebben ouders (en de maatschappij) in principe niet het recht, iets voor hun zorgen van de kinderen terug te verwachten. Onafhankelijk van wat een kind later zal ‘worden’, heeft elk kind recht op de zorgen die het nodig heeft om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. De idee is dat je kinderen onvoorwaardelijk moet steunen/liefhebben.

Dan visie twee. De kern van deze visie, zoals ik die zie, is even belangrijk en eveneens heel erg diep: uiteindelijk is het zo dat enkel de individuele mens zelf voor zich het geluk kan realiseren. Echt geluk kan namelijk niet van buitenaf gegeven worden. Dat zit in de menselijke natuur! De mens wil zelf de initiator zijn van zijn geluk enn om dat te kunnen zijn is niets dat van buitenaf kan komen voldoende. De zelfwaardering, die betekent dat men zelf de eigen noden en verlangens juist heeft ingeschat en zelf de initiator is geweest van de vervulling daarvan, is onbetaalbaar. Geluk is iets dat ik per definitie zelf moet presteren. Niemand anders en geen enkele omstandigheid kan daarom ook verantwoordelijk gesteld worden voor mijn geluk.

De wereld – en als deel daarvan de economische markt – biedt een enorme waaier van diensten en producten aan waar de mens zich toe kan wenden om zijn verlangens te vervullen. Hoe een persoon zelf deelneemt aan deze wereld/markt, is uiteindelijk een zaak van deze persoon zelf. Dit geldt zowel wanneer het gaat om het aankopen en consumeren van goederen en diensten, als wanneer het er om gaat zelf een bepaalde bijdrage te leveren aan de wereld/markt en zo het beschikbare aanbod te vergroten.

Dit betekent ook dat elke verplichting (bijvoorbeeld van staatswege), waaronder óók de verplichting om anderen te helpen, een inbreuk is op deze kern omdat nu het individu niet meer vrij is te handelen volgens de eigen verlangens en het eigen inzicht. Deze vrijheid om aan de wereld/markt deel te hebben zoals men dat zelf wil wordt niet erkend in gecentraliseerde economieën. Die gaan/gingen er namelijk van uit dat de noden/verlangens van een individu vastgesteld kunnen worden door een centraal planbureau en bovendien dat elke mens dezelfde noden/verlangens heeft. Dat elke mens om te overleven moet eten betekent echter niet dat alle mensen op hetzelfde tijdstip honger hebben, nood hebben aan hetzelfde voedsel en dit in even grote porties! Precies deze ‘details’, deze ‘kleine’ verschillen tussen de noden/verlangens van mensen maken dat elke mens zelf de keuze moet hebben om een geslaagd leven te kunnen leiden. Dit betekent niet dat mensen zich niet kunnen laten bijstaan door anderen bij het voorbereiden van hun keuze. Uiteindelijk moeten we echter onze keuzes zelf maken, dat is de enige weg naar geluk.

Een concreet voorbeeld kan illustreren hoe deze twee visies samenwerken. Zonder mijn ouders zou ik nu niet meer in leven zijn. Beter nog: ik zou niet eens geboren zijn! Wat mijn ouders voor mij gedaan hebben was voor mij dus levensnoodzakelijk. Toch zijn het niet mijn ouders, die mij gelukkig kunnen maken. Dat kan alleen ikzelf!

Dat ik initiatief moet nemen om tot mijn eigen geluk te komen, dat ik zelf degene moet zijn die initiatief neemt en zegt: ‘Ik wil/verlang dit!’ betekent niet dat ik zonder de liefde van mijn ouders gekund zou hebben om uiteindelijk in een positie te komen van waaruit ik mijn eigen geluk kan gaan scheppen.

Iets gelijkaardigs geldt voor de grotere wereld: als ik naar de kapper ga en hem vraag of hij mijn haar zo en zo wil knippen, neem ik zelf het initiatief. Ik máák dan mijn eigen geluk. Alleen ik namelijk weet hoe ik mijn haar precies wil, dat kan de kapper niet in mijn plaats beslissen! Toch betekent dit niet dat ik buiten de kapper om zou kunnen! Ook hij heeft zijn bijdrage in dit geluk. En zelfs als ik hem betaal wil dit niet zeggen dat ik zonder hem uit kan! Mijn geld kan, letterlijk, mijn haar niet knippen… Bovendien kan die kapper in principe altijd zeggen: ‘Hoe veel geld je ook wilt geven, jouw haar knip ik niet!’ Het is zijn recht om al dan niet met me samen te werken. En die samenwerking vraagt meer, veel meer dan enkel geld.

Met andere woorden: samenwerking en initiatief sluiten elkaar niet uit. Beide zijn een deel van het grotere plaatje en de individualistische visie, die zegt dat geluk alleen in het eigen initiatief verborgen ligt sluit daarom ook de samenwerkingsvisie, die zegt dat we samenwerking nodig hebben voor dit geluk, niet uit! Ze vullen elkaar juist aan en hebben elkaar nodig willen we echt tot een rijke samenleving komen (dat is een samenleving waarin alle verlangens van iedereen vervuld worden zonder anderen schade te berokkenen). In een wereld waarin iedereen zijn verlangens kent en waarin mensen bereid zijn om samen te werken door elkaars talenten te waarderen, kan geen armoede zijn!

Mijn gevoel zegt mij dat dit mogelijk is en ook al weet ik nog niet goed hoe, toch verlang ik er naar aan deze ongelimiteerd rijke wereld deel te nemen! In mijn verbeelding leven we daar al in…

Een beter verdelingssysteem

Nu even concreet. Geld is en blijft de manier waarop goederen en diensten verdeeld worden over de hele aardbol zodat alle mensen die deze goederen en diensten verlangen en kunnen betalen ervan kunnen genieten. Mensen die niet kunnen betalen, vallen uit de boot. Het valt mij ook op dat in de definitie van het begrip ‘extreme armoede’ een bepaald geldbedrag de sleutelrol speelt: ‘Extreem arm is elke persoon die minder dan 1,25 dollar te besteden heeft per dag’.

Dollars bepalen dus hoe rijk je bent. Hoe meer dollars iemand besteden kan per dag, des te rijker is deze persoon.

Als geld echter in onze kijk op armoede zo een belangrijke rol speelt, dan is het toch wel interessant eens te vragen wat geld dan wel is? Of anders: wat is dat, een dollar?

Wat is geld?

Vroeger was er een periode in mijn leven, toen ik 12 jaar was ofzo, waarop ik de uitvinders begon te ontdekken: Gugliemo Marconi (de radio), Alexander Graham Bell (de telefoon) en bovenal de ‘Tovenaar van Menlo Park’ himself: Thomas Alva Edison (te veel uitvindingen om op te noemen, maar als belangrijkste misschien wel de gloeilamp). Ik had een mateloze bewondering voor deze mensen, omdat ze het leven van de mens zo veranderd en verbeterd hadden met behulp van hun uitvindingen.

Toch was ik op een gegeven moment diep teleurgesteld toen ik ergens las dat Edisdon ook knokploegen had om zijn patenten te verdedigen. Hij had namelijk het patent op het – toen nieuwe! – procedé om films (bewegende beelden) te vertonen, zodat enkel hij daar op dat moment wettelijk gezien geld aan mocht verdienen. ‘Clandestiene’ filmvertoningen werden dan door zijn knokploeg kort en klein geslagen. Ik weet niet of dit verhaal waar is en ken ook niet meer de bron (hier een internetpagina over het onderwerp), maar toen ik het las was er geen reden het niet te geloven en het stelde me in ieder geval teleur.

Iets gelijkaardig hebben we ook met Microsoft meegemaakt, die, doordat het de broncode niet vrijgeeft van de software die het heeft uitgebracht mensen afhankelijk probeert te maken van dit ene product. Bovendien is Microsoft ook aangesproken geweest op zijn onwettige monopoliepositie.

In feite is ook geld een uitvinding die de levens van alle mensen ingrijpend heeft gewijzigd. Alleen is het gewoon niet zo duidelijk wie precies het geld heeft ‘uitgevonden’. Dat neemt niet weg dat op dit moment toch bepaalde organisaties en mensen het monopolie hebben over ons geld.

Maar afgezien van de instelling die het geld uitgeeft, geld is en blijft een uitvinding als een andere, en net als bij de GSM bijvoorbeeld, of het internet, kun je besluiten je al dan niet aan te sluiten bij het ‘netwerk’ van het geld (door geld te aanvaarden in ruil voor je diensten/producten). Het is zelfs zo een verdomd goede uitvinding dat mensen die er niet in slagen zich bij dit netwerk aan te sluiten (door zich geld te verwerven), arm worden genoemd.

Dit laatste is een enorm ongelofelijke vaststelling! Het internet, de GSM, etc. die onze levens nu zo ingrijpend veranderen zijn allemaal samen een schijntje vergeleken met de ingrijpendheid waarmee de uitvinding van het geld ons leven heeft veranderd. Dat het geld nog altijd de machtigste uitvinding is van allemaal bewijst het fenomeen dat het internet nu in versneld tempo zich aan het transformeren is tot een verlengstuk van de markt, waar goederen voor geld verhandeld worden. We zijn zo in de greep van geld dat we alle andere uitvindingen gebruiken om er geld mee te verdienen.

Maar, wat is dan dat geld, als het voor ons zo belangrijk is dat het in feite het belang van alle andere menselijke uitvindingen lijkt te overschaduwen?

Geld als spel!

Geld is een spel. En een spel dat we meespelen omdat het de sleutel lijkt te zijn tot het helpen van elkaar met ‘goederen’ en ‘diensten’ in de breedste zin van het woord die onze verlangens bevredigen. We moeten er met z’n allen niet aan denken terug te gaan naar een tijd zonder geld, net zo min als we er nu aan willen denken terug te gaan naar een leven zonder elektrisch licht.

Geld is dus een uitvinding en als uitvinding is het nuttig. We gebruiken het in dezelfde massaliteit als we bijvoorbeeld ook auto’s – en andere snelle (en krachtige) voertuigen – gebruiken.

Toch is er iets met het ‘spel’ geld dat mij doet nadenken. Als het geld een menselijke uitvinding is, puur door mensen gecreëerd, waar ontstaat het dan? Wie of wat creëert het en door wie of wat komt het tot bij ons?

Elke andere uitvinding komt namelijk tot ons middels… geld. We betalen bedrijven die de uitvinding in productie brengen om zo deel te hebben aan auto’s, spaarlampen, radio, TV, internet, Windows 7, en nog zo vele andere nuttige en interessante creaties en vindingen.

Maar welk bedrijf produceert en verdeelt dan het geld? En, hoe betalen we daar van voor? Met geld?! – En hoe is dan het eerste geld in de wereld gekomen???

Geld wordt, uiteindelijk, gecreëerd en uitgegeven door bepaalde banken.

In de VS is dit de Federal Reserve. Anders dan de naam het doet vermoeden is dit een privé bedrijf met private aandeelhouders en niet een overheidsinstelling. In de Eurozone ligt dit iets ingewikkelder. Ook daar is één bank (de Europese Centrale Bank) als enige bevoegd voor het uitgeven van het geld. Deze bank heeft wel de vorm van een private instelling, met de verschillende nationale banken als aandeelhouders. Als je dan gaat kijken naar de website van de Nationale Bank van België, dat is één van die aandeelhouders, dan zie je dat daar deze instelling wordt omschreven als ‘een instelling van algemeen belang die de vorm heeft aangenomen van een naamloze vennootschap’. Verderop wordt dan gezegd dat deze instelling echter niet als doel heeft haar aandeelhouders financiële winst te bezorgen. Dit maakt dat het niet echt duidelijk is wat voor instelling de Europese Centrale Bank precies is. Het lijkt een instelling te zijn in handen van enkele aandeelhouders, zij het dan met als doel niet het genereren van winst voor deze aandeelhouders, maar wel het genereren van diensten en producten (onder andere de bankbiljetten) voor de algemeenheid van alle burgers. Het blijft voor mij wat flou, wat voor instelling de ECB daarmee dan precies is! Is het een instelling van algemeen belang in het bezit van enkele (particuliere of institutionele) aandeelhouders?

Geldscheppende banken zoals de Federal Reserve en de ECB (maar ook andere banken) creëren en verdelen het geld. En ze verkopen het ook, inderdaad! Dat gaat zo (voor deze uitleg baseer ik mij op het filmpje van Paul Grignon dat ik heb ingevoegd in mijn vorige blogpost):

Hoe geld wordt verdeeld?

Stel je hebt geen geld en je wilt geld hebben. Je wilt er van kunnen genieten. Het is namelijk een uitvinding waarvan je denkt dat deelname er aan je leven zal verbeteren, net zoals je misschien denkt dat een (elektrische – liefst ) auto dat kan, of een wasmachine, of het internet.

Dat is ok. De bank die het geld produceert is bereid je dat geld te geven. Echter niet zomaar! Ze wil het je in feite enkel lenen! Want ze vraagt je drie dingen in ruil. Ten eerste: de belofte dat je het geld op een latere datum terugbetaalt. Ten tweede: Een garantie dat je dit geld zult kunnen terugbetalen. Dit moet je dan meestal ook ‘bewijzen’ doordat je kan voorleggen een job te hebben die je inkomen verschaft, of een goed dat je met dit geld zult kopen en dat makkelijk verkocht kan worden in het geval je niet in staat zal blijken het geleende geld terug te betalen. Dit geeft dan de bank zekerheid dat zij het geleende geld in elk geval terug zal kunnen recupereren. En voor jouw creëert het druk, aangezien jij beseft dat er beslag op je bezittingen wordt gelegd als je dit niet kunt. (Bedrijven kunnen zich wel gedeeltelijk aan die druk onttrekken door de mogelijkheid een faillissement aan te vragen. En ook het systeem van microcredieten staat toe een lening aan te gaan zonder aan deze tweede voorwaarde te voldoen.) Maar dit is nog niet alles. De bank vraagt, ten derde, nog meer: Een bepaald geldbedrag in rente, dat je de bank terugbetaalt op een bepaalde, afgesproken dag. Je dient, met andere woorden, niet enkel het geleende geld terug te betalen, maar ook nog eens een geldbedrag er bovenop, meestal een percentage van het geleende geld, dat dan ‘rente’ heet.

‘Ja maar’, hoor ik je denken: ‘je kan toch ook gewoon gaan werken voor geld? Of goederen verhandelen? Of… whatever? Je hoeft het toch niet te lenen?’ Dat is waar, maar bedenk ook dat werkgevers niet degenen zijn die het geld creëren. Hoogstens zou je ze kunnen beschouwen als een soort retailers van geld; die geld verkopen, niet voor … geld maar voor werk!

Het voordeel is wel dat het geld dat ik zo ‘koop’ of ‘verdien’ wel echt mijn geld wordt: het is nu mijn bezit. Dat is heel wat anders dan het geld dat ik leen bij de bank. Dat is namelijk geleend geld, en niet mijn bezit. Met bezittingen kan ik volledig doen en laten wat mij belieft – uiteraard zo lang dit geen nadeel berokkent aan anderen. Geleende ‘bezittingen’ daarentegen zijn onderworpen aan veel strengere voorwaarden: ik moet het nog teruggeven en dit betekent in de praktijk dat ik de richtlijnen moet volgen die ik met de ‘leenheer’ onderhandel. Bezit is onvoorwaardelijk. Een lening zeker niet.

Om een voorbeeld te geven: een boek dat ik zelf koop, daar kan ik straffeloos mee doen wat ik wil: lezen en in de kast zetten, weggeven, kapotscheuren, er een kasteel mee maken van papier-maché, er de muur mee isoleren tegen kou en/of geluid, … Met een geleend boek van de bib. kan ik ook alles doen wat ik wil op voorwaarde … dat ik het onbeschadigd en binnen de afgesproken termijn terug breng! Da’s een ferme restrictie, hoor…

Nu kan ik een boek ook kopen. Ik hoef niet naar de bib. te gaan. Met geld is dat echter niet zo. Geld kan ik bij de bank, die het geld produceert, enkel lenen… Een bank verkoopt geen geld voor werk, tenzij je bankbediende wordt. Aan alle andere mensen wordt geld geleend – tegen de bovenstaande drie voorwaarden, welteverstaan!

Geld als schuld

In mijn vorige blogpost heb ik proberen te beschrijven dat er iets raars is met ons geldspel, waardoor geld niet los te denken is van (financiële) schulden en waardoor er bovendien steeds op een structurele manier te weinig geld is onder de bevolking, wat dan weer nieuwe schulden in de hand werkt.

De enige reden waarom deze schulden ons, de burgers, niet direct voelbaar als een molensteen om de nek hangen is omdat we een buffer gecreëerd hebben, namelijk de regeringen van onze landen, die het ‘schulden maken’ op zich genomen hebben. Bijna elke overheid van elk land op deze aarde zit diep in de (financiële) schulden. Zelfs in de VS, een land dat normaal toch erg tuk is op haar vrijheid en individualisme, is deze collectieve schuldenberg die de overheid daar is aangegaan enorm…

Vroeger had de term ‘in de financiële schulden zitten’ nog een morele connotatie. Iemand die gemaakte schulden niet kon terugbetalen tegen de afgesproken termijn had zich schuldig gemaakt aan wanbeheer en moest daar voor boeten. Ook nu nog denken we soms in die termen. Toch is er iets met het systeem, waardoor het maken van schulden ergens ook onvermijdelijk is geworden, willen we überhaupt van de uitvinding van het geld kunnen blijven genieten. En dat maakt dat deze idee van ‘financiële schuld’ als ‘morele schuld’ op losse schroeven komt te staan. Daarom denk ik ook dat het verkeerd is voor staten nog een begroting in evenwicht te willen nastreven. Dat kan gewoon niet!

Omdat we ook ergens aanvoelen dat een staat niet echt ‘gestraft’ kan worden voor wanbeheer (de desbetreffende politici veranderen regelmatig – tenminste in een democratie – en de staat is sowieso toch iets onpersoonlijker dan een individu), krijgt de staat ook op natuurlijke wijze die functie, als ‘financiële schuldenbuffer’ op te treden, zonder dat dit dan verder echt iemand persoonlijk kan aangerekend worden als ‘morele schuld’ (door wanbeheer). Sommige politici (zoals Bart De Wever) spreken over de politiek wel in die termen (en vinden dan bijvoorbeeld dat bepaalde politieke tegenstanders niet verantwoordelijk met het geld omgaan), maar ik denk dat dit gegeven de huidige situatie gewoon absurd is: wanneer de enige manier om geld in de omloop te brengen het aangaan van schulden is, dan kun je bezwaarlijk zeggen dat die schulden getuigen van een ‘morele fout’ als wanbeheer.

Maar ook al lijkt het dat de financiële schulden van de staat ons niets doen, uiteindelijk treffen die ons toch, als individuen, omdat een financieel zwakke staat (noodgedwongen) geneigd zal zijn hogere belastingen uit te vaardigen en anders door ‘besparingen’ gewoon inboet op het vlak van de sociale diensten die de staat normaal geacht wordt te vervullen… Door de schulden van de staat en de rente die de staat jaarlijks moet afbetalen worden wij met zijn allen dus toch armer (in concrete diensten/producten en in koopkracht). Denk er bovendien aan, het ontbreken van geld is wellicht ook een belangrijke aanleiding waarom ons zo dierbare Belgenlandje steeds meer en meer uit elkaar lijkt te vallen!

Geld is taboe. We mogen er niet over praten, maar we denken er wel allemaal aan. In die zin is het vergelijkbaar met sex. We denken er wel aan. Maar we durven er vaak toch alleen maar in heel algemene termen over te praten. Mensen die expliciet over sex praten (zoals bijvoorbeeld Herman Brusselmans) blijven toch altijd nog ergens mensen die we ergens bewonderen (of verafschuwen, maar dat is eigenlijk hetzelfde… )

De aard van het monopolie…

Het rare is dat het monopolie op het geld door de politieke wereld zelf wordt goedgekeurd en geïnstitutionaliseerd. Er zijn namelijk wetten die zeggen dat niemand anders, behalve bepaalde zogenaamde geldscheppende banken, het recht hebben uit het niets geld te creëren en in het economische systeem te pompen. Microsoft werd door de Europese overheid op de vingers getikt. En het monopolie van Edison in de cinemabusiness is ondertussen ingehaald door de economische realiteit. Maar als het gaat om de creatie van het geld dan blijft dit – met goedkeuring van de overheid – het voorrecht van de (geldscheppende) banken.

Dat voorrecht oefenen die zelfde banken dan ook gretig uit, maar wel tegen een bepaalde rente. Dat dit er toe leidt dat er een chronisch gebrek aan geld is wereldwijd omdat deze rente structureel zelf niet kan worden terugbetaald (dus niet omdat we met z’n allen te onvermogend zouden zijn om een equivalent aan reële waarde in de vorm van goederen en diensten te scheppen), verhindert vervolgens de banken niet royaal te leven van deze rente, waar geen reële waardecreatie tegenover staat maar enkel de creatie van geld uit het niets (wat in feite even gemakkelijk is als het ingeven van een paar nummertjes in een computer of, om het iets moeilijker te maken, het drukken van een briefje of het slaan van een munt).

Het is vergelijkbaar met Edison die knokploegen uitzendt om vreedzame filmvertoningen onmogelijk te maken. De uitvinding van de film is een fantastische verrijking van onze cultuur! Door het patent van Edison op de technologie werd er echter in de praktijk voor gezorgd dat minder mensen van deze uitvinding konden genieten dan zonder dit patent (en daarmee Edison’s monopolie) het geval zou zijn geweest. Edison’s monopolie is dan ook – gelukkig! – teloorgegaan.

Hetzelfde met geld. Het feit dat enkel bepaalde banken het recht hebben (het ‘patent’, zou je kunnen zeggen) om nieuw geld in de economie te brengen én daar aan te verdienen (door rente), is het nu zo dat minder mensen van deze fantastische uitvinding kunnen genieten (en wij met z’n allen in veel mindere mate) dan dit het geval zou zijn geweest zonder dit exclusieve recht, privilege oftewel ‘patent’.

Enerzijds heeft de uitvinding van het geld onze welvaart enorm doen toenemen, omdat het voor een zekere verdeling van de goederen zorgt, die voordien heel omslachtig verliep en daardoor feitelijk ondoenbaar was. Anderzijds kan de rol van het geld haar volle potentieel niet bereiken door deze beperking, waardoor zelfs een enorm grote groep mensen helemaal buiten de boot van het geldspel valt (met minder dan 1,25 dollar per dag te besteden…) Dat is niet zo omdat deze mensen minder getalenteerd zijn als wij, omdat er iets zou schorten aan hun attitude, of omdat zij geen belangrijke waarde zouden kunnen leveren die de verlangens van mensen bevredigt. Dat is zo omdat ons geldspel een stoelendans is die natuurlijk de ‘traagste’ en de ‘gevoeligste’ het eerst buiten spel zet, maar, vooral, een verliezer nodig heeft omdat dit mathematisch in het spel verrekend zit!

Hoop!

Dat is een trieste, maar ook een hoopgevende waarheid. Wij mensen hebben niet helemaal in de hand hoeveel olie er nog in de grond zit. Wij mensen kunnen het weer en de elementen nog altijd niet volledig beheersen, ook al voelen we aan dat een grotere wijsheid ons zou leren om aan verdere rampen en moeilijkheden te ontkomen. Wij mensen kennen nog altijd niet de diepste innerlijke krochten, maar ook niet de diepste rijkdom van ons innerlijke leven dat nog mogelijkheden in zich bergt waar we nu alleen nog maar van kunnen dromen…

Wij mensen hebben echter zelf het spel van het geld gecreëerd en kunnen het dus ook aan onze noden en behoeften aanpassen. Het is onze creatie! Een spel bedenken is niet gemakkelijk. Het moet namelijk de noden van de spelers vervullen en ook ergens ‘werken’. Ons geldspel, zoals het nu is opgezet, werkt niet optimaal, wat ook blijkt als we kijken naar de bedenkelijke mate waarin de economie nu onze noden, behoeften en verlangens bevredigt. Alternatieve manieren om dit spel te spelen kunnen echter ontwikkeld en ingesteld worden. Er kan geëxperimenteerd worden om uit te zoeken wat hier het beste werkt en wat ons met z’n allen het meeste vervulling geeft!

De economie zou niet die ernstige tredmolen moeten zijn die het nu is. ‘The supreme accomplishment is to blur the line between work and play’, is een bekende quote van de Amerikaanse historicus en sociale hervormer Arnold Toynbee. Ik denk niet dat een ander geldsysteem dit voor ons zal kunnen doen, want zoals gezegd, echt geluk kan een mens alleen maar zelf maken! Een ander (beter) geldsysteem kan ons daar wel bij steunen, zeker als dit geldsysteem tegelijk onze eigen creatie zou zijn. Dat is opnieuw een voorbeeld van hoe visie één en visie twee (zoals ik ze hierboven genoemd heb) elkaar aanvullen en met elkaar samenwerken. Hieronder schets ik een voorbeeld van een experiment dat nu gedaan wordt dat ons zou kunnen helpen een gezondere economie te scheppen.

Het nieuwe geld

Verschillende mensen hebben al voorstellen gedaan en modellen uitgedacht om ons geldspel anders te organiseren. Dit zou je kunnen vergelijken met de open source-beweging waarin mensen er over hebben nagedacht software op een andere manier te schrijven en te verdelen, waardoor meer mensen er van kunnen genieten dan dit mogelijk is met gepatenteerde, geheimgehouden code. Zie hier een korte tekst op de website van Joseph Hasselberger waar het probleem beschreven wordt en waar enkele voorstellen besproken worden.

Een koen en moedig voorbeeld, dat niet in de theorie blijft steken, is de idee van Vitamoney, ontwikkeld is door de Duitse ondernemer Bernd Hückstädt. Op zijn website is het zelfs mogelijk een rekening te openen en zo Vitamoney (Levensgeld) in de praktijk aan den lijve te ondervinden. Het is fun om op deze manier met geld op te gaan! Ik heb zelf zo een rekening onlangs geopend en ben van plan nog meer mensen aan zo een rekening te helpen door een e-book te schrijven vol boordevolle tover-informatie dat alleen maar door vitamoney te koop zal zijn…

Hückstädt’s idee is dat de oorsprong van het geld niet bij de banken mag liggen, niet bij arbeid, niet bij de waren, niet bij het goud en eigenlijk slechts gedeeltelijk bij de overheid. Zijn concept gaat er van uit dat het leven van elke mens de plek moet zijn waar nieuw geld mag ontstaan, aangezien ons leven ook datgene is wat beschermd en gevoed moet worden door de economie. Dit betekent dat in een gezonde economie elke individuele mens een bron van geld kan zijn.

Vergelijk de situatie waarin op aarde elke mens afzonderlijk een bron is van geld met de situatie vandaag waarbij enkel één centrale bank al het geld in de wereld spuit. Als elke mens afzonderlijk de bron is van geld, kan armoede – in geld – gewoon niet meer ontstaan! Nu, met één enkele bank die al het geld produceert moet iedereen zich wenden tot een ander, om uiteindelijk aan geld te komen, waarbij uiteindelijk aan het einde van de ketting de machtige bankier staat die niemand iets hoeft te vragen (en die met niemand dient te onderhandelen) aangezien hij zelf het geld produceert…

In de praktijk betekent Hückstädt’s idee dat elk individu aanspraak kan maken op een maandelijks geldbedrag (bepaalde berekeningen moeten duidelijk maken hoe groot dit is). Dat wordt dan uit het niets gecreëerd! Elke maand ontvangt iedere mens een bepaald geldbedrag, gewoon omdat je leeft en opdat je als levende mens het spel zou kunnen meespelen. Denk ook aan het spel Monopoly, waar elke deelnemer aan het begin een bepaalde hoeveelheid geld krijgt omdat anders het geldspel gewoon niet van de grond kan komen. Idem dito voor het echte geldspel in de echte economische wereld: ergens moet het geld ontstaan en Hückstädt stelt voor niet de bank daarvoor te nemen maar gewoon het leven van elke individuele mens.

Ook de mensen die nu leven in extreme armoede kunnen dan aanspraak maken op dit maandelijkse bedrag aan geld. Dit betekent dat van in het begin niemand wordt uitgesloten. Dat je leeft op zich is voldoende om aanspraak te kunnen maken op geld!

Om mensen te motiveren dit geld in circulatie te brengen heeft Hückstädt nog een tweede concept toegevoegd: het geld vermindert snel in waarde! Tegenwoordig kan men aan geld verdienen door het te sparen. Hückstädt stelt voor geld vergankelijk te maken, door het een houdbaarheidsdatum te geven. Geld dat op 1 januari gecreëerd is, heeft dan vanaf 1 april nog maar 2/3de van zijn oorspronkelijke koopkracht, vanaf 1 juni nog maar de helft en vanaf 1 oktober nog maar 1/4de! Ondertussen blijven de prijzen van de goederen constant, alleen het geld vermindert in waarde! Op zich echter niet erg, want elke maand ontvangt/creëert iedereen toch nieuw geld!

De planeet waarop dit systeem al bestaat noemt hij Joytopia en op zijn website vertelt hij ook het verhaal van zijn reis naar deze planeet. Daar is het geldspel werkelijk diep vervullend geworden en ook echt een heel fijn spel! Doordat het geld in waarde vermindert ga je het niet oppotten maar begint het te stromen. Doordat elk individu elke maand nieuw geld krijgt is het bovendien niet mogelijk voor een mens ooit echt zonder geld te komen, tenzij men zich domweg in de schulden steekt! Lenen kan nog altijd, maar dan renteloos. Dit alles relativeert de waarde van geld en tegelijk kan het in zo een systeem zijn echte waarde vervullen: het leven van de individuele mens dienen, zonder dat iemand wordt uitgesloten en daardoor schade lijdt…

Democratisering van de geldcreatie

We vinden het misschien raar, de idee dat de mens geld voor niets krijgt. Maar dan vergeten we dat geld sowieso gecreëerd wordt uit het niets en dat nu enkele bankiers al het geld creëren, wat voor hun geen moeite kost maar waar ze wel aan verdienen door er rente voor te vragen. Bankiers zijn letterlijk mensen die niet eens hun eigen geld hoeven te beleggen omdat ze het privilege bezitten, geld uit het niets te creëren en dan dit geld uit te lenen, dus te beleggen! Deze mensen zijn schatrijk, buiten proportie, dat kunnen wij ons niet voorstellen…

Maar dat laatste is niet het ergste. Het ergste vind ik dat deze manier om het geldspel te organiseren bepaalde (groepen van) mensen uitsluit. Dat zou voor een spel niet mogen…

De idee om de geldcreatie bij ieder individu te laten beginnen is gewoon een democratisering van het principe dat aan geld inherent is: het is nu eenmaal noodzakelijk een menselijke creatie, uit het niets. (Geld hangt niet aan de bomen en het groeit niet op mijn rug – nee, ik moet het zelf maken! ) Er verandert dus niet veel als dit principe niet meer het alleenrecht van de Federal Reserve blijft, en/of van een andere (centrale) bank, maar bij elk individu wordt gelegd, wat dan enkel een democratisering betekent (en emancipatie) van eenzelfde principe dat nu ook al aan het werk is maar dan als privilege. Wat geld betreft zitten wij eigenlijk nog altijd in de middeleeuwen (met ingewikkelde epicirkels enzo in plaats van met het simpele ‘de aarde draait om de zon’)!

Jouw en mijn rekening in ‘Dank’

Zelf heb ik dus een rekening geopend op de website van joytopia, in DANK, want zo noemt Hückstadt de munt die hij daarmee in het leven roept. Het leuke is dat het zo mogelijk wordt naast het officiële geld met alternatief geld te experimenteren en het te ontwikkelen, net zo als in de software-wereld naast de bedrijven met gepatenteerde software ook de open-source beweging bepaalde producten heeft ontwikkeld (die nu ook immens succesvol zijn: denk aan WordPress, Linux – de meeste servers draaien op Linux en niet op Windows! – en andere).

Dit stelt mij in staat zelf iets te doen om aan deze wereld, waarin de economie alle verlangens van alle mensen vervult, een stap dichterbij te brengen. Hoe het voelt om maandelijks een bepaald bedrag aan Dank te kunnen opvragen (voorlopig 100 DANK per maand) kun je daarbij enkel te weten komen door zelf naar joytopia.net te surfen en daar je rekening in DANK te openen en je eerste schepping van 100 DANK aan te vragen en zo te realiseren!

Een gezonde impuls voor de economie: nieuw smeermiddel!

Wees niet verbaasd als binnen afzienbare tijd al je Euro’s in DANK zullen worden omgewisseld, waardoor storten voor goeie doelen onnodig wordt omdat iedere ‘arme’ bewoner van Centraal-Afrika dan ook zijn eigen Dankkonto zal hebben, waarop maandelijks een bedrag in DANK wordt gecreëerd. Denk ook aan de creativiteit die het in jezelf zal losmaken als je weet dat geld jouw eigen schepping is en dat je voor de rest in samenwerking met anderen, maar op je eigen manier, voor de goederen zal gaan zorgen die deze munt kan kopen…

We zorgen zelf voor de welvaart, jij en ik. En de verdeling van deze welvaart wordt gerealiseerd met behulp van het geld. Geld wordt terecht het smeermiddel genoemd van de economie, waardoor goederen kunnen circuleren en mensen en bedrijven floreren! Met te weinig van dit smeermiddel, zoals nu het geval is, knarst en piept de economie. En dat leidt tot een snellere slijtage, van mensen en bedrijven – en tot roofbouw, op onze dierbare natuur en aarde.

Met meer van dit smeermiddel, niet enkel centraal maar overal waar wat beweegt (=leeft ) ingespoten, krijgt de economische motor een gezonde nieuwe impuls!

Dit smeermiddel kunnen we zelf maken. Ik verlang daar naar! Vergeet niet je rekening in Dank te openen… Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel I
• Een nieuw begin
• De missie van verdriet
• Fascinerende video over het koesteren van je creativiteit
• De meest troostende filmscène

It is well enough that people of the nation do not understand our banking and monetary system, for if they did, I believe there would be a revolution before tomorrow morning.

Henry Ford

Bijna niemand lijkt te weten waar ons geld vandaan komt. Deze animatiefilm van de kunstenaar Paul Grignon legt uit waar het vandaan komt. Hij duurt drie kwartier en bestaat uit een reeks filmpjes op youtube. Hier kun je het eerste deel er van zien (je kan deze film ook later bekijken als je liever eerst mijn blogpost leest!

Hoe ben ik bij deze film uitgekomen? Ik vroeg aan mezelf: waarom gaat het toch zo slecht in mijn leven? En dan kwam ik er bij uit dat ik steeds een vaag angstgevoel ervaar als ik bij andere mensen ben. Ik ben bang van mensen! Huuuu!

Dit is wel een serieus iets. Ik lijd daar onder. En daarom wilde ik dus weten waar die angst vandaan kwam. Bij de zoektocht in mezelf kwam ik er op: ‘Ik ben bang van andere mensen omdat ik elk moment verwacht dat ze me van iets zullen beschuldigen’. Dat is een duidelijk inzicht. Waar ik bang voor ben is dat als andere mensen iets voor mij doen, die mensen ook iets van mij zullen vragen. Dat op zich is normaal en geen probleem. Maar waar ik dan bang voor ben is dat ik in gebreke zal blijven – ofwel omdat ik geen zin heb om iets terug te geven, ofwel omdat ik daarin zal mislukken. Met andere woorden: mijn grootste angst is faalangst en met die angst is een schuldgevoel verbonden.

Wat ik wel vaker doe bij zulke innerlijke onderzoekingen is dan het gevoel waar ik op uitkom in google ingeven. Klinkt wat raar? Maar mijn ervaring is dat dit soms waardevolle teksten of filmpjes oplevert over het onderwerp waar ik mee bezig ben. En op die manier kwam ik dan uit op iets met als titel Geld als Schuld – de Duitstalige versie van de boven gelinkte animatie.

Het effect van deze film op mijn gemoed was desastreus. Ik was er kapot van. Compleet geshoqueerd. Ik wist dit niet. Niet bewust, in ieder geval Maar het is dus zo: onze economie is niet gezond en dit komt door een ‘fout’ in ons geldsysteem. Een bug zou je het ook kunnen noemen. Banken lenen niet het geld uit dat ze werkelijk hebben, maar creëren zelf het geld dat in de omloop is. En wij kunnen over dit geld beschikken, maar dan enkel door ons diep in de schulden te steken.

Mijn eerste reactie was kwaadheid. Diepe, intense, primitieve kwaadheid. Ik voelde mij ook als iemand die een ontdekking gedaan had die zo shoquant was, alsof ik net ontdekt had dat het geloofssysteem, waar iedereen in gelooft, in feite bijgeloof is. Ik vraag me nu af of de eerste mensen, die een aantal eeuwen terug begonnen in te zien dat het grootste deel van de religie bijgeloof is, zich ook zo gevoeld hebben.

Ik herinner mij een professor die over de verlichting eens het volgende zei: ‘Vanaf je ontdekt dat een spelletje, dat je tot dan toe vaak en misschien zelfs met plezier gespeeld hebt, zo in elkaar zit dat degene die begint ook altijd wint, wil je op slag dat spelletje nooit meer spelen’. Inderdaad; verbijsterd kijk je dan naar wat je al die jaren gedaan hebt (en eventueel leuk vond). Je vindt het niet meer plezierig. De lol is er op slag vanaf. Daarmee kan je de verlichting, die plaats vond in de 17de-18de eeuw, vergelijken. En voor mij lijkt het zien van dit filmpje wel een beetje op mijn verlichting over ons geldwezen.

Tegelijk voelde dit aan als bevrijding. Ik ben de laatste jaren veel met geld bezig geweest. Vooral met het verlangen dan, veel geld te verdienen en rijk te worden. Toch was er ook steeds het gevoel dat daar iets mis mee is. Ik had het gevoel dat er iets mis is met ons geldsysteem zelf (niet met rijk zijn), wat maakte dat ik dit spel niet wilde spelen omdat ik denk dat het nooit tot een bevredigende verdeling en schepping van de rijkdom leidt. En nu weet ik dat, net als bij iene miene mutten, waar gewoon degene die ‘begint’ ook altijd wint (niet omdat die er zo goed in is, maar gewoon door de logische aard van het spel), bij ons ‘geldspel’ de bankier, die een monopolie heeft op de creatie van het geld, steeds ‘wint’ terwijl de mens en de natuur er bij verliezen. En dit niet omdat wij allemaal slecht of onvermogend zijn, maar gewoon uit onwetendheid.

Henry Ford schijnt gezegd te hebben: ‘Het is duidelijk dat de mensen niet weten hoe het geld ontstaat en hoe ons monetaire systeem funktioneert. Want zouden ze het weten, er zou – denk ik – een revolutie zijn vóór het krieken van de dag! (vrij vertaald – zie boven! ).

Republikeinen verwijten Obama nu dat hij, in zijn pogingen het land te redden, het land in de schulden stort. Zij vinden dat hij beter een goede boekhouding zou kunnen voeren, want door de grote schulden verliest Amerika zijn vrijheid. En ook onze eigen Bart De Wever was destijds tegen de verkiezing van Obama en voor Mc Cain, omwille van de reden dat hij vond dat Obama het land in de schulden zou storten. En daar valt iets voor te zeggen: iemand die zich schuldig voelt, kun je manipuleren zoals je maar wilt. Zo iemand wil het graag goedmaken, is geobsedeerd door deze gedachte, en rent zich voor jouw dus de benen onder het lijf. Onafhankelijkheid en vrijheid gaan niet samen met een grote schuldenlast.

Maar aan de andere kant heb ik steeds gevoeld dat Barack Obama ergens toch juist is, als hij ‘onverantwoordelijk’ veel geld ontleent. Het systeem is niet belangrijker dan de mensen en in feite zou ik het normaal vinden als de Amerikaanse regering het systeem zelfs zou veranderen, aangezien het voor de meeste mensen toch niet echt goed schijnt te werken… Het is in feite raar dat Obama zich laat doen door zo iets ‘abstracts’ als een financiële ‘schuld’ van 1000 miljard (die in feite ook niet terugbetaalbaar is). In de praktijk leiden dergelijke schulden echter tot spanningen tussen landen en mensen, iets wat de economie ook niet ten goede komt en misschien zelfs tot oorlog leidt.

Een van de stellingen in de bovenstaande animatie over geld als schuld is dat er te weinig geld is om de economie gezond te doen draaien. Er wordt gezegd dat al het geld dat nu in omloop is in de economie binnen gekomen is doordat mensen ooit dit geld van een bank hebben geleend. Mensen zoals u en ik, maar ook bedrijven, organisaties en, last but not least, regeringen (niet alleen de Amerikaanse overheid, ook onze eigen Belgische – en vrijwel elke andere overheid ter wereld – zit diep in de financiële schulden). Daarbij putten de banken niet uit geldreserves die ze al hebben, maar wordt het geld door de bank gewoon gecreëerd! Uit het niets. Creatio ex nihilo! Ja, je hebt het goed gelezen: Geld dat de bank niet op voorhand zelf al heeft, maar gewoon een nummertje, dat bij in de boeken wordt geschreven. Een bank mag namelijk een hoop meer geld uitlenen, dan ze zelf in bezit heeft, en onthoud: niet een beetje meer, maar héééél veel.

Geld, om in de economie te kunnen komen, moet worden geleend. Zo is het tenminste nu. Om de bank dan gerust te stellen dat haar ‘lening’ zeker zal worden terugbetaald, wordt een bepaald goed borg gesteld: het huis dat je gekocht hebt, de auto, bepaalde bezittingen of rechten van het bedrijf of de organisatie, etc. Alleen de staat lijkt zo een garantie niet echt te moeten geven, wat dan tot gevolg heeft dat vooral staten veel geld geleend hebben (maar daardoor op onrechtstreekse wijze ook elke burger, natuurlijk). En dan begint het betalen. Elke maand opnieuw. En dat is ‘schuld’.

Maar er is meer. De bank leent het geld namelijk niet zomaar uit. Ze vraagt er ook iets voor terug: rente. En dan stelt zich de vraag: Waar moet die rente vandaan komen? Al het geld in omloop is namelijk geld dat ooit door iemand geleend werd van de bank. Dat geld dat we met z’n allen ontleend hebben is al het geld dat in omloop is. Hoe anders komt geld in de omloop? Alleen bepaalde banken creëren namelijk het geld. En die brengen het vervolgens in de economie door het uit te lenen. Tegen een bepaalde rente. Ooit gehoord van een bank die gratis geld weggeeft? Ah!

Maar stel je nu eens dit scenario voor: iedereen met schulden neemt zich vandaag voor, die schulden direct terug te betalen. Stante pede. Dat kan natuurlijk niet, want ze hebben dit geld zelf niet! Maar laat dat geen probleem zijn en stel je nu voor dat alle andere mensen, die geen schulden hebben (maar wel geld), deze mensen mét schulden zouden willen helpen door hen al het geld te geven dat voor de terugbetaling nodig is. Al het geld dat voor de terugbetaling nodig is, dat is dus het ontleende geld + de rente! Het ontleende geld is echter al het geld dat er is! Al het geld dat er is, al het geld dat in de omloop is, is namelijk geleend geld. Er is geen ander geld in de omloop dan geld dat ooit door iemand van een bank geleend werd.

De conclusie is deze: ook als iedereen die geldschulden heeft zou besluiten om deze schulden terug te betalen en daarbij bovendien geholpen zou worden door alle andere mensen met geld, dan nog zou het niet mogelijk zijn om MET AL HET GELD DAT ER IN OMLOOP IS alle schulden terug te betalen. Het zou lukken om het ontleende geld terug te betalen. Dat is namelijk gelijk aan al het geld dat in omloop is. En dan zou gelijk al het geld dat in de omloop is ook op zijn. Maar wat niet mogelijk zou zijn is dit: de rente betalen! Er zou namelijk geen geld meer te vinden zijn in heel het economisch systeem – ook niet in de kous van mijn betovergrootvader – om een enkele cent van de afgesproken rente aan de bank te betalen.

Als je dit beter wilt begrijpen bedenk dan dat die rente nooit in het economische systeem gebracht is. Niemand heeft het ooit meegemaakt, een lening bij de bank aangegaan te zijn en dan de rente er als een cadeautje bij te krijgen! De rente op een lening, willen we die ook kunnen aflossen (niet terugbetalen, want de rente is geen deel van het ontleende geld en moet dus niet worden terug betaald, maar is in feite de PRIJS die je betaalt voor de lening), kunnen we enkel afsnoepen van anderen. Dit ‘afsnoepen’, overigens, leidt er dan toe dat bepaalde mensen met mathematische zekerheid NOOIT hun ontleende geld + rente zullen kunnen inlossen, tenzij er nieuw geld in de economie gepompt wordt, wat, overigens, alleen maar kan door nieuwe leningen waaraan dan ook weer nieuwe rentebedragen gekoppeld zijn (waardoor het fenomeen ontstaat van rente op rente).

Dit betekent dat ons huidige geldsysteem uitsluit dat ooit iedereen rijk zal worden in geld. Er zullen altijd mensen (of regeringen en organisaties) met geldschulden zijn. Niet omdat er iets mis is met deze mensen (of regeringen en organisaties), maar omdat er iets mis is met het hele spel. Er zit een fout in onze spelregels rond geld, die maakt dat nooit iedereen kan winnen. Er zullen winnaars zijn, maar met grotere zekerheid ook: verliezers. In feite niet met grotere zekerheid, maar met absolute zekerheid. Denk aan een stoelendans! Als er een stoel te weinig is, MOET iemand, wie dat ook zij, verliezen.

Nu is het mijn grootste wens dat iedereen in onze economie zijn verlangens kan vervullen. En dat kan, wij kunnen met z’n allen voldoende en voldoende diverse goederen produceren om voor iedereen de waarde te scheppen die die nodig heeft en/of verlangt. We kunnen dat overigens op onze sokken en ook hoeven we daar de aarde niet voor te belasten. De grote uitdaging is, nu, om een geldsysteem te creëren dat er voor kan zorgen dat die waarde verdeeld wordt, over alle mensen.

Voor mij is de economie een ‘spel’ waarvan ik verlang dat zij iedereen voedt: jong en oud, wit en zwart, groot en klein, vermogend en onvermogend. Zelf rijk worden is leuk, maar iedereen in rijkdom zien is nog leuker, zo lang die rijkdom maar niet ten koste gaat van anderen. We kunnen onze economie organiseren als een stoelendans. En ja, dan zullen er verliezers zijn! Maar we kunnen onze economie ook organiseren als een ruimte waarin het geld er voor zorgt dat elke mens en elk wezen een vervuld leven kan leiden…

Dit wordt vervolgd… In mijn volgende post spreek ik over de website joytopia en over het dankkonto dat ik daar gisteren geopend heb! Stay tuned… Gelijkaardige posts:

• Op naar een gezonde economie! – deel II
• De aarde als kapitaal
• Een nieuw begin
• Mijn www van A tot Z
• De meest troostende filmscène

Tegelijk wilde ik dus ook zwaarder worden. En aangezien ik moeilijk vet bijkom was er maar één optie: spieren! Ooops Dat hoorde eigenlijk niet echt bij mijn ‘identiteit’. Integendeel. Ik was altijd eerder een intellectueel type. Hoewel, tot ik ontdekte dat ik feitelijk een ‘emotioneel’ type ben – wat, overigens, veel leuker aanvoelt! Maar nu dus ook nog eens een fysiek type… Hmmmm Was ik mijn lichaam onderweg niet ergens kwijtgespeeld…? In ieder geval zien dat ik mezelf straks nog herken!

Van daaruit op zoek naar de juiste trainingsmethode. Begin dit jaar begon ik in het fitnesscentrum vlak bij de deur omdat je, om spieren bij te krijgen, toch met gewichten moet trainen. En bij de fitness/de gym hadden ze toestellen. Dus begon ik op die toestellen intensief te trainen. Tot iemand me vertelde dat vrije gewichten eigenlijk beter zijn. Een vriend had die thuis staan maar had te weinig ruimte. Dus trainden we een tijd samen met die gewichten op mijn kamer. Maar toen we, om praktische redenen, niet meer samen konden trainen en de gewichten toch bij me op de kamer bleven liggen, vond ik het plots hééél erg moeilijk, nog gemotiveerd te blijven die gewichten ook effectief verder aan te raken. Hmmm. Geen leuk vooruitzicht.

Mijn doel, zwaarder te worden door meer spieren, staat vast. Ik bereik mijn ideale gewicht – en dat is nog ongeveer 12kg te gaan tot ik (magisch getal) 69,75kg weeg. Leuk!

Maar als ik gewichtheffen nu ook nog leuk zou vinden! Kennelijk is dat echter niet het geval. Mijn doel moest worden bijgesteld of bereikt worden met een andere methode… In diezelfde tijd stuurde een andere vriend een e-book door met als titel: Convict Conditioning. How to Bust Free of all Weakness – Using the Lost Secrets of Survival Strength. Typisch Amerikaanse titel – moeten ze dan tegenwoordig overal ‘Secret’ inzetten! – maar wel een fantastisch boek! Wat er in verdedigd wordt is dat het veel beter is spieren – én kracht – te trainen door geen machines, geen gewichten, maar… je eigen lichaamsgewicht te gebruiken. Umpf? Was dat dan niet te licht? (Bij het trainen met de barbell deed ik squats met meer dan m’n lichaamsgewicht!). Maar dit denkende kwam ik toch bedrogen uit. Tijdens het trainen met gewichten merkten we op dat de oefeningen op het eigen lichaamsgewicht (pullups, dips, …) feitelijk de zwaarste waren. Als kind, herinner ik me, deden we vaak ‘optrekken’ aan het sportraam in de turnzaal. Dat ging toen heel simpel! Bij kinderen staat echter het eigen lichaamsgewicht nog in een andere verhouding tot de spierkracht dan bij een volwassen persoon. Dus allez, de uitdaging had ik elke dag bij me!

Daar komt nog de filosofie bij die in Convict Conditioning beschreven wordt. Bijvoorbeeld: Wat kan het doel zijn van meer kracht? Leren, objecten buiten je te bewegen? Of leren, je eigen lichaam met kracht en beheersing door de ruimte te bewegen zoals je dat zelf wil? Wij, als moderne mensen, hebben het verleerd ons lichaam echt te bewegen. De zwaartekracht trekt er aan, en oermensen en dergelijke klommen nog in bomen enzo, maar dat doen wij niet meer. We houden meer van comfort en luxe, wat ook fijn is natuurlijk, maar niet meer als het een basisbehoefte wordt omdat we te kortademig zijn geworden om het nog zelf te doen! Fitness en kracht bieden niet enkel biologische voordelen (een betere gezondheid, sexleven, etc.) maar ook psychologisch betekent het heel wat, het eigen lichaam vrij te kunnen bewegen! Voor iedereen betekent dat wat anders, maar voor mij is het ook een enorme uitdaging uit m’n hoofd te stappen en in mijn lichaam te gaan leven! Heerlijk

En dat is maar een eerste voorbeeldje van hoe de auteur Paul “Coach” Wade (pseudoniem), deze manier van trainen voor mij aantrekkelijk maakt in zijn boek. Wat mij echt overstag heeft doen gaan om voor deze trainingsmethode te kiezen is de naam ervan: Calisthenics! (In het Nederlands ‘gymnastiek’, hoewel dat andere associaties bij me oproept – eerder turnen – dus laten we dat even vergeten…) Het woord ‘calisthenics’ komt van de Griekse woorden Khalos en Stenos en die betekenen respectievelijk schoonheid en kracht! Khalos=Schoonheid. Stenos=Kracht! Geweldig! Alleen al daarom zou ik voor deze methode kiezen Ten eerste: het is Grieks, het komt van de antieke Grieken. Daar voel ik me meer toe aangetrokken dan tot de Romeinen, bijvoorbeeld, en inderdaad, ik associeer Grieks ook meer met een adoratie van het lichaam, terwijl Romeins mij eerder aan techniek en efficiëntie, gewichten dus, doet denken! Grieks is de psyche, Romeins de uiterlijke materie. En ga zo maar door… Ik wil daarmee geen waardeoordeel uitspreken en voor een deel is het natuurlijk cliché, maar allez, zo leeft het wel een beetje in mijn ziel. Dus dit is gewoon de perfecte trainingsmanier.

Deze manier van trainen heeft wel een aantal consequenties. Voordien wilde ik met gewichten snel meer spieren bijkrijgen. Als je leest op internet dan is dat blijkbaar ook mogelijk. Je leest de wildste verhalen van mensen die met veel overtuiging brengen dat ze in zes maanden volledig fysiek getransformeerd zijn. Anderen betwijfelen dat dan weer en zeggen dat het opbouwen van een gespierde fysiek jaren duurt. De waarheid ligt, denk ik, ergens in het midden maar hoe dan ook, dit kan met gewichten – met calisthenische oefeningen gaat het niet zo snel. In het boek staat ook een hele opbouw, beginnend met super simpele oefeningen die iedereen kan doen, ook personen totaal uit conditie. En dan bouwt het op tot je uiteindelijk pushups kan doen met 1 hand, pullups met één arm, perfecte legraises, handstand pushups kan doen met één arm, door de knieën kan hurken op één been en de perfecte brug kan sluiten. Dat zijn de doelen waar je met dit boek naar toewerkt. Maar het duurt dus ongeveer een jaar, voor je daar bent. Misschien zelfs langer. Omdat ik fitheid echter tot een levenslange conditie wil maken voor mij, is dat in feite niet erg. Het is belangrijker een trainingsmanier te vinden die ik m’n hele leven volhoud omdat het me inspireert en omdat ik het leuk vind, dan een manier van fitness te vinden die meteen supersnel resultaat geeft. Dit zal bovendien meteen ook een goede oefening zijn in langdurige discipline. Met drie keer trainen per week ben ik nu al zo veel mogelijk vooruitgang aan het maken… Ter oriëntatie hangt het trainingsschema aan de muur!

Mijn nieuwe trainingsschema!

Mijn nieuwe voedingsschema!

Dit is geen softe weg. Om spieren bijkrijgen gemakkelijker te maken moet ik hem niet gaan. Maar het voelt veel opwindender en het doel is ook een pak aantrekkelijker! Het gaat niet enkel om de massa meer, ook niet louter om brute kracht, maar om de harmonie en de kracht van het lichaam zelf, dat stilaan zijn natuurlijke vorm begint te krijgen (khalos) en zijn bewegingsvrijheid begint te vinden (stenos). Dat kan natuurlijk ook met gewichten bereikt worden, maar ergens voelt dit natuurlijker. Volgens Paul Wade is het ook gezonder voor de gewrichten (die mee de kans krijgen krachtiger te worden, omdat het zo ‘traag’ gaat). En er is ook de extra uitdaging van het houden van evenwicht – de relatie lichaam-ruimte is hier vrijer en natuurlijker. En ook het minimalisme (zo min mogelijk materiaal nodig) van deze trainingsmethode spreekt me aan. In feite voel ik me tegenover mensen die al veel meer bereikt hebben hier nog een bleu’tje, maar met de tijd hoop ik hier een beter lichaam, meer fysieke vrijheid, meer mannelijkheid ook misschien, te vinden.

Er zijn twee zaken die ik hier nog aan wil toevoegen. De auteur van het boek Convict Conditioning gebruikt een pseudoniem. Dat wil zeggen: Hij wenst volledig anoniem te blijven. Dit naar eigen zeggen omdat hij in de VS in verschillende gevangenissen heeft gezeten en niet als zodanig herkend wil worden. Dit maakt het geheel een beetje mysterieus. Er zijn zelfs mensen die het hele verhaal dat rond het boek verteld wordt niet geloven en denken dat de auteur zichzelf niet wil bekendmaken omdat hij zijn gevangenisleven verzonnen heeft en misschien ook wel de prestaties die hij heeft bereikt op sportief vlak. Het geheel zou dan slechts geënsceneerd zijn om een hype te creëren rond dit boek en daarmee de verkoop de hoogte in te duwen; wat dan inderdaad gelukt is want er is kennelijk een hype geweest rond dit boek! Ik kan niet oordelen wat waar is en wat niet op dit punt, maar ik wil wel zeggen dat het me een ongemakkelijk gevoel geeft, heel deze geheimzinnigheid. Dat is echter niet zo belangrijk, zou je kunnen denken. Als de inhoud van het boek maar klopt! Daarover gaat echter mijn tweede opmerking. Paul Wade doet in dit boek heel erg zijn best het trainen met gewichten in discrediet te brengen. Dit doet hij door te argumenteren dat het trainen met gewichten ongezond is voor de gewrichten en ook door aan te geven dat veel mensen met een grote spiermassa door het trainen met gewichten de bewegingen die hij beschrijft in zijn boek niet kunnen doen! Ze zijn eenzijdig getraind en kunnen wel gewichten bewegen, maar niet hun eigen lichaam, zoals ik hierboven ook heb beschreven. Dat is natuurlijk niet altijd waar, lijkt me. En ook dat het ongezond zou zijn wordt door anderen natuurlijk bestreden, iets waar ik echter niet over wil en kan oordelen. Verder argumenteert hij dat de oefeningen met het eigen lichaamsgewicht die hij geeft een perfect alternatief zijn voor het trainen met gewichten. Omdat ik ook zwaarder wil worden is voor mij de vraag natuurlijk: kun je hierdoor ook spieren winnen? Ik ben feitelijk benieuwd waar ik zal staan op dat vlak als ik uiteindelijk de oefeningen kan doen die Paul Wade beschrijft in zijn boek. Want nu ben ik niet in staat One Arm Pushups, Hanging Straight Legraises, One Arm Pullups, One Leg Squats, One Arm Handstand Pushups en Stand to Stand Bridges één keer te doen, laat staan meerdere keren achter elkaar! Op een gecontroleerde manier! Dat komt omdat het me momenteel aan coördinatie ontbreekt. Maar ook aan kracht. Daarom is mijn verwachting dat als ik door de opgebouwde reeks oefeningen ben gegaan die Paul Wade beschrijft, ook merkelijk aan kracht zal zijn gewonnen. En meer kracht=meer spieren, heb ik al eens een keer gelezen. Maar ook daarover kan ik eigenlijk niet echt oordelen! Het enige wat ik nu dus ga doen (en al bezig ben) is die weg gaan tot ik de zonet genoemde oefeningen kan uitvoeren en dan zien hoe veel ik in gewicht ben toegenomen!

Eigenlijk is het een beetje een experiment, vergelijkbaar met wat ik nu al een tijdje doe met raw food. Ook over raw food zegt de ene dit en de andere dat en de dingen die de lovers van raw food zelf zeggen zijn ook lang niet altijd waar (wetenschappelijk juist, onderbouwd en/of bewezen) en toch is het een fijne manier van eten. Voor mij is uiteindelijk de ervaring van belang en het resultaat; of ik er mee bereik wat ik wens te bereiken. Lukt dat en haal ik het vooropgestelde gewicht, dan is dat fantastisch! Lukt dat niet, dan zal ik in ieder geval al een pak sterker zijn, sowieso – en ook enkele vaardigheden bijgewonnen hebben die de moeite zijn! En uiteindelijk blijft het dan nog altijd mogelijk van daaruit met gewichten verder te trainen – als dat nodig mocht zijn. Als je denkt dat dit een goed idee is, laat het dan – via de commentaar – weten. Als je hierbij bedenkingen hebt hoor ik het ook graag! Alvast bedankt!

“Lights out!” zou Paul “coach” Wade zeggen. Ikzelf ben in ieder geval nu wel vertrokken!

Gelijkaardige posts:

• Langzaam maar zeker een doel bereiken
• 30-Dagen proef Raw Food Dieet: dag 11
• 30-dagen proef raw food dieet begint morgen!
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 9
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 16

Laatst zag ik een filmpje met multimiljonair en ‘weldoener’ Jacob Gelt Dekker. Die man is inspirerend! Hij weet perfect wat zijn drijfveren zijn om te doen wat hij doet. Is brutaal eerlijk met zichzelf! En wordt daar niet cynisch onder, maar begint juist nog meer te geloven in het leven. Hij heeft twee keer kanker overwonnen en op dit moment leeft hij er mee als met een chronische aandoening. Hij is één van die mensen waar ik het gevoel bij krijg dat ik moeilijk kan zeggen of hij nu ‘goed’ of ‘slecht’ is, dat wil zeggen, ik weet niet goed of ik van zo een man moet houden of er angst voor moet krijgen. “Tegen de superioriteit van een ander is maar één kruid gewassen – liefde”, zei ooit diezelfde Goethe!

In het volgende filmpje dat ik zag praatte hij over ‘het einde der tijden’ met Antoine Bodart, een bekende Jesuiet. Wat mij trof was dat hij hier met zoveel vanzelfsprekendheid brengt dat ‘rationele mensen’ lachen met de idee van een ‘einde der tijden’. Het klinkt een beetje raar dat ik daar ook in zou geloven. Want zijn we niet volwassen geworden, voorbij het bijgeloof en de apocalyptische beelden?

Toch kan ik dat nog niet echt zeggen. In mij sluimerde die gedachte als een onbewuste muis die knaagde aan mijn wortels. Uiteraard gaat het dan niet over het einde der tijden. Maar bv. over het einde van de aarde. Ik herinner mij een situatie als 10-jarige jongen dat een vriend tegen mij zei dat als de mensheid zo door zou gaan met het vervuilen van de aarde, die over 30 jaar vergaan zou zijn. (De milieubeweging was toen nog niet zo groot, maar wij als tienjarige jongetjes waren daar wel mee bezig!) Een panische angst overviel mij toen. Ik rekende kort uit dat ik dan ongeveer 40 zou zijn, en wetende dat dit nog piepjong is, vreesde ik al voor mijn leven, hoewel het nog maar pas was begonnen. Aan de andere mensen dacht ik nog niet eens! Hoe egoïstisch is een kind!

Maar ik was dus vatbaar voor die angst van een einde der tijden. Een ander symptoom van die angst is mijn gevoel van verplichting, de wereld te moeten redden. Of veranderen. Op grote schaal belangrijke veranderingen door te voeren. Dergelijke vragen gingen bij mij gepaard met de vraag naar macht. Moeten er machtige mensen komen, die tegelijk ‘goed’ zijn, om de wereld voor ons te redden? Moet ik zo een machtig iemand worden? Of zou dat ook niet de ‘redding’ zijn, aangezien die ene man (of vrouw) dan alle touwtjes in handen zou hebben, wat misschien wel zou resulteren in een ‘goed’ resultaat, maar tegelijk ook de vrijheid van het individu zou ontkennen? Obama heeft al veel aan krediet ingeboet, maar bij zijn verkiezingscampagne stelden heel veel mensen hoop in zijn idealistische woorden – ook ikzelf was één daarvan! Maar er zijn ook andere geluiden, al van in het begin, die zowel tegen Obama als tegen Bush waren omdat ze niet geloven in iemand die ons komt redden. De Amerikaanse psycholoog Nathaniël Branden bijvoorbeeld poogt zijn cliënten te doen inzien: “Er komt niemand”, en dat betekent: “Als je iets wil moet je er zelf initiatief voor nemen, want er zal niemand anders dat voor jou doen”. Dat kan werken als een angstaanjagende gedachte: “Als ik iets wil, moet ik er zelf voor zorgen – er zal niemand het initiatief nemen in mijn plaats om te bereiken voor mij wat ik verlang. Ik ben zelf de enige die voor mijn eigen verlangens in kan staan!” Maar het is tegelijk ook een bevrijdende gedachte als ik besef dat deze verantwoordelijkheid voor mijn eigen verlangens ook gepaard gaat met de omstandigheid dat niemand het recht heeft te oordelen over wat ik al dan niet bereikt heb, behalve ikzelf! Het besef dat het dan ook mogelijk is eenvoudig vriendelijk te zijn voor mezelf, mezelf niet te straffen maar te helpen en te ondersteunen bij het bereiken van wat ik verlang – als was ik mijn eigen beste vriend, maakt dat die zelfverantwoordelijkheid niets angstaanjagends meer heeft, maar een zee van liefde betekent. Ik maak ‘fouten’. Maar er is niemand die mij die zal aanrekenen. Ikzelf ook niet.

En nu is de tijd dus mijn bondgenoot. Hoewel het moeilijk is, probeer ik niet meer in één orgastisch ogenblik mijn hele leven te proppen. Alles wat ik wil doen, tegelijk te doen! Mezelf steeds helemaal bloot te geven…

Dat betekent ook aanvaarden dat er altijd losse eindjes zullen zijn. Onaffe dingen. “De dingen afmaken die je begonnen bent” is een hele tijd zo’n beetje een principe van me geweest. En als spiegelbeeld daarvan ook de angst om iets dat onaf is, of om iets dat ‘fouten’ vertoont, te delen. Die tijd is dus voorbij. Het is mooier – en relaxter – te leven met het vertrouwen dat er helemaal geen einde der tijden is, geen einde van het leven, geen einde aan ons bewustzijn! Daarentegen een rijkdom aan tijd, bewustzijn, leven. Niet meer alles proberen te doen op één moment, maar leven van moment naar moment, in een flow. Dit uitleggen van mezelf in de tijd, voelt een beetje als dansen.

Gelijkaardige posts:

• Een nieuw begin
• Gevoelens
• Een kleine episode met sneeuwklokjes!
• 30-Dagen proef Raw Food dieet: dag 1
• Lieve lezer,